Ga je uit elkaar met je partner? Dan hangt de vraag of je recht hebt op partneralimentatie vooral af van één ding: waren jullie getrouwd of geregistreerd partners, of woonden jullie gewoon samen?
Als je ongehuwd samenwoont en uit elkaar gaat, heb je in principe géén recht op partneralimentatie, terwijl dit na een huwelijk of geregistreerd partnerschap vaak wel kan. Dit verschil heeft grote financiële gevolgen voor beide partners.
Veel mensen denken dat langdurig samenwonen dezelfde rechten geeft als een huwelijk. Dat klopt niet.
De wet maakt een duidelijk onderscheid tussen deze vormen van samenleven. In dit artikel leggen we precies uit wanneer je wel of geen recht hebt op partneralimentatie.
Je leest wat de regels zijn bij samenwonen, wat er verandert na een huwelijk, en hoe lang je moet betalen of kunt ontvangen. Ook komen de fiscale aspecten en veelgestelde vragen aan bod.
Wat is partneralimentatie en wanneer ontstaat het recht?
Partneralimentatie is een wettelijke verplichting waarbij één ex-partner na een scheiding geld betaalt aan de ander voor levensonderhoud. Deze alimentatieverplichting ontstaat alleen wanneer aan specifieke voorwaarden wordt voldaan.
Definitie van partneralimentatie
Partneralimentatie is een financiële bijdrage die u betaalt aan uw ex-partner na het eindigen van een huwelijk of geregistreerd partnerschap. Het doel is om te zorgen dat uw ex-partner genoeg geld heeft om van te leven.
De alimentatieverplichting ontstaat alleen als uw ex-partner niet genoeg inkomen heeft om zelfstandig rond te komen. U bent dan wettelijk verplicht om bij te dragen aan het levensonderhoud.
Het gaat om een tijdelijke bijdrage. De wet bepaalt dat partneralimentatie meestal maximaal vijf jaar duurt.
De hoogte hangt af van de financiële situatie van beide ex-partners. Als u en uw ex-partner het niet eens worden over het bedrag, kan de rechter dit vaststellen.
Wettelijke grondslagen: huwelijk en geregistreerd partnerschap
Het recht op alimentatie bestaat alleen na het beëindigen van een huwelijk of geregistreerd partnerschap. Dit zijn de enige twee relatievormen waarbij de wet een alimentatieverplichting erkent.
Na een scheiding of het ontbinden van een geregistreerd partnerschap kunt u aanspraak maken op partneralimentatie. Als hoofdregel geldt dat de duur gelijk is aan de helft van de duur van het huwelijk, met een maximum van vijf jaar.
Bij een huwelijk van vier jaar krijgt u dus twee jaar alimentatie. Bij samenwonen zonder geregistreerd partnerschap heeft u geen wettelijk recht op alimentatie.
Ook niet als u jarenlang heeft samengewoond. U kunt alleen partneralimentatie krijgen als dit is afgesproken in een samenlevingscontract.
Verschil met kinderalimentatie
Partneralimentatie en kinderalimentatie zijn twee verschillende dingen. Partneralimentatie is een bijdrage voor uw ex-partner, kinderalimentatie is een bijdrage voor de kinderen.
Belangrijke verschillen:
-
Kinderalimentatie is altijd verplicht wanneer u kinderen heeft, ongeacht of u getrouwd was of samenwoonde
-
Partneralimentatie is tijdelijk, kinderalimentatie duurt tot het kind 21 jaar is of klaar is met een opleiding
-
Kinderalimentatie wordt berekend op basis van de behoefte van het kind, partneralimentatie op basis van uw behoefte en de draagkracht van uw ex-partner
U kunt dus wel kinderalimentatie ontvangen na samenwonen, maar geen partneralimentatie. Beide ouders blijven verantwoordelijk voor de kosten van hun kinderen, ook als ze nooit getrouwd zijn geweest.
Partneralimentatie na beëindiging van samenwonen
Na het verbreken van een samenwoonrelatie bestaat er in principe geen wettelijke verplichting tot partneralimentatie. Alleen met een samenlevingscontract of in zeldzame uitzonderlijke situaties kun je aanspraak maken op een financiële bijdrage van je ex-partner.
Wettelijke positie van samenwoners
De Nederlandse wet kent geen automatische alimentatieplicht bij het beëindigen van samenwonen. Deze verplichting geldt alleen na een huwelijk of geregistreerd partnerschap.
