DNA-afname door de politie: wanneer bent u verplicht DNA af te staan?

Gepubliceerd op 25 oktober 2025 · Laatst bijgewerkt op 14 oktober 2026

DNA-afname is verplicht als u bent veroordeeld voor een misdrijf waarvoor voorlopige hechtenis mogelijk is en u een vrijheidsstraf, taakstraf of vrijheidsbenemende maatregel krijgt (Wet DNA-onderzoek bij veroordeelden). Krijgt u alleen een geldboete, dan hoeft u geen DNA af te staan; als verdachte kunt u alleen worden verplicht als de officier van justitie of de rechter-commissaris dat beveelt (art. 151b en 195d Sv).

Hieronder leest u onder welke voorwaarden DNA wordt afgenomen, hoe de afname verloopt, hoe u bezwaar maakt en hoe lang uw DNA-profiel wordt bewaard.

Wanneer is DNA-afname verplicht?

Na een veroordeling voor bepaalde strafbare feiten moet u verplicht DNA afstaan. Als verdachte bent u alleen verplicht als de officier van justitie of de rechter-commissaris dat in het belang van het onderzoek beveelt (art. 151b en 195d Sv).

Welke wet regelt DNA-afname na een veroordeling?

De Wet DNA-onderzoek bij veroordeelden bepaalt wanneer DNA-afname verplicht is. Deze wet bestaat sinds 16 september 2004.

U moet DNA afstaan als u veroordeeld bent tot bijvoorbeeld:

• Gevangenisstraf
• Taakstraf
• Jeugddetentie
• Militaire detentie
• Plaatsing in psychiatrisch ziekenhuis
• TBS met dwangverpleging
• TBS met voorwaarden
• PIJ-maatregel
• ISD-maatregel

Het moet wel gaan om een misdrijf waarvoor voorlopige hechtenis mogelijk is. De officier van justitie geeft namens het OM het bevel tot DNA-afname.

Ook bij een onherroepelijke strafbeschikking met een taakstraf geldt deze verplichting.

Wat is het verschil tussen een veroordeling en een verdenking?

Na een veroordeling bent u verplicht om DNA af te staan. Bij een verdenking mag de politie niet zomaar DNA afnemen zonder uw toestemming; de officier van justitie kan dat wel bevelen als u verdacht wordt van een misdrijf waarvoor voorlopige hechtenis mogelijk is en het onderzoek dat vereist (art. 151b Sv).

Sommige verdachten werken vrijwillig mee aan DNA-afname, bijvoorbeeld om hun onschuld te bewijzen.

Na een veroordeling bent u het sowieso verplicht. Of u nou in hoger beroep gaat of niet, de DNA-afname moet doorgaan.

De officier van justitie stuurt na de veroordeling een officieel bevel. Daarin staat precies om welk misdrijf en welke veroordeling het gaat.

Welke uitzonderingen gelden er?

Krijgt u alleen een geldboete? Dan hoeft u geen DNA af te staan. Dat is de belangrijkste uitzondering.

Ook bij hechtenis geldt geen verplichting. Alleen bij de eerder genoemde straffen en maatregelen moet u DNA afgeven.

Staat uw DNA-profiel al in de databank? Dan hoeft u het niet opnieuw te doen.

Bent u ontslagen van rechtsvervolging vanwege ontoerekeningsvatbaarheid? Dan moet u toch DNA afstaan. Dat is apart geregeld.

Voor minderjarigen gelden dezelfde regels als voor volwassenen. Er is geen aparte regeling voor jongeren onder de 18.

Onder welke voorwaarden moet u DNA afstaan?

De wet zegt vrij helder wanneer DNA-afname verplicht is. Het hangt vooral af van het soort misdrijf en de straf die u krijgt.

Welke misdrijven leiden tot DNA-afname?

U moet DNA afstaan als u veroordeeld bent voor een misdrijf waarvoor voorlopige hechtenis mogelijk is. Meestal zijn dit ernstige strafbare feiten.

De meeste van deze misdrijven hebben een maximale gevangenisstraf van vier jaar of meer. Denk aan:

• Diefstal met geweld
• Inbraak
• Mishandeling
• Drugshandel
• Fraude

Let op: Sommige minder zware misdrijven vallen er ook onder. Dus het is niet altijd zwart-wit.

Overtredingen leiden bijna nooit tot DNA-afname. Die worden meestal alleen met een boete bestraft.

Speelt de hoogte van de straf een rol?

