Een telefoontje van de politie. Een agent die voor de deur staat. Een brief van het Openbaar Ministerie op de mat. Het overkomt mensen vaak op een moment dat ze er totaal niet op voorbereid zijn, en de eerste vraag is dan meestal: moet ik nu al een advocaat bellen, of kan dat later ook nog? Het antwoord is bijna altijd hetzelfde: hoe eerder, hoe beter. Juist de eerste uren en dagen van een strafzaak zijn vaak bepalend voor het verdere verloop, en beslissingen die op dat moment worden genomen, zijn later lastig terug te draaien.
In dit artikel zet Law & More op een rij op welke momenten het verstandig is om een strafrechtadvocaat in te schakelen, wat er in die fasen precies op het spel staat en wat een advocaat voor u kan doen.
1. Bij aanhouding of een uitnodiging voor verhoor
Wordt u aangehouden, of ontvangt u een uitnodiging om als verdachte te worden gehoord? Schakel dan direct rechtsbijstand in, nog vóór het verhoor begint. Wat tijdens een eerste verhoor wordt gezegd, vormt vaak de basis van het hele dossier en komt op de zitting weer terug, ook als u het later anders bedoelt of nuanceert.
Een strafrechtadvocaat bespreekt vooraf uw rechten en positie, adviseert over uw proceshouding tijdens het verhoor en ziet erop toe dat dit verhoor zorgvuldig verloopt. Heeft u nog geen eigen advocaat, dan heeft u in veel gevallen recht op bijstand van een piketadvocaat. Voor een gerichte en consistente verdediging vanaf het begin kiezen verdachten er vaak voor om daarnaast, of in plaats daarvan, een eigen gespecialiseerde advocaat in te schakelen.
2. Bij voorlopige hechtenis
Wordt u na aanhouding vastgehouden, bijvoorbeeld voor nader onderzoek, dan telt iedere dag. De gevolgen van vrijheidsbeneming zijn ingrijpend en de wettelijke termijnen zijn kort, waardoor beslissingen elkaar in hoog tempo opvolgen.
Een strafrechtadvocaat kan in deze fase onder meer:
- beoordelen of de vrijheidsbeneming rechtmatig is;
- verweer voeren tegen voortzetting van de detentie;
- verzoeken om schorsing van de voorlopige hechtenis, eventueel onder voorwaarden;
- uw persoonlijke omstandigheden, zoals werk en gezin, onder de aandacht van de rechter brengen.
Omdat de termijnen kort zijn en beslissingen zich snel opstapelen, maakt vroege betrokkenheid van een advocaat in deze fase het meeste verschil.
3. Bij een doorzoeking of beslag
Een doorzoeking van uw woning of bedrijfspand, of het meenemen van administratie, telefoons, computers of geld, is een ingrijpende maatregel. Zulke bevoegdheden zijn aan strikte wettelijke grenzen gebonden, en die grenzen worden in de praktijk niet altijd correct toegepast.
Een strafrechtadvocaat beoordeelt of politie en justitie binnen die grenzen zijn gebleven en of het beslag kan worden aangevochten. Ook kan een advocaat een klaagschrift indienen of een verzoek tot teruggave van in beslag genomen goederen doen, iets waar u zelf vaak niet aan toekomt terwijl de klok wel doortikt.
4. Bij een dagvaarding of strafbeschikking
Ontvangt u een dagvaarding om voor de strafrechter te verschijnen, of een strafbeschikking van het Openbaar Ministerie? Wacht dan niet tot vlak voor de termijn afloopt.
Een strafbeschikking oogt soms onschuldig, bijvoorbeeld wanneer alleen een geldboete wordt opgelegd, maar kan wel degelijk serieuze gevolgen hebben, ook voor uw strafblad. Verzet moet bovendien binnen een korte termijn worden ingesteld; laat u die termijn verlopen, dan staat de beschikking in de regel onherroepelijk vast. Bij een dagvaarding beoordeelt een advocaat het dossier, bespreekt de proceskansen met u en bereidt de verdediging voor de zitting voor.
5. Bij verdenking van een ernstig strafbaar feit
Hoe zwaarder de verdenking, hoe groter het belang van gespecialiseerde rechtsbijstand. Dat geldt zeker wanneer een forse straf dreigt, maar minstens zo vaak wanneer de zaak grote gevolgen kan hebben buiten de rechtszaal: voor uw baan, uw reputatie, uw verblijfsstatus of uw gezinssituatie.
