Gepubliceerd op 23 september 2026
IT-projecten zijn zelden eenvoudig. Denk aan de implementatie van een ERP-systeem, de ontwikkeling van maatwerksoftware of een migratie naar de cloud. Zulke projecten hebben vaak een lange doorlooptijd, kennen veel onderlinge afhankelijkheden en zijn financieel aanzienlijk. Vertragingen en gebreken kunnen daarom grote gevolgen hebben.
Opdrachtgevers kunnen omzet mislopen, extra kosten maken of reputatieschade lijden. Voor IT-leveranciers vormen dergelijke claims een aanzienlijk financieel risico. Wie welke schade moet dragen, hangt in de eerste plaats af van de overeenkomst en de toepasselijke algemene voorwaarden.
Geeft de overeenkomst geen duidelijk antwoord, dan zijn de regels van het Burgerlijk Wetboek van belang. In de praktijk draait het vaak om vijf vragen:
- Is sprake van een tekortkoming?
- Kan die tekortkoming aan de leverancier worden toegerekend?
- Is de leverancier in verzuim?
- Welke schade komt voor vergoeding in aanmerking?
- Houdt een contractuele aansprakelijkheidsbeperking stand?
Inhoudsopgave
In het kort
- De overeenkomst en de algemene voorwaarden bepalen in belangrijke mate wie aansprakelijk is.
- Bij een tekortkoming moet meestal worden beoordeeld of de leverancier in verzuim is.
- Algemene voorwaarden bevatten vaak een aansprakelijkheidsplafond en een uitsluiting van gevolgschade.
- Een boetebeding kan schade bij vertraging eenvoudiger vaststelbaar maken.
- Een fatale termijn kan ervoor zorgen dat geen ingebrekestelling nodig is.
- Zowel opdrachtgevers als leveranciers doen er verstandig aan afspraken, wijzigingen en communicatie goed vast te leggen.
Wanneer is een IT-leverancier aansprakelijk?
De belangrijkste grondslag is wanprestatie, geregeld in artikel 6:74 BW. Iedere tekortkoming in de nakoming van een verbintenis verplicht de leverancier de schade te vergoeden die de opdrachtgever daardoor lijdt. Denk aan software die niet functioneert zoals overeengekomen, een migratie die tot dataverlies leidt, of een project dat niet binnen de afgesproken termijn wordt afgerond.
De tekortkoming moet wel aan de leverancier kunnen worden toegerekend. Is sprake van overmacht, dan hoeft hij de schade niet te vergoeden. De opdrachtgever kan dan in bepaalde gevallen nog wel ontbinden.
Daarnaast is verzuim vaak van belang. Op grond van de artikelen 6:81 en 6:82 BW treedt verzuim in nadat de opdrachtgever de leverancier schriftelijk in gebreke heeft gesteld en hem daarbij een redelijke termijn voor nakoming heeft gegund die ongebruikt is verstreken. Verzuim is bij veel vorderingen wegens vertraging of gebrekkige nakoming van groot belang: zonder verzuim kan schadevergoeding of ontbinding onder omstandigheden niet direct worden gevorderd.
De opdrachtgever hoeft niet in alle gevallen een ingebrekestelling te sturen. Is nakoming blijvend onmogelijk, of blijkt uit de houding van de leverancier dat aanmanen zinloos is, dan treedt verzuim direct in.
Naast wanprestatie kan aansprakelijkheid worden gebaseerd op onrechtmatige daad, geregeld in artikel 6:162 BW. Die grondslag is vooral relevant voor partijen zonder contractuele relatie met de leverancier, bijvoorbeeld wanneer door een fout persoonsgegevens van klanten van de opdrachtgever uitlekken. Binnen de contractuele relatie zelf fungeert onrechtmatige daad doorgaans als aanvullende grondslag.
Welke schade komt voor vergoeding in aanmerking?
Directe schade staat in rechtstreeks en onmiddellijk verband met de tekortkoming. Voorbeelden zijn herstelkosten om gebrekkige software werkend te krijgen, kosten van een vervangende dienstverlener, en redelijke kosten om oorzaak en omvang van een gebrek vast te stellen.
