Onveilige producten op de markt: civiele aansprakelijkheid én toezicht uitgelegd

Wanneer je als consument een product koopt, ga je ervan uit dat het veilig is. Toch verschijnen er regelmatig onveilige producten op de markt die schade kunnen veroorzaken.

Bedrijven die zulke gebrekkige producten verkopen, kunnen zowel civielrechtelijk aansprakelijk worden gesteld voor schade als te maken krijgen met toezichtmaatregelen van de overheid. Die dubbele verantwoordelijkheid maakt het voor ondernemers extra belangrijk om de regels goed te snappen.

De EU heeft onlangs nieuwe regels ingevoerd die de aansprakelijkheid ook uitbreiden naar digitale producten en software. Meer partijen in de keten, van importeurs tot online platforms, zijn nu verantwoordelijk.

Toezichthouders hebben daarnaast meer macht gekregen om producten van de markt te halen en sancties op te leggen. Bedrijven moeten dus niet alleen zorgen voor veilige producten, maar ook weten wat te doen als er iets misgaat.

Van preventie tot schadeafhandeling en van meldingsplichten tot terugroepacties—het is een ingewikkeld geheel waar juridische en praktische kennis samenkomen.

Wat zijn onveilige producten en gebrekkige producten?

Onveilige producten brengen consumenten in gevaar omdat ze niet genoeg veiligheidsmaatregelen hebben. Gebrekkige producten werken niet zoals je mag verwachten.

Beide typen kunnen leiden tot letselschade of andere risico’s voor gebruikers.

Definitie en criteria voor onveilige producten

Een onveilig product is elk product dat de gezondheid of veiligheid van gebruikers in gevaar brengt. Volgens EU-regels moeten alle producten die in Europa te koop zijn veilig zijn voor consumenten.

Belangrijkste criteria voor productveiligheid:

• Het product mag geen gevaar opleveren bij normaal gebruik.
• Fabrikanten moeten veiligheidsrisico’s duidelijk aangeven.
• Producten moeten voldoen aan geldende veiligheidsnormen.

Producten zijn onveilig als ze brandgevaarlijk zijn of schadelijk kunnen zijn voor de gezondheid. Vooral kinderen lopen extra risico bij bepaalde producten.

Een gebrekkig product doet niet wat het hoort te doen. Soms zit het probleem in de techniek, soms in het ontwerp of de productie.

Voorbeelden van gebrekkige producten op de markt

Je vindt gebrekkige producten in allerlei categorieën. Online platforms verkopen steeds vaker producten uit landen buiten de EU die niet aan Europese eisen voldoen.

Veelvoorkomende voorbeelden:

• Elektrische apparaten die kortsluiting veroorzaken
• Speelgoed met kleine onderdelen die kinderen kunnen inslikken
• Kleding die snel vlam vat
• Voertuigonderdelen die falen tijdens gebruik

Producten uit Azië en Amerika die rechtstreeks aan Europese consumenten worden verkocht, voldoen vaak niet aan EU-veiligheidseisen. Dat is best zorgelijk.

Nieuwe technologie brengt weer andere risico’s met zich mee. Denk aan gebreken in cyberveiligheid of AI-systemen die onverwachte dingen doen.

Gevolgen en risico’s voor consumenten

Onveilige producten kunnen flinke gevolgen hebben. Letselschade is het meest directe risico, maar ook financiële schade komt voor.

Mogelijke gevolgen:

• Lichamelijk letsel door productdefecten
• Materiële schade aan eigendommen
• Medische kosten of verlies van inkomsten

Voor consumenten is het vaak lastig om contact te krijgen met verkopers buiten de EU. Schadevergoeding eisen wordt daardoor ingewikkeld.

Kinderen zijn extra kwetsbaar; speelgoed en andere producten voor hen moeten daarom aan strengere eisen voldoen. Ouders doen er goed aan om alert te blijven.

De nieuwe EU-regelgeving geeft consumenten meer rechten bij terughaalacties.

Productaansprakelijkheid: de juridische basis

De juridische basis voor productaansprakelijkheid in Nederland staat in het Burgerlijk Wetboek artikel 6:185 BW. Deze regels zijn gebaseerd op Europese wetgeving.

Het systeem werkt met strikte risicoaansprakelijkheid: de producent is aansprakelijk voor schade door gebrekkige producten, ongeacht schuld.

Burgerlijk Wetboek en Europese richtlijn productaansprakelijkheid

Artikel 6:185 BW is de kern van de Nederlandse productaansprakelijkheid. Hierin staat dat een producent aansprakelijk is voor schade door een gebrek in zijn product.

