Word je verdacht van een strafbaar feit? Dat betekent niet direct dat je voor de rechter hoeft te verschijnen.
Een sepot is de beslissing van de officier van justitie om een verdachte niet te vervolgen, waardoor deze persoon niet voor de rechter hoeft te verschijnen. Zo’n beslissing kan allerlei redenen hebben en raakt iedereen die bij de zaak betrokken is.
De officier van justitie staat centraal in het Nederlandse strafrecht. Hij bepaalt welke zaken doorgaan en welke niet.
Hij beoordeelt elke zaak op basis van bewijs en het algemeen belang. Het seponeringsproces kent verschillende soorten beslissingen en een systeem van codes voor de administratie.
Voor verdachten, slachtoffers en hun familie is het wel zo fijn om te snappen wat een sepotbeslissing inhoudt. Het proces heeft directe gevolgen voor alle partijen en wordt vastgelegd in officiële documenten met specifieke codes.
Wat is een sepot?
Een sepot is simpelweg de beslissing van de officier van justitie om een strafzaak niet verder te vervolgen. De verdachte hoeft dan niet voor de rechter te komen.
Volgens artikel 167 van het Wetboek van Strafvordering kan de officier deze keuze maken. Het sepot heet ook wel een kennisgeving van niet verdere vervolging.
Waarom wordt een zaak geseponeerd? Een paar veelvoorkomende redenen:
- Onvoldoende bewijs tegen de verdachte
- Het strafbare feit is te gering om te vervolgen
- De verdachte heeft de schade betaald aan het slachtoffer
- Vervolging is niet in het algemeen belang
Een sepot kan op elk moment komen. Soms beslist de officier van justitie al voor het onderzoek, soms pas daarna.
Er zijn ook politiesepots. In dat geval laat de politie je gewoon gaan, zonder boete of verdere stappen.
Krijg je een sepot, dan ben je geen verdachte meer in de strafzaak. Je hoeft dus niet naar de rechtbank.
De reden voor het sepot blijft wel bewaard in het justitiële documentatieregister. Dat heet ook wel het strafblad.
De rol van de officier van justitie
De officier van justitie heeft veel macht bij het seponeren van strafzaken. Hij beslist volgens vaste criteria of een zaak doorgaat of niet.
Bevoegdheden rondom seponeren
Op basis van artikel 167 van het Wetboek van Strafvordering mag de officier besluiten een strafbaar feit niet te vervolgen. Dat is seponeren in de praktijk.
Hij heeft die bevoegdheid om het algemeen belang te beschermen. De keuze ligt volledig bij hem.
Belangrijke bevoegdheden:
- Zaken seponeren zonder toestemming van de rechter
- Zelf afwegen of vervolging zinvol is
- Prioriteiten stellen binnen het strafrecht
De officier werkt met officiële sepotgronden en sepotcodes. Die vind je in de Aanwijzing gebruik sepotgronden uit 2020.
Beslissingscriteria
De officier van justitie gebruikt verschillende criteria bij seponeren. Te weinig bewijs komt heel vaak voor.
Ook de ernst van het strafbare feit telt mee. Kleine overtredingen verdwijnen sneller dan zware misdrijven.
Belangrijke criteria:
- Hoeveelheid en kwaliteit van het bewijs
- Ernst en impact van het feit
- Schikking tussen verdachte en slachtoffer
- Capaciteit van het rechtssysteem
Als de verdachte de schade al heeft vergoed, kan dat tot seponering leiden. De officier kijkt ook naar de maatschappelijke gevolgen van vervolging.
Het algemeen belang staat altijd voorop. De officier weegt alles zorgvuldig af—of nou ja, dat is het idee.
Redenen voor seponeren
De officier van justitie kan om verschillende redenen een strafzaak seponeren. Meestal gaat het om onvoldoende bewijs, het opportuniteitsbeginsel of technische gronden.
Onvoldoende bewijs
Laten we eerlijk zijn: gebrek aan bewijs is de nummer één reden voor seponeren. De officier moet kunnen aantonen dat de verdachte schuldig is aan het strafbare feit.