De straf die u krijgt, bepaalt niet of u DNA moet afstaan. Het draait om het maximale strafkader van het misdrijf.

U kunt bijvoorbeeld een taakstraf krijgen voor inbraak. Toch moet u dan DNA afstaan, omdat inbraak een misdrijf is waarvoor voorlopige hechtenis mogelijk is.

Of u nu gevangenisstraf, taakstraf, of TBS krijgt: als het misdrijf eronder valt, geldt de afnameplicht.

Ook voorwaardelijke straffen kunnen leiden tot DNA-afname, als het misdrijf daaronder valt.

Moet u DNA afstaan na een strafbeschikking?

Bij strafbeschikkingen geldt de verplichting alleen als daarin een taakstraf is opgelegd voor een misdrijf waarvoor voorlopige hechtenis mogelijk is. Een strafbeschikking met alleen een geldboete leidt niet tot DNA-afname.

Een strafbeschikking is een straf, zoals een geldboete of taakstraf, die de officier van justitie oplegt zonder tussenkomst van de rechter. Doet u geen verzet, dan wordt die onherroepelijk.

Voorbeeld: u krijgt een strafbeschikking met een taakstraf voor winkeldiefstal. Omdat dat een misdrijf is waarvoor voorlopige hechtenis mogelijk is, moet u DNA afstaan.

Krijgt u voor hetzelfde feit alleen een geldboete, dan hoeft u geen DNA af te staan.

Hoe verloopt de DNA-afname?

De politie volgt een vaste procedure bij DNA-afname. Die begint met een officieel bevel en eindigt met het veiligstellen van celmateriaal.

Alleen bevoegde mensen mogen dit doen, en altijd op het politiebureau.

Hoe krijgt u het bevel tot DNA-afname?

De officier van justitie geeft na de veroordeling het bevel tot DNA-afname. Dat gebeurt automatisch bij misdrijven waarvoor voorlopige hechtenis mogelijk is.

Of u in hoger beroep gaat, maakt niet uit. U moet toch DNA afstaan.

Ook bij voorwaardelijke straffen geldt de verplichting. Een voorwaardelijke werkstraf betekent dus niet dat u eronderuit komt.

Na de uitspraak krijgt u een brief thuis. Daarin staat waar en wanneer u zich moet melden op het politiebureau.

Hoe wordt celmateriaal afgenomen?

Ze nemen het celmateriaal altijd af op een politiebureau. Het is meestal zo gepiept—paar minuten werk.

Meestal gebruiken ze een wangslijmvliestest. Dan strijkt iemand met een wattenstaafje langs de binnenkant van uw wang.

Soms vraagt de politie u om in een buisje te spugen. Dat doen ze alleen als de wangtest niet lukt.

Het celmateriaal gaat direct naar het laboratorium. Daar maken experts een DNA-profiel en slaan dat op in de databank.

Wie mag DNA afnemen?

Alleen bevoegde opsporingsambtenaren mogen DNA afnemen. Die mensen hebben daar een speciale training voor gehad.

Een gewone agent mag het dus niet zomaar doen. Er zijn strikte regels wie het mag uitvoeren.

De opsporingsambtenaar checkt uw identiteit en zorgt dat alles netjes en veilig gebeurt. Hij of zij labelt het celmateriaal op de juiste manier.

U hoeft geen arts te zijn om DNA af te nemen. De procedure is simpel, dus medische kennis is niet nodig.

Wat gebeurt er met uw DNA-profiel?

Het Nederlands Forensisch Instituut (NFI) verwerkt het DNA-materiaal tot profielen. Die slaan ze op in een landelijke databank.

Die databank kent strenge regels voor beheer en toegang. Persoonsgegevens krijgen extra bescherming.

Hoe werkt het verwerken van het DNA-profiel?

Het NFI onderzoekt het celmateriaal en maakt er een DNA-profiel van. Dat profiel bestaat uit een unieke code van cijfers en letters.

Ze verwerken het celmateriaal pas na een veroordeling. Niet eerder.

Het proces gaat ongeveer zo:

• Afname van celmateriaal bij de politie
• Tijdelijke opslag tot de uitspraak
• Na veroordeling: maken van DNA-profiel
• Opname in de DNA-databank

Het DNA-profiel bevat geen medische informatie. Het is puur een unieke code voor identificatie.

Het Openbaar Ministerie beslist wanneer het profiel vernietigd moet worden. Tot die tijd blijft het profiel in de databank staan.

Wie beheert en gebruikt de DNA-databank?