Indirecte schade, ook gevolgschade genoemd, vloeit wel voort uit de tekortkoming maar geldt niet als rechtstreeks gevolg daarvan. Denk aan winstderving, reputatieschade bij de eigen klanten van de opdrachtgever, gemiste besparingen en schade door bedrijfsstilstand. Juist deze posten lopen in de praktijk hoog op, vaak vele malen hoger dan de herstelkosten of de contractwaarde.
Standaard IT-voorwaarden sluiten gevolgschade doorgaans uit. Nederlandse rechters respecteren zo'n uitsluiting in beginsel, met contractsvrijheid als achterliggende gedachte, zeker tussen professionele partijen. Een uitsluiting van gevolgschade kan onder omstandigheden buiten toepassing blijven, bijvoorbeeld wanneer het beding onredelijk bezwarend is in de zin van artikel 6:233 BW of wanneer een beroep daarop naar maatstaven van redelijkheid en billijkheid onaanvaardbaar is op grond van artikel 6:248 BW. Die drempels liggen hoog.
Ga er dus niet zonder meer van uit dat aanzienlijke bedrijfsschade wordt vergoed, ook niet bij een evidente tekortkoming. Kijk bij het aangaan van de overeenkomst kritisch naar de definities van directe en indirecte schade. Merk schadeposten die voor u van belang zijn, zoals kosten van bedrijfsstilstand tot een bepaald maximum, uitdrukkelijk aan als directe schade.
Wat betekenen aansprakelijkheidsbeperkingen?
In de IT-sector wordt veel gebruikgemaakt van standaard algemene voorwaarden. De meest gehanteerde zijn de NLdigital Voorwaarden. De NLdigital Voorwaarden 2025 zijn de opvolger van de editie uit 2020 en bevatten nieuwe hoofdstukken over onder meer compliance, cybersecurity, datadeling, kunstmatige intelligentie en onlineplatforms. De onderlinge verhouding tussen leverancier en klant is daarbij nauwelijks verschoven. Let op: de voorwaarden uit 2020 blijven gelden wanneer partijen die zijn overeengekomen, dus controleer altijd welke versie op uw contract van toepassing is.
Deze voorwaarden beperken de financiële risico's van de leverancier op drie manieren. Ten eerste met een aansprakelijkheidsplafond per gebeurtenis, gekoppeld aan een veelvoud van de jaarvergoeding of de contractwaarde, vaak gecombineerd met een absoluut maximum per jaar. Ten tweede met een uitsluiting van gevolgschade. Ten derde met uitzonderingen waarin de beperking haar werking verliest.
Een aansprakelijkheidsbeperking biedt doorgaans geen bescherming bij opzet of bewuste roekeloosheid van de bedrijfsleiding van de leverancier. Heeft de leiding willens en wetens onverantwoord gehandeld, of zich bewust was van een aanmerkelijk risico en dat toch aanvaard, dan kan de leverancier zich niet met succes op het contractuele plafond beroepen.
Daarnaast kan een beding worden getoetst aan artikel 6:233 BW en kan een beroep erop stranden op artikel 6:248 BW. In de praktijk zijn dat hoge drempels, zeker wanneer beide partijen professioneel zijn en op gelijkwaardige voet hebben kunnen onderhandelen. Zij bieden opdrachtgevers wel een aanvullend verweer in evident onredelijke situaties.
Wat zijn de gevolgen van vertraging?
Vertraging is een van de meest voorkomende bronnen van geschillen in IT-projecten. De juridische gevolgen hangen af van de vraag of partijen een fatale termijn zijn overeengekomen.
Een fatale termijn is een termijn waarvan partijen uitdrukkelijk hebben afgesproken dat overschrijding verzuim doet intreden. Op grond van artikel 6:83 sub a BW treedt verzuim dan in zonder afzonderlijke ingebrekestelling, mits daadwerkelijk sprake is van een fatale termijn. Opdrachtgevers kunnen daarom veel voordeel hebben bij het expliciet vastleggen van zo'n termijn.
Is geen fatale termijn overeengekomen, dan is een tijdige en concrete schriftelijke ingebrekestelling van groot belang. Geef daarin aan welke prestatie nog wordt verlangd en binnen welke redelijke termijn.