Een product is gebrekkig als het niet de veiligheid biedt die je mag verwachten. De Europese richtlijn productaansprakelijkheid uit 1985 ligt hieraan ten grondslag.

De nieuwe EU-richtlijn 2024/2853 brengt grote veranderingen. Sinds 8 december 2024 vallen nu ook onder ‘product’:

• Software en AI-systemen
• Firmware en digitale fabricagedossiers
• Digitale diensten die gekoppeld zijn aan fysieke producten
• 3D-printbestanden

Deze regels passen beter bij de digitale economie en internationale handel. Nederland moet de richtlijn nog in nationale wetgeving verwerken.

Bewijslast en aansprakelijkheid bij schade

De bewijslast ligt meestal bij degene die schade heeft geleden. Die moet laten zien dat:

1. Het product een gebrek had
2. Er schade is ontstaan
3. Het gebrek de schade heeft veroorzaakt

Nieuwe ontwikkelingen maken het voor consumenten makkelijker om bewijs te leveren, vooral bij complexe producten met software of AI. Rechters mogen sneller aannemen dat een product gebrekkig is.

Schadevergoeding kan nu ook bestaan uit:

• Psychische schade (mits medisch vastgesteld)
• Verlies van digitale gegevens
• Schade aan spullen voor gemengd gebruik

Niet alleen fabrikanten zijn aansprakelijk. Ook importeurs, gemachtigden, fulfilmentdiensten en sommige onlineplatforms kunnen aansprakelijk worden gesteld.

Risicoaansprakelijkheid versus foutaansprakelijkheid

Productaansprakelijkheid werkt op basis van risicoaansprakelijkheid. De producent is dus aansprakelijk, ook als er geen sprake is van opzet of schuld.

Voor foutaansprakelijkheid moet je juist wél aantonen dat er een fout of nalatigheid was. Bij onrechtmatige daad gelden de Kelderluik-criteria.

Voordelen van risicoaansprakelijkheid:

• Snellere schadevergoeding voor consumenten
• Geen bewijs van schuld nodig
• Betere bescherming van de zwakkere partij

Producenten kunnen zich verdedigen. Ze kunnen aantonen dat het gebrek niet bestond bij het op de markt brengen, of dat het door de stand van wetenschap niet te voorkomen was.

De multiple aansprakelijkheid betekent dat meerdere bedrijven tegelijk aansprakelijk kunnen zijn. Slachtoffers kunnen alle verantwoordelijke partijen voor de rechter dagen.

Wie is aansprakelijk? Rollen van producent, importeur, distributeur en verkoper

De wet maakt onderscheid tussen verschillende partijen in de productieketen. Producenten hebben de grootste verantwoordelijkheid, maar importeurs, distributeurs en verkopers kunnen ook aansprakelijk zijn.

Aansprakelijkheid van de producent

De producent draagt de hoofdverantwoordelijkheid voor productaansprakelijkheid. Volgens artikel 6:185 BW zijn producenten aansprakelijk voor schade door gebrekkige producten.

Risicoaansprakelijkheid geldt altijd. Je hoeft dus geen opzet of schuld aan te tonen. Het is genoeg om te bewijzen dat het product gebrekkig was en schade veroorzaakte.

Een product is gebrekkig als het niet de veiligheid biedt die je mag verwachten. De producent is aansprakelijk zodra het product ‘in het verkeer wordt gebracht’, dus als het productieproces klaar is en het product de distributieketen in gaat.

Uitzonderingen op aansprakelijkheid:

• Het product was niet bedoeld voor verkoop
• Het gebrek bestond nog niet bij uitlevering
• Wetenschappelijke kennis maakte het gebrek niet te voorkomen
• Het product voldeed aan verplichte overheidsvoorschriften

Importeur en distributeur: verantwoordelijkheden

Importeurs dragen dezelfde aansprakelijkheid als producenten als ze producten uit landen buiten de EU halen. De wet ziet hen dus als de oorspronkelijke producent.

Importeurs zijn volledig aansprakelijk voor schade door gebrekkige geïmporteerde producten. Dit geldt ook als de buitenlandse producent niet te vinden is of niet aansprakelijk kan worden gesteld.

Distributeurs hebben een beperktere rol. Zij moeten vooral zorgen voor correcte opslag en transport.

Schade door verkeerde behandeling tijdens distributie komt voor hun rekening.

Distributeurs kunnen aansprakelijk worden gesteld voor:

• Schade door onjuiste opslag
• Beschadiging tijdens transport
• Onvoldoende doorgifte van veiligheidsinformatie
• Verkoop van producten met bekende gebreken

Aansprakelijkheid van verkoper en leveranciers

Verkopers hebben contractuele aansprakelijkheid tegenover hun directe afnemers. Dit vloeit voort uit de koopovereenkomst en verschilt van productaansprakelijkheid.