In dergelijke zaken bestaat een goede verdediging uit meer dan aanwezig zijn op zitting. Denk aan:
- grondige analyse van het volledige strafdossier;
- kritische beoordeling van de bewijsvraag;
- toetsing van de rechtmatigheid van opsporingshandelingen;
- het opstellen van een doordachte verdedigingsstrategie;
- overleg met het Openbaar Ministerie over de mogelijke afdoening van de zaak.
6. Bij jeugdstrafzaken
Ook minderjarigen hebben recht op rechtsbijstand. Het jeugdstrafrecht kent eigen regels en legt meer nadruk op ontwikkeling, begeleiding en toekomstperspectief dan op vergelding.
Juist daarom is het belangrijk dat een minderjarige, samen met ouders of verzorgers, wordt bijgestaan door een advocaat die het jeugdstrafrecht goed kent. Zo wordt niet alleen naar het feit gekeken, maar ook naar de persoonlijke situatie en het belang van de jongere op langere termijn.
Wat kost het u als u te laat een advocaat inschakelt?
In de praktijk zien wij vaak dezelfde vermijdbare situaties terugkomen bij mensen die aanvankelijk dachten het zelf wel af te kunnen handelen:
- een uitgebreide verklaring afleggen tijdens het verhoor, zonder eerst de eigen positie en risico’s te hebben besproken;
- een strafbeschikking of transactie laten voor wat het is, zonder te beseffen dat de verzettermijn kort is en snel verstrijkt;
- berusten in een doorzoeking of inbeslagname, terwijl de rechtmatigheid daarvan wel degelijk aanvechtbaar bleek te zijn;
- pas vlak voor de zitting voor het eerst juridisch advies inwinnen, waardoor er nauwelijks nog tijd is om het dossier grondig voor te bereiden.
Deze situaties zijn stuk voor stuk te voorkomen. Vroege betrokkenheid van een advocaat geeft juist de ruimte om weloverwogen keuzes te maken in plaats van achteraf te moeten repareren wat al is gezegd of nagelaten.
Gevolgen die verder reiken dan de zitting
Een strafzaak raakt vaak meer dan alleen de vraag of er straf volgt. Een veroordeling kan gevolgen hebben voor het verkrijgen van een Verklaring Omtrent het Gedrag (VOG), en daarmee voor een huidige of toekomstige baan, een beroep waarvoor screening vereist is, of een verblijfsvergunning. Ook de persoonlijke en professionele reputatie van betrokkene kan onder druk komen te staan, soms nog voordat er een uitspraak ligt. Bij het bepalen van de verdedigingsstrategie wordt met deze bredere belangen rekening gehouden, niet alleen met de strafmaat op zichzelf.
Wat doet een strafrechtadvocaat concreet voor u?
Een strafrechtadvocaat begeleidt u in de verschillende fasen van uw zaak. Concreet betekent dit onder meer:
- het opvragen en analyseren van het volledige strafdossier;
- het uitleggen van uw rechten en de risico’s die in uw zaak spelen;
- advies over uw proceshouding, zowel tijdens verhoren als op zitting;
- het beoordelen van de rechtmatigheid van opsporingshandelingen;
- het voeren van verweer tegen detentie of beslag;
- contact en overleg met politie, het Openbaar Ministerie en de rechtbank;
- het voeren van de verdediging op de zitting;
- bijstand in een eventueel hoger beroep.
Een goede strafrechtadvocaat kijkt daarbij niet alleen naar de juridische kant van de zaak, maar ook naar de praktische gevolgen voor uw persoonlijke leven, uw werk en uw toekomst.
Tot slot: liever te vroeg dan te laat
Twijfelt u of uw situatie aanleiding geeft om een strafrechtadvocaat in te schakelen? In het strafrecht geldt vrijwel altijd: liever te vroeg dan te laat. De eerste stappen in een strafzaak hebben doorgaans de grootste invloed op het verdere verloop, en fouten in die fase zijn achteraf niet altijd meer te herstellen.
Het strafrechtteam van Law & More denkt vrijblijvend met u mee over uw positie, de mogelijke vervolgstappen en de aanpak die het beste bij uw situatie past.