Samenwoners hebben juridisch gezien een andere status. Jullie zijn niet verplicht om elkaar financieel te ondersteunen na het uit elkaar gaan.
Dit geldt ook als jullie tien of twintig jaar hebben samengewoond. De wet behandelt samenwoners als twee aparte individuen die zelf verantwoordelijk zijn voor hun eigen financiële situatie.
Er is geen wettelijke bescherming die vergelijkbaar is met de onderhoudsverplichtingen binnen een huwelijk.
Samenlevingscontract en eigen afspraken
Een samenlevingscontract of samenlevingsovereenkomst biedt de mogelijkheid om wel afspraken te maken over alimentatie. Jullie kunnen in dit contract vastleggen dat er een bijdrage volgt bij het beëindigen van de relatie.
Deze afspraken zijn juridisch bindend als ze goed zijn geformuleerd en door beide partners zijn ondertekend. Je kunt bijvoorbeeld vastleggen:
-
Het bedrag van de maandelijkse bijdrage
-
De duur van de betalingsperiode
-
De voorwaarden waaronder de verplichting ontstaat
Een notaris kan jullie helpen bij het opstellen van een waterdicht samenlevingscontract. Zonder zo’n contract heb je geen recht op partneralimentatie van je ex-partner.
Beperkte gevallen van alimentatieplicht na samenwonen
In zeer uitzonderlijke situaties kun je mogelijk een bijdrage afdwingen via een civielrechtelijke procedure. Dit is complex en vereist sterke juridische onderbouwing.
Je zou een claim kunnen indienen als je kunt aantonen dat er sprake was van een zodanig afhankelijkheidsrelatie dat verbreking ervan leidt tot ernstige financiële schade. Dit slaagt bijna nooit zonder specifieke omstandigheden.
Kinderalimentatie blijft altijd verplicht. Ook samenwoners moeten beide bijdragen aan de kosten van hun kinderen.
Deze verplichting bestaat ongeacht jullie relatiestatus of het ontbreken van een samenlevingscontract.
Partneralimentatie na huwelijk of geregistreerd partnerschap
Bij een huwelijk of geregistreerd partnerschap ontstaat er een wettelijke plicht om financieel voor elkaar te zorgen, ook na de scheiding. De hoogte en duur van de alimentatie hangen af van verschillende factoren zoals inkomensverschil en de lengte van de relatie.
Automatische alimentatieplicht
Als u gescheiden bent en getrouwd was of een geregistreerd partnerschap had, bestaat er automatisch een alimentatieplicht. U heeft recht op partneralimentatie als uw ex-partner meer verdient dan u.
De alimentatieplicht geldt alleen bij officiële relaties. Woonde u samen zonder huwelijk of geregistreerd partnerschap? Dan heeft u alleen recht op partneralimentatie als dit expliciet in uw samenlevingscontract staat.
Uw ex-partner moet financieel bijdragen aan uw levensonderhoud als:
-
Er een inkomensverschil tussen u beiden bestaat
-
De draagkracht van uw ex-partner dit toelaat
-
U niet voldoende inkomen heeft om in uw eigen onderhoud te voorzien
Berekening van partneralimentatie
De alimentatieberekening is gebaseerd op het inkomensverschil tussen u en uw ex-partner. U maakt samen afspraken over de hoogte van het bedrag.
Komt u er niet uit? Dan kunt u het LBIO vragen om een officiële berekening te maken.
Ook een mediator, notaris of advocaat kan hierbij helpen. De draagkracht van de alimentatieplichtige speelt een belangrijke rol.
Dit betekent dat de rechter kijkt hoeveel uw ex-partner redelijkerwijs kan betalen na aftrek van eigen noodzakelijke kosten. Elk jaar op 1 januari wordt de partneralimentatie automatisch verhoogd door indexering.
Uw ex-partner moet dit percentage toepassen, tenzij anders is afgesproken in uw echtscheidingsconvenant.
Duur van de alimentatie
De alimentatieduur hangt af van wanneer u scheidde en hoe lang uw relatie duurde. Bij scheidingen vanaf 1 januari 2020 geldt een nieuwe regeling.
Scheiding in 2020 of later:
-
De alimentatie duurt de helft van het aantal jaren huwelijk, maximaal 5 jaar
-
Heeft u samen kinderen? Dan duurt het tot het jongste kind 12 jaar wordt
-
Was u langer dan 15 jaar getrouwd en bent u maximaal 10 jaar jonger dan de AOW-leeftijd? Dan duurt het tot uw AOW-leeftijd
Bij meerdere situaties geldt de langste periode. Vroeg u de scheiding aan vóór 2020? Dan heeft u maximaal 12 jaar recht op partneralimentatie.