Contractuele aansprakelijkheid betekent dat verkopers moeten zorgen voor deugdelijke producten. Bij gebreken mogen kopers schadevergoeding eisen of het contract ontbinden.

Leveranciers in de B2B-markt dragen vergelijkbare verplichtingen. Zij moeten producten leveren die voldoen aan de afgesproken specificaties en veiligheidsnormen.

Belangrijke verschillen met productaansprakelijkheid:

• Alleen contractspartijen kunnen claims indienen
• Je moet meestal schuld of tekortkoming aantonen
• Er kunnen contractuele beperkingen gelden
• Andere verjaringstermijnen zijn van toepassing

Verkopers proberen vaak schade te verhalen op hun leveranciers of producenten.

Letselschade en schadevergoeding bij gebrekkige producten

Consumenten die schade lijden door onveilige producten kunnen vaak schadevergoeding eisen van de producent of importeur. Dit betreft zowel materiële kosten als smartengeld voor de lichamelijke en psychische gevolgen.

Schadeclaim bij letsel of materiële schade

Een schadeclaim bij letselschade vraagt om bewijs dat het product gebrekkig was. Het slachtoffer moet laten zien dat het product niet voldeed aan de normale verwachtingen.

De wet op productaansprakelijkheid maakt producenten verantwoordelijk voor schade door onveilige producten. Dit geldt voor verschillende soorten schade:

• Medische kosten en behandelkosten
• Inkomstenverlies door ziekteverzuim
• Materiële schade aan eigendommen
• Reiskosten voor medische zorg

Producenten en verzekeraars proberen aansprakelijkheid vaak te betwisten. Ze willen schadevergoeding beperken of afwijzen.

Een claim indienen lijkt simpel, maar is in de praktijk vaak een heel gedoe.

Smartengeld en overige vergoedingen

Smartengeld is een vergoeding voor pijn, verdriet en andere immateriële schade. Hoeveel je krijgt, hangt af van de ernst van het letsel en de gevolgen voor je dagelijks leven.

Naast smartengeld kun je aanspraak maken op:

• Huishoudelijke hulp als je minder zelfredzaam bent
• Aangepaste woning of hulpmiddelen
• Begeleiding en therapiekosten
• Schade aan kleding of persoonlijke spullen

De schadevergoeding moet alle kosten dekken die uit het ongeval voortkomen. Dat geldt voor directe én toekomstige kosten.

Mentale gevolgen zoals angststoornissen of trauma’s worden ook vergoed. Soms zijn die zelfs zwaarder dan de fysieke schade.

Productaansprakelijkheidsverzekering: dekking en nut

Een productaansprakelijkheidsverzekering beschermt bedrijven tegen claims van consumenten. Deze verzekering dekt schadevergoedingen en juridische kosten bij ongelukken met producten.

De verzekering is vooral relevant voor:

Bedrijven moeten hun dekking regelmatig checken. Productwijzigingen of nieuwe markten brengen weer andere risico’s.

Zonder verzekering kunnen claims bedrijven financieel de das omdoen. Bij ernstige ongevallen lopen schadevergoedingen snel op.

De verzekering biedt ook juridische hulp bij het afweren van onterechte claims.

Toezicht en handhaving op de markt

Nationale toezichthouders checken of producten voldoen aan EU-veiligheidsvoorschriften en grijpen in bij onveilige producten. Fabrikanten moeten gevaarlijke producten melden via het Safety Business Gateway. Het Safety Gate systeem verspreidt waarschuwingen tussen EU-landen.

Rol van nationale toezichthouders

Markttoezichtautoriteiten in EU-landen controleren of producten aan de gezondheids- en veiligheidsregels voldoen. Zij grijpen in als ze een risico voor consumenten zien.

In Nederland doet de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) markttoezicht op gevaarlijke producten. De NVWA handhaaft de regels uit de Verordening Algemene Productveiligheid.

De NVWA voert inspecties uit of reageert op meldingen van consumenten of bedrijven. Bij gevaarlijke producten kunnen toezichthouders ingrijpen met:

• Terugroepacties van onveilige producten
• Sancties tegen bedrijven die de regels overtreden
• Waarschuwingsberichten aan consumenten
• Verbod op verkoop van gevaarlijke producten

Nederlandse toezichthouders werken samen met collega’s uit andere EU-landen. Zo kunnen ze productveiligheid in de hele Europese markt beter waarborgen.