Is het bewijs te zwak? Dan kan de officier niet verder gaan. Dat gebeurt als getuigen elkaar tegenspreken of als fysiek bewijs ontbreekt.
De officier kijkt of er een redelijke kans op veroordeling is. Zonder die kans stopt de zaak.
Nieuwe informatie kan het bewijs onderuithalen. In zo’n geval besluit de officier alsnog te seponeren.
Opportuniteitsbeginsel
Het opportuniteitsbeginsel geeft de officier ruimte om niet te vervolgen, zelfs met voldoende bewijs. Zo’n beslissing heet een beleidssepot.
Mogelijke redenen voor een beleidssepot:
- Het strafbare feit is te gering
- De verdachte heeft de schade vergoed
- Vervolging is niet in het algemeen belang
- De verdachte is al flink getroffen door het incident
De officier kijkt naar allerlei factoren. Hij weegt de ernst van het feit en de persoonlijke situatie van de verdachte mee.
Technische redenen
Een technisch sepot ontstaat als vervolging juridisch niet mogelijk is. Of iemand schuldig is, doet er dan niet toe.
Voorbeelden van technische sepotgronden:
- De verdachte is ten onrechte als verdachte aangemerkt
- Het feit is niet strafbaar volgens de wet
- De verdachte is overleden
- Verjaring is ingetreden
Krijg je een technisch sepot met code 01, dan was je onterecht verdachte. Je kunt dan een klacht indienen bij de hoofdofficier over het gebruik van deze code.
Verschillende soorten sepot
De officier van justitie kan een zaak seponeren met of zonder voorwaarden. Bij een onvoorwaardelijk sepot sluit hij de zaak definitief, zonder eisen aan de verdachte.
Onvoorwaardelijk sepot
Een onvoorwaardelijk sepot betekent dat de zaak echt klaar is. Je hoeft dan aan geen enkele voorwaarde te voldoen.
Dit type sepot zie je vaak bij technische sepots. Het Openbaar Ministerie heeft dan gewoon te weinig bewijs om te vervolgen.
Ook bij beleidssepots komt een onvoorwaardelijk sepot voor. Bijvoorbeeld als het strafbare feit te klein is, of als vervolging niet in het algemeen belang is.
Gevolgen van een onvoorwaardelijk sepot:
- De zaak is definitief gesloten
- Je hoeft niet naar de rechter
- Geen verdere verplichtingen
- Het sepot blijft wel geregistreerd in het systeem
Voorwaardelijk sepot
Bij een voorwaardelijk sepot stelt de officier van justitie eisen aan de verdachte.
De zaak wordt alleen geseponeerd als de verdachte zich aan die voorwaarden houdt.
Vaak moet de verdachte schadevergoeding aan het slachtoffer betalen.
Soms moet hij een cursus volgen of therapie ondergaan.
De verdachte krijgt een bepaalde tijd, meestal een paar maanden, om aan de voorwaarden te voldoen.
Als hij zich er niet aan houdt, kan de officier alsnog de vervolging starten.
Mogelijke voorwaarden:
- Betaling van schadevergoeding
- Het volgen van een cursus
- Therapie of behandeling ondergaan
- Taakstraf uitvoeren
Gevolgen van een sepotbeslissing
Een sepotbeslissing heeft flinke gevolgen voor de verdachte, ook als de zaak niet naar de rechter gaat.
De beslissing wordt geregistreerd en kan later invloed hebben.
Juridische gevolgen voor de verdachte
Na een sepot hoeft de verdachte niet meer voor de rechter te verschijnen.
De strafzaak stopt dan.
De verdachte geldt niet meer als verdachte en er komt geen verdere vervolging voor dat feit.
Bij een voorwaardelijk sepot gelden andere regels.
Dan moet de verdachte zich aan voorwaarden houden binnen een proeftijd.
Mogelijke voorwaarden zijn:
- Geen nieuwe strafbare feiten plegen
- Schadevergoeding betalen
- Meewerken aan behandeling
- Contact opnemen met slachtoffer
Als de verdachte zich niet aan de afspraken houdt, kan de officier van justitie alsnog vervolgen.
Invloed op strafblad
Een sepotbeslissing komt wel op het strafblad te staan.