De alimentatieplicht stopt automatisch wanneer u hertrouwt, een nieuw geregistreerd partnerschap aangaat of duurzaam samenwoont met een nieuwe partner.
Verschillen tussen partneralimentatie na samenwonen en na huwelijk
Bij een huwelijk bestaat er een wettelijke onderhoudsverplichting die doorloopt na scheiding, terwijl bij samenwonen alleen een contractuele afspraak je als alimentatiegerechtigde kan beschermen.
Het bewijs dat je nodig hebt om aanspraak te maken op partneralimentatie verschilt sterk tussen beide situaties.
Onderhoudsverplichting: wettelijk versus contractueel
Na een huwelijk of geregistreerd partnerschap ben je als alimentatieplichtige wettelijk verplicht om bij te dragen aan het levensonderhoud van je ex-partner. Deze verplichting staat in de wet en geldt automatisch.
Je ex-partner kan als alimentatieontvanger bij de rechter een uitkering aanvragen als het inkomensverschil groot genoeg is. Bij samenwonen zonder trouwen bestaat deze wettelijke verplichting niet.
Je hebt alleen een onderhoudsverplichting als jullie dit hebben vastgelegd in een samenlevingscontract. Zonder zo’n contract kun je als alimentatiegerechtigde geen partneralimentatie afdwingen, ongeacht hoe lang je hebt samengewoond.
De alimentatiebetaler heeft dan geen enkele wettelijke plicht om je financieel te ondersteunen na de breuk.
Aanspraak en bewijs bij beëindiging relatie
Als je getrouwd was geweest, hoef je als alimentatiegerechtigde alleen te bewijzen dat je ex-partner meer verdient en dat je zelf onvoldoende inkomen hebt. De rechter beoordeelt dan of je recht hebt op een bijdrage.
Na samenwonen is het veel ingewikkelder. Je moet als alimentatieontvanger kunnen aantonen dat er een gemeenschappelijke huishouding was en dat jullie specifieke afspraken hebben gemaakt over een financiële bijdrage.
Een ondertekend samenlevingscontract met duidelijke alimentatieafspraken is hierbij cruciaal. Zonder contract kun je proberen via een civielrechtelijke procedure een bijdrage te krijgen, maar dit is zelden succesvol.
De alimentatiebetaler heeft zonder schriftelijke afspraken geen juridische verplichting om te betalen.
Einde van het recht op partneralimentatie
Het recht op partneralimentatie kan op verschillende manieren eindigen. De meest voorkomende situaties zijn het aangaan van een nieuwe relatie door samenwonen of hertrouwen, en het overlijden van één van beide ex-partners.
Nieuwe relatie: samenwonen als ware gehuwd
Uw recht op partneralimentatie eindigt wanneer u gaat samenwonen met een nieuwe partner alsof u getrouwd bent. Dit staat in artikel 1:160 van het Burgerlijk Wetboek.
Het is belangrijk om te weten dat gewoon samenwonen niet direct betekent dat uw alimentatie stopt. Er moet aan vijf voorwaarden worden voldaan.
U moet een affectieve relatie hebben met uw nieuwe partner. De relatie moet van duurzame aard zijn, dus niet tijdelijk.
Er moet sprake zijn van samenwoning op hetzelfde adres. Ook moet er een gezamenlijke huishouding zijn.
Tot slot moet er wederzijdse verzorging plaatsvinden. Wederzijdse verzorging betekent dat u beiden bijdraagt aan de kosten van de huishouding.
Dit kan door de boodschappen om en om te betalen of door op andere manieren voor elkaar te zorgen. Ook het samen ondernemen van activiteiten en betrokkenheid bij elkaars familie speelt een rol.
De bewijslast ligt bij uw ex-partner die wil stoppen met betalen. Dat maakt het lastig om aan te tonen dat u samenwoont als ware gehuwd.
Een inschrijving op hetzelfde adres bij de gemeente kan een aanwijzing zijn, maar is niet beslissend.
Hertrouwen of geregistreerd partnerschap als beëindigingsgrond
Wanneer u opnieuw in het huwelijk treedt of een geregistreerd partnerschap aangaat, stopt uw partneralimentatie direct. Deze regel geldt automatisch en is eenvoudig vast te stellen.
Uw ex-partner hoeft dit niet aan te tonen bij de rechter. Dit verschilt van samenwonen omdat een huwelijk of geregistreerd partnerschap officieel wordt vastgelegd.