Meldplicht en Safety Business Gateway

Fabrikanten en andere marktdeelnemers hebben een meldplicht voor onveilige producten onder de nieuwe Europese regelgeving. Sinds 13 december 2024 geldt deze plicht voor alle bedrijven die producten op de EU-markt brengen.

Het Safety Business Gateway is het digitale platform waar bedrijven gevaarlijke producten moeten melden. Dit systeem vervangt oudere meldsystemen en versnelt de communicatie tussen bedrijven en autoriteiten.

Bedrijven moeten binnen drie werkdagen melden als ze ontdekken dat hun product gevaarlijk is. De melding moet specifieke info bevatten:

• Productidentificatie en batchnummers
• Aard van het gevaar
• Getroffen maatregelen
• Distributiegegevens

Het systeem maakt producten veel beter traceerbaar. Autoriteiten kunnen sneller reageren en effectievere terugroepacties organiseren.

Safety Gate: Europees waarschuwingssysteem

Safety Gate is het officiële EU-systeem voor snelle uitwisseling van info over gevaarlijke consumenten- en professionele producten. Het systeem verbindt alle nationale toezichthouders binnen de Europese Economische Ruimte.

Als een land een gevaarlijk product ontdekt, deelt het die info direct via Safety Gate. Andere landen kunnen dan snel nagaan of het product ook op hun markt ligt.

Het systeem publiceert elke week openbare waarschuwingen op de Safety Gate website. Consumenten kunnen hier zien welke producten als gevaarlijk gelden en welke terugroepacties lopen.

Belangrijke functies van Safety Gate:

• Snelle waarschuwingen tussen landen
• Coördinatie van terugroepacties
• Openbare productinformatie
• Monitoring van markttrends

Safety Gate voorkomt dat gevaarlijke producten zich door heel Europa verspreiden. Het systeem zorgt voor gelijke handhaving van productveiligheid in de hele EU.

Corrigerende maatregelen: van melding tot terugroepactie

Bedrijven moeten meteen in actie komen als ze een onveilig product ontdekken. De procedure loopt van een eerste melding via het Safety Business Gateway tot een volledige terugroepactie met duidelijke communicatie aan consumenten.

Procedure voor melding van onveilige producten

Bedrijven melden onveilige producten direct via het Safety Business Gateway van de Europese Commissie. Dit systeem verbindt ondernemers met Nederlandse toezichthouders zoals de NVWA.

De melding bevat info over:

• Mogelijke risico’s voor consumenten
• Ontvangen klachten over het product
• Reeds genomen maatregelen zoals waarschuwingen

Zowel de producent als distributeur moeten melden. De fabrikant of importeur die het product in de EU op de markt bracht, is meestal verantwoordelijk.

Toezichthouders kunnen een verplichte terugroepactie eisen. Soms gebeurt dat zelfs voordat het product op de markt komt.

Bedrijven kunnen ook vrijwillig een terugroepactie starten.

Uitvoering en communicatie van terugroepacties

Het terugroepbericht gebruikt het Europese model van de Commissie. Zo voldoen bedrijven aan alle wettelijke eisen.

De titel is altijd: “Terugroepactie in verband met de productveiligheid”.

Verplichte oplossingen voor consumenten:

• Reparatie van het product
• Vervanging door veilig exemplaar
• Terugbetaling van de productwaarde

Minimaal twee van deze drie opties moeten beschikbaar zijn.

Communicatiekanalen omvatten:

• Directe mailing naar bekende klanten
• Terugroepbericht op de bedrijfswebsite

Bedrijven zetten ook berichten op social media. Je ziet soms posters bij winkels en kassa’s verschijnen.

De NVWA plaatst goedgekeurde berichten op hun eigen website en social media. Zo bereiken ze een breder publiek.

Verplichtingen bij het verwijderen van producten uit de markt

Bedrijven leggen het terugroepbericht eerst voor aan de NVWA. Ze mogen het pas publiceren na goedkeuring.

Dit voorkomt onduidelijke of incomplete waarschuwingen. De NVWA controleert streng op de inhoud.

De NVWA houdt toezicht op de verspreiding van waarschuwingen. Boetes volgen als bedrijven niet op tijd handelen.

Consumenten mogen een product alleen zelf repareren als dat veilig en makkelijk kan. Bedrijven regelen een milieuvriendelijke verwijdering van teruggeroepen producten.

Distributeurs werken mee aan corrigerende maatregelen. Ze informeren hun klanten en halen producten uit hun voorraad.

Goede samenwerking tussen producent en distributeur maakt terugroepacties effectiever.