De sepotgrond wordt doorgegeven aan de justitiële documentatiedienst.
Op het uittreksel staat de sepotcode.
Dit kan nadelig zijn bij sollicitaties of vergunningaanvragen.
Uitzondering: Bij een sepot “ten onrechte als verdachte aangemerkt” verdwijnt het feit uit het register.
Werkgevers of instanties kunnen soms bij een Verklaring Omtrent het Gedrag (VOG) de sepotbeslissing zien.
Dat hangt af van de functie of vergunning.
Mogelijkheid tot schadevergoeding
Bij een technisch sepot kan de gewezen verdachte schadevergoeding eisen voor onterechte vervolging.
Schadevergoeding is mogelijk voor:
- Tijd in voorlopige hechtenis
- Gemaakte kosten voor rechtsbijstand
- Andere directe schade
Bij een beleidssepot is schadevergoeding niet vanzelfsprekend.
Daarvoor moet je eerst vragen om wijziging van de sepotgrond.
Als de officier weigert, kan de rechter alsnog schadevergoeding toekennen als de zaak waarschijnlijk niet tot veroordeling had geleid.
Sepotcodes en administratieve afhandeling
De officier van justitie gebruikt cijfercodes om sepotgronden te registreren in het strafdossier.
Deze codes zorgen voor een vaste manier van vastleggen in politie- en justitiesystemen.
Toepassing van sepotcodes
De officier registreert elke sepotgrond met een specifieke cijfercode.
Die codes staan in de bijlage van de aanwijzing sepot.
Technische sepots krijgen andere codes dan beleidssepots.
De belangrijkste sepotgrond wordt als eerste genoteerd.
Meerdere sepotgronden kunnen tegelijk worden gebruikt, zolang ze naast elkaar kunnen bestaan.
Sepotcode 01, “ten onrechte als verdachte aangemerkt,” combineert men nooit met andere codes.
Die code gebruikt de officier alleen als het onderzoek de onschuld van iemand aantoont.
Bij voorwaardelijk seponeren gebruikt de officier code 70.
Dat gebeurt meestal bij jeugdzaken waar excuses of schadevergoeding voldoende zijn.
Registratie in politie- en justitiesystemen
Alle sepotgronden gaan naar de justitiële documentatiedienst.
De codes verschijnen in het Justitieel Documentatie Register.
Bij sepotcode 01 en code 09 (rechtmatig geweld door ambtenaar) verwijdert men de feiten volledig uit het register.
Die registratie blijft dan niet bewaard.
De verdachte en belanghebbenden krijgen een brief met de sepotgronden en uitleg.
In die brief staat ook dat het sepot alleen kan worden herzien bij nieuwe feiten of op bevel van het gerechtshof.
Gewezen verdachten kunnen een klacht indienen bij de hoofdofficier als ze het niet eens zijn met de sepotcode.
Hebben ze daarna nog steeds klachten, dan kunnen ze naar de Nationale ombudsman.
Veelgestelde vragen
Wat is het verschil tussen een sepot en een veroordeling?
Bij een sepot besluit de officier van justitie om niet te vervolgen.
De verdachte hoeft dan niet naar de rechter en krijgt geen straf.
Een veroordeling volgt na een rechtszaak waarbij de rechter de verdachte schuldig verklaart.
De rechter legt dan een straf op, bijvoorbeeld een boete of gevangenisstraf.
Onder welke omstandigheden kan een officier van justitie besluiten tot een sepot?
Er zijn technische redenen voor een sepot. Denk aan onvoldoende bewijs of het vervallen van strafvervolging, maar soms is de verdachte gewoon niet de juiste persoon.
Daarnaast spelen beleidsredenen een rol, zoals het geringe belang bij vervolging. Of het feit is zo klein dat het eigenlijk niet de moeite waard is.
Soms kijkt de officier naar hoe lang geleden de zaak speelde en besluit dan: laat maar zitten.
Bij een voorwaardelijk sepot mag de verdachte tijdens een proeftijd geen nieuwe strafbare feiten plegen. Gaat het toch mis, dan kan de officier alsnog vervolgen.