Er is geen discussie mogelijk over de vraag of u een nieuwe relatie heeft. Vanaf de datum van uw nieuwe huwelijk of partnerschap heeft u geen recht meer op alimentatie van uw ex-partner.
Overlijden van één van beide ex-partners
De partneralimentatieplicht eindigt bij overlijden van de betaler. Dit gebeurt van rechtswege, wat betekent dat het automatisch gaat.
Ook wanneer u als ontvanger overlijdt, stopt de alimentatie natuurlijk. Bij het overlijden van de alimentatieplichtige ex-partner krijgt u geen alimentatie meer uit de nalatenschap.
De verplichting gaat niet over op erfgenamen. Dit verschilt van andere schulden die wel worden geërfd.
Sommige ex-partners regelen een levensverzekering om de alimentatie te waarborgen bij overlijden. Dit is echter geen wettelijke verplichting.
Fiscaal en praktisch: alimentatie betalen en ontvangen
Alimentatie betalen of ontvangen heeft directe gevolgen voor je belastingaangifte en gezinsinkomen. De fiscale regels verschillen sterk tussen gehuwden en samenwoners, en ook de manier waarop je betalingen regelt beïnvloedt de aftrekmogelijkheden.
Fiscaal aftrekbare partneralimentatie
Als je getrouwd was of een geregistreerd partnerschap had, kun je betaalde partneralimentatie aftrekken in je aangifte. De alimentatie aftrek bedraagt sinds 2023 net geen 37% van het betaalde bedrag.
Je ex-partner moet dit bedrag wel opgeven als inkomen in de eigen aangifte. Bij samenwonen zonder huwelijk kun je normaal gesproken geen alimentatie aftrek claimen.
Er zijn echter uitzonderingen mogelijk. Wanneer je vrijwillig geld betaalt aan je ex-partner na samenwonen, kan dit op verschillende manieren fiscaal worden behandeld.
Een betaalde bijdrage is aftrekbaar als deze voortkomt uit een schriftelijk of mondeling convenant tussen jullie. Dit moet een juridisch afdwingbare verplichting zijn.
De Belastingdienst ziet dit als een overeenkomst volgens artikel 6.3.a.f van de Wet op de Inkomstenbelasting. Betaal je meer dan €2.000 per jaar zonder juridische verplichting? Dan ziet de Belastingdienst dit mogelijk als een schenking.
Een schenking boven dit bedrag is belast bij de ontvanger.
Afkoop en andere financiële regelingen
Een afkoop van toekomstige partneralimentatie werkt fiscaal verschillend bij gehuwden en samenwoners. Bij samenwoners is een afkoop nooit aftrekbaar voor de betaler.
Dit staat uitdrukkelijk in artikel 6.3.1.b van de Wet op de Inkomstenbelasting. De ontvanger moet een afkoopsom wel als inkomen opgeven volgens artikel 3.102.1 van de Wet.
Dit kan oneerlijk aanvoelen, vooral als er geen juridische verplichting bestond. Je kunt hiertegen bezwaar maken bij de Belastingdienst.
Let op deze situaties:
- Bijdragen uit moraal en fatsoen zijn niet aftrekbaar maar ook niet belast bij ontvangst.
- Eenmalige bedragen worden anders behandeld dan maandelijkse betalingen.
- Eventuele herzieningen van alimentatie beïnvloeden je aftrek in latere jaren.
Rol van convenant en juridische begeleiding
Een goed convenant beschermt beide partijen en zorgt voor duidelijkheid over alimentatieverplichtingen. Bij gehuwden regelt de rechter dit meestal tijdens de echtscheiding.
Bij samenwoners moet je dit zelf vastleggen in een samenlevingscontract of apart convenant. Zonder schriftelijke afspraken wordt het bewijzen van alimentatieverplichtingen lastig.
Dit merk je vooral bij de Belastingdienst als je alimentatie aftrek wilt claimen. Mondelinge afspraken zijn weliswaar geldig, maar leveren vaak discussie op.
Als je een nieuwe relatie aangaat, beïnvloedt dit mogelijk je alimentatieverplichtingen. Een stiefouder heeft geen wettelijke onderhoudsplicht, maar het gezinsinkomen kan wel meespelen bij herziening van partneralimentatie.
De rechter kijkt naar de totale financiële situatie van beide huishoudens. Juridische begeleiding helpt bij het opstellen van heldere afspraken over betalingstermijnen, bedragen en herzieningsmogelijkheden.