Frequently Asked Questions

Producenten dragen wettelijke verantwoordelijkheid voor productveiligheid volgens Nederlandse regels.

Consumenten kunnen onveilige producten melden via verschillende kanalen. Ze mogen schadevergoeding claimen als producten letsel of schade veroorzaken.

Welke verantwoordelijkheden hebben fabrikanten bij het op de markt brengen van onveilige producten?

Fabrikanten moeten hun producten veilig maken voordat ze deze verkopen. Ze dragen volledige verantwoordelijkheid volgens de Europese Richtlijn Algemene productveiligheid.

Importeurs die producten van buiten de EU halen, gelden automatisch als EU-verantwoordelijke. Zij krijgen dezelfde aansprakelijkheid als de oorspronkelijke fabrikant.

Fabrikanten voeren risicobeoordelingen uit en nemen maatregelen als er problemen zijn met de veiligheid.

Distributeurs en detailhandelaren hebben een beperktere rol. Ze verzamelen relevante informatie en geven die door aan toeleveranciers als er iets misgaat.

Hoe is de civiele aansprakelijkheid voor schade door onveilige producten geregeld in Nederland?

Producenten zijn aansprakelijk voor schade door gebrekkige producten volgens de Nederlandse productaansprakelijkheidswet. Dit geldt voor lichamelijk letsel, materiële schade en geestelijke schade.

Een product is gebrekkig als het niet de veiligheid biedt die je onder normale omstandigheden mag verwachten. Levensmiddelen zijn onveilig als ze schadelijk of ongeschikt zijn voor consumptie.

De EU wil het makkelijker maken voor consumenten om claims in te dienen. Het minimumbedrag van € 500 vervalt en de termijn voor claims gaat naar vijftien jaar.

Slachtoffers kunnen individuele schadeclaims indienen of samen een massaclaim starten.

Wat zijn de procedures voor het melden van onveilige producten door consumenten?

Consumenten melden onveilige producten bij de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA). Ze kunnen ook contact opnemen met de verkoper of fabrikant.

Melden kan via telefoon, e-mail of online formulieren. Consumenten geven dan specifieke informatie over het product en het probleem.

Het helpt om productgegevens te vermelden zoals type, batchnummer en productiedatum. Een korte beschrijving van het probleem versnelt het onderzoek.

De NVWA onderzoekt meldingen. Ze nemen maatregelen als producten echt onveilig blijken te zijn.

Welke toezichthoudende autoriteiten zijn betrokken bij het handhaven van productveiligheidseisen?

De Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) houdt toezicht op productveiligheid in Nederland. Ze bekijkt of bedrijven genoeg doen om gevaren voor consumenten te voorkomen.

De NVWA kan veiligheidswaarschuwingen uitgeven en producten uit de handel halen.

Ondernemers die hun meldplicht negeren, riskeren boetes of strafrechtelijke sancties. Civielrechtelijke aansprakelijkheid blijft bestaan.

De Europese Commissie coördineert het toezicht via systemen zoals de Safety Business Gateway. Zo werken nationale toezichthouders in de EU samen.

Hoe verloopt het proces van terugroeping of terugname van onveilige producten?

Er zijn twee soorten terugroepacties: stille en publieke acties. Stille acties gelden voor producten die consumenten nog niet hebben bereikt.

Bij stille terugroepacties haalt het bedrijf het product uit de handel zonder publiek bericht. Toch blijft melding bij de NVWA verplicht.

Publieke terugroepacties zijn nodig als producten al bij eindgebruikers terechtkwamen. Dan volgt directe waarschuwing via media en andere kanalen.

Ondernemers melden onveilige producten via de Business Gateway van de Europese Commissie. Ze geven daarbij info over risico’s en genomen maatregelen.

Op welke wijze kunnen gedupeerden van onveilige producten schadevergoeding claimen?

Gedupeerden kunnen direct contact zoeken met de fabrikant, importeur of verkoper voor schadevergoeding. Vaak lukt het om samen tot een schikking te komen, zonder dat er een rechtszaak aan te pas komt.

Lukt een schikking niet? Dan kunnen slachtoffers een civiele procedure starten. Ze moeten daarbij aantonen dat het product gebrekkig was en daadwerkelijk schade heeft veroorzaakt.

Je kunt als slachtoffer een individuele claim indienen. Maar je mag je ook aansluiten bij een collectieve actie. Vooral bij grote veiligheidsproblemen zie je dat massaclaims steeds vaker voorkomen.

Bij complexe schadeclaims is het slim om juridische hulp te zoeken. Een advocaat die thuis is in productaansprakelijkheid kan veel betekenen bij het claimen van schadevergoeding.