Boetes en ontbinding
Om de gevolgen van vertraging vooraf te regelen, nemen partijen vaak een boetebeding op, geregeld in de artikelen 6:91 tot en met 6:94 BW. De leverancier is dan bij overschrijding van een termijn een vooraf bepaald bedrag verschuldigd, bijvoorbeeld een percentage van de contractwaarde per week vertraging. Het voordeel: de opdrachtgever hoeft niet aan te tonen welke schade hij feitelijk heeft geleden, wat in de praktijk lastig is.
De boete komt in beginsel in de plaats van de wettelijke schadevergoeding. Wilt u daarnaast de werkelijke schade kunnen vorderen voor zover die de boete overtreft, leg dat dan uitdrukkelijk vast. Verder is geen boete verschuldigd wanneer de vertraging niet aan de leverancier kan worden toegerekend. Ten slotte kan de rechter een bedongen boete op grond van artikel 6:94 BW matigen wanneer de billijkheid dat klaarblijkelijk eist, al passen rechters die bevoegdheid terughoudend toe.
Naast of in plaats van een boete kan de opdrachtgever ontbinden. Ontbinding wegens niet-tijdige oplevering vereist in beginsel dat de leverancier eerst in verzuim is geraakt, tenzij een fatale termijn is overeengekomen.
Ontbinding en schadevergoeding sluiten elkaar niet uit. Artikel 6:277 BW geeft naast of in plaats van ontbinding recht op vergoeding van de schade die de opdrachtgever lijdt doordat geen wederzijdse nakoming maar ontbinding plaatsvindt. Die vordering blijft wel begrensd door eventuele contractuele aansprakelijkheidsbeperkingen.
Praktische aandachtspunten voor opdrachtgevers
- Leg mijlpalen en acceptatiecriteria vooraf vast aan de hand van heldere en meetbare specificaties.
- Koppel waar mogelijk een fatale termijn aan een boetebeding, zodat bij overschrijding zowel verzuim intreedt als een boete verschuldigd wordt.
- Stuur bij dreigende of gerealiseerde vertraging tijdig een schriftelijke ingebrekestelling met een redelijke termijn.
- Ga niet klakkeloos akkoord met de standaardvoorwaarden van de leverancier. Over het aansprakelijkheidsplafond en de definitie van directe en indirecte schade valt vaak te onderhandelen, zeker bij een groot financieel belang.
- Benoem schadeposten die voor u bijzonder relevant zijn uitdrukkelijk, zodat zij niet onder de uitgesloten gevolgschade vallen.
Praktische aandachtspunten voor leveranciers
- Houd een zorgvuldige projectadministratie bij. Dat is bij een geschil uw belangrijkste verdedigingsmiddel.
- Documenteer wijzigingen in de omvang van het project, ook wel scope-creep genoemd, doorlopend en schriftelijk.
- Leg vast in hoeverre de opdrachtgever zijn medewerkingsverplichtingen nakomt. Blijven noodzakelijke input, beslissingen of testcapaciteit uit, dan kan sprake zijn van schuldeisersverzuim in de zin van artikel 6:58 BW en volgende, wat uw aansprakelijkheid voor vertraging kan beperken of wegnemen.
- Signaleer vertraging die aan de opdrachtgever te wijten is direct en schriftelijk.
Instrumenten die geschillen voorkomen
Beide partijen hebben baat bij afspraken die het risico op een geschil verkleinen:
- Broncode-escrow: een regeling waarbij de broncode bij een onafhankelijke derde wordt bewaard, zodat de opdrachtgever bij faillissement of tekortschieten van de leverancier toch toegang houdt.
- Uitgewerkte acceptatietestprotocollen, waarin objectief is vastgelegd wanneer een oplevering geslaagd is.
- Gefaseerde facturering, gekoppeld aan daadwerkelijk opgeleverde en geaccepteerde functionaliteit in plaats van aan het verstrijken van tijd.
Conclusie
De uitkomst van een geschil over aansprakelijkheid hangt sterk af van de feiten: de exacte tekst van de overeenkomst en de algemene voorwaarden, de aard van de tekortkoming en het verloop van de communicatie tussen partijen. Gepubliceerde rechtspraak over dit thema is dan ook sterk casuïstisch.