Dit voorkomt misverstanden en geschillen later.
Frequently Asked Questions
Partneralimentatie werkt heel anders voor samenwonenden dan voor gehuwden. De wet biedt veel minder bescherming aan samenwonenden, tenzij je specifieke afspraken hebt gemaakt.
Wat zijn de wettelijke verschillen in partneralimentatie na het beëindigen van een samenwoning in vergelijking met een huwelijk?
Na een huwelijk heb je wettelijk recht op partneralimentatie als je minder inkomen hebt dan je ex-partner. Dit recht bestaat automatisch zodra je scheidt.
Na samenwonen zonder huwelijk bestaat er geen wettelijke alimentatieplicht. Je hebt alleen recht op partneralimentatie als je dit uitdrukkelijk hebt afgesproken in een samenlevingscontract.
Bij een geregistreerd partnerschap gelden dezelfde regels als bij een huwelijk. Je hebt dan wel automatisch recht op alimentatie na beëindiging.
Hoe wordt de hoogte van partneralimentatie bepaald na het uiteengaan van samenwonende partners?
Voor samenwonenden zonder huwelijk is er geen standaard berekening. Als je alimentatie hebt afgesproken in een samenlevingscontract, volgt de hoogte uit die afspraken.
Heb je een geregistreerd partnerschap? Dan wordt de alimentatie berekend op basis van je behoefte en de draagkracht van je ex-partner.
Hierbij kijkt men naar jullie inkomensverschil en jullie vaste lasten. De rechter kan een berekening maken als jullie er niet samen uitkomen.
Dit gebeurt op dezelfde manier als bij een huwelijk.
Op welke termijn kan ik aanspraak maken op partneralimentatie na een scheiding of beëindiging van samenwonen?
Bij samenwonen zonder huwelijk of geregistreerd partnerschap heb je geen wettelijke termijn. Je kunt alleen aanspraak maken op wat je hebt afgesproken in een samenlevingscontract.
Na een huwelijk of geregistreerd partnerschap duurt partneralimentatie maximaal vijf jaar vanaf 2020. Was het huwelijk korter dan tien jaar? Dan is de termijn de helft van de duur van het huwelijk.
Er zijn uitzonderingen op deze hoofdregel. Bij langdurige huwelijken of bijzondere omstandigheden kan alimentatie langer duren.
Welke rechten en plichten hebben ex-partners omtrent partneralimentatie als zij nooit getrouwd zijn geweest maar wel samenwoonden?
Zonder huwelijk, geregistreerd partnerschap of samenlevingscontract heb je geen recht op partneralimentatie. De wet verplicht je ex-partner niet om financieel bij te dragen aan jouw levensonderhoud.
Kinderalimentatie is wel altijd verplicht. Dit geldt ongeacht of je getrouwd bent geweest of samenwoonde.
Beide ouders moeten bijdragen aan de kosten van de kinderen. In uitzonderlijke gevallen kun je via een civiele procedure proberen een bijdrage af te dwingen.
Dit lukt zelden zonder sterke juridische onderbouwing en bewijzen van financiële afhankelijkheid.
Wat is de invloed van de duur van de samenwoning op de partneralimentatie na de breuk?
Bij samenwonen zonder huwelijk heeft de duur van de relatie geen invloed op partneralimentatie. Ook na een lange samenwoning heb je geen wettelijk recht op alimentatie.
Bij een huwelijk korter dan tien jaar bepaalt de duur wel de alimentatietermijn. Je hebt dan recht op alimentatie voor de helft van de huwelijksduur.
Voor huwelijken langer dan tien jaar geldt de standaardtermijn van vijf jaar. Heel lange huwelijken kunnen in uitzonderlijke gevallen leiden tot langere alimentatieverplichtingen.
Hoe verloopt de procedure om partneralimentatie aan te vragen of te wijzigen na samenwonen zonder huwelijk?
Als je een samenlevingscontract hebt met alimentatie-afspraken, kun je je ex-partner daarop aanspreken. Dit doe je eerst door een formeel verzoek te sturen.
Komt je ex-partner de afspraken niet na? Dan kun je naar de rechter stappen om de overeenkomst af te dwingen.
Je hebt hiervoor een getekend samenlevingscontract nodig.
Zonder samenlevingscontract kun je alleen via een civiele procedure proberen alimentatie te verkrijgen. Je moet dan bewijzen dat je financieel afhankelijk was en dat je ex-partner daarvoor verantwoordelijk is.
Dit is juridisch complex en vraagt meestal professionele hulp.