Heeft u te maken met vertraging, gebrekkige oplevering of een discussie over aansprakelijkheid? Dan kan tijdig juridisch advies helpen om uw positie en vervolgstappen te bepalen. Leg uw situatie aan ons voor. Wij laten u binnen één werkdag weten wat uw opties zijn.
Veelgestelde vragen
Hieronder beantwoorden wij de vragen die ons over dit onderwerp het vaakst worden gesteld.
Wanneer is een IT-leverancier aansprakelijk voor schade?
Een IT-leverancier kan aansprakelijk zijn wanneer hij zijn contractuele verplichtingen niet nakomt en die tekortkoming aan hem kan worden toegerekend. Denk aan software die niet volgens afspraak functioneert, dataverlies bij een migratie of overschrijding van een afgesproken termijn. De overeenkomst en de algemene voorwaarden kunnen de omvang van die aansprakelijkheid beperken.
Moet ik mijn IT-leverancier eerst in gebreke stellen?
Vaak wel, maar niet altijd. Een ingebrekestelling is doorgaans nodig wanneer de leverancier nog kan nakomen. Bij blijvend onmogelijke nakoming of een fatale termijn kan verzuim zonder ingebrekestelling intreden. Controleer daarom de overeenkomst en formuleer een ingebrekestelling concreet.
Kan een IT-leverancier aansprakelijk zijn zonder contract?
Dat kan onder omstandigheden op grond van onrechtmatige daad. Dit is vooral relevant voor derden die schade lijden zonder partij te zijn bij de overeenkomst tussen opdrachtgever en leverancier.
Wat is het verschil tussen directe en indirecte schade?
Directe schade staat rechtstreeks in verband met de tekortkoming, zoals herstelkosten of kosten van een vervangende dienstverlener. Indirecte schade of gevolgschade omvat bijvoorbeeld winstderving, reputatieschade en schade door bedrijfsstilstand. Controleer altijd hoe de overeenkomst deze begrippen definieert.
Houdt een aansprakelijkheidsplafond altijd stand?
Nee. De werking van een aansprakelijkheidsbeperking hangt af van de tekst van het beding en de omstandigheden van het geval. Onder meer opzet, bewuste roekeloosheid en evident onredelijke toepassing kunnen relevant zijn.
Wordt gevolgschade vergoed?
Meestal niet. Standaard IT-voorwaarden sluiten gevolgschade doorgaans uit en die uitsluiting wordt in beginsel gerespecteerd. Wilt u bepaalde posten toch vergoed zien, merk die dan bij het sluiten van de overeenkomst uitdrukkelijk aan als directe schade.
Wat is een fatale termijn?
Een termijn waarvan partijen uitdrukkelijk hebben afgesproken dat overschrijding verzuim doet intreden. Er is dan geen afzonderlijke ingebrekestelling nodig, mits daadwerkelijk sprake is van een fatale termijn. Leg dat dus met zoveel woorden vast.
Wat levert een boetebeding op bij vertraging?
U hoeft dan niet aan te tonen welke schade u feitelijk heeft geleden. De boete komt wel in de plaats van de wettelijke schadevergoeding, tenzij u uitdrukkelijk anders afspreekt, en de rechter kan een buitensporige boete matigen.
Kan ik naast ontbinding ook schadevergoeding vorderen?
Ja. Naast of in plaats van ontbinding bestaat recht op vergoeding van de schade die u lijdt doordat de overeenkomst wordt ontbonden in plaats van nagekomen. Contractuele aansprakelijkheidsbeperkingen blijven daarbij van toepassing.
Hoe beschermt een IT-leverancier zijn positie?
Met een zorgvuldige projectadministratie. Documenteer wijzigingen in de omvang van het project en leg vast wanneer de opdrachtgever noodzakelijke input, beslissingen of testcapaciteit niet tijdig levert. Dat kan uw aansprakelijkheid voor vertraging beperken of wegnemen.
Welke afspraken voorkomen geschillen?
Heldere acceptatiecriteria en acceptatietestprotocollen, gefaseerde facturering gekoppeld aan geaccepteerde functionaliteit, en broncode-escrow voor het geval de leverancier wegvalt. Maak die afspraken bij het aangaan van de overeenkomst.
Heeft u een geschil met een IT-leverancier of wilt u een IT-contract laten toetsen? Onze advocaten IT-recht denken graag met u mee.