De DNA-databank bevat verschillende soorten profielen. DNA-profielen van veroordeelden blijven het langst staan.

Voor elk profiel gelden vaste bewaartermijnen:

• Veroordeelden: tot het OM opdracht tot vernietiging geeft
• Overleden slachtoffers: volgens een vaste termijn
• Onopgeloste zaken: volgens een vaste termijn

Na het verstrijken van die termijn vernietigen ze alles. Dat geldt voor het DNA-profiel, de gegevens én het celmateriaal.

De politie gebruikt de databank om DNA-sporen te vergelijken. Zo vinden ze soms matches tussen verschillende zaken.

Het NFI regelt de technische kant van de databank. Het Openbaar Ministerie bepaalt wie erin komt en wanneer profielen eruit moeten.

Alleen bevoegde mensen mogen in de databank zoeken. Strenge regels bepalen wie op welk moment toegang krijgt.

Hoe is uw privacy beschermd?

DNA-profielen zijn volgens de wet bijzondere persoonsgegevens. Ze krijgen extra bescherming omdat u er iemand echt uniek mee kunt identificeren.

Ze verwerken DNA alleen voor strafrechtelijke doelen. Andere toepassingen mogen alleen met speciale toestemming.

Mensen mogen bezwaar maken tegen opname in de databank. Dit moet binnen twee weken na de DNA-afname bij de rechtbank.

Een advocaat helpt bij de bezwaarprocedure. Als de rechter het bezwaar goedkeurt, vernietigen ze het DNA-materiaal.

Privacyrisico’s ontstaan als data verkeerd gebruikt wordt. Daarom gelden strenge toegangsregels en controles.

Genealogische databanken zorgen voor nieuwe discussies. Er zijn nog geen duidelijke regels om die te gebruiken bij strafzaken.

Het wetsvoorstel over ziekenhuisweefsels laat zien dat regels kunnen veranderen. Privacy vraagt dus blijvende aandacht.

Kunt u bezwaar maken tegen DNA-afname of verwerking?

U kunt niet bezwaar maken tegen het afnemen van DNA-materiaal zelf, maar wel tegen het opslaan van uw DNA-profiel in de database. Voor deze procedures gelden verschillende regels en deadlines.

Kunt u bezwaar maken tegen de afname zelf?

Bezwaar maken tegen de fysieke afname van DNA-materiaal is niet mogelijk. Dit geldt voor zowel vingerafdrukken als DNA-celmateriaal.

De afname gebeurt altijd als iemand daartoe verplicht is. Dat kan op verschillende plekken:

• Politiebureau
• Justitiële inrichting
• Andere aangewezen locaties

Het Openbaar Ministerie kan na een veroordeling een bevel geven tot DNA-afname. Veroordeelden kunnen tegen dat bevel geen bezwaar maken.

Ook na vrijspraak kan soms DNA-afname plaatsvinden, afhankelijk van de omstandigheden van de zaak.

Hoe maakt u bezwaar tegen opname in de databank?

Veroordeelden mogen bezwaar maken tegen het opslaan van hun DNA-profiel in de databank. Dit moet binnen 14 dagen na afname gebeuren.

Het bezwaarschrift stuurt u naar de griffie van de rechtbank waar u bent veroordeeld. Een advocaat kan u hierbij helpen.

De rechtbank beslist:

• Bezwaar toegewezen: DNA-materiaal wordt vernietigd
• Bezwaar afgewezen: DNA-profiel wordt opgeslagen

Tegen deze beslissing kunt u niet in hoger beroep. De uitspraak is definitief.

Hoe lang worden DNA-gegevens bewaard?

De wet regelt hoe lang DNA-profielen bewaard blijven en wanneer ze vernietigd worden. De bewaartermijn hangt af van het soort zaak en de ernst van het misdrijf.

Welke bewaartermijnen gelden?

Het Nederlands Forensisch Instituut (NFI) bewaart DNA-profielen volgens de wet. De termijnen verschillen per situatie.

Voor veroordeelden gelden de volgende bewaartermijnen:

Sporen van misdaadplaatsen bewaren ze 12, 20 of 80 jaar, afhankelijk van de ernst van het misdrijf.

DNA-profielen van overleden slachtoffers en vermiste personen krijgen ook een bewaartermijn van 12, 20 of 80 jaar.

Wanneer worden DNA-gegevens vernietigd?

Het Openbaar Ministerie geeft opdracht tot vernietiging van DNA-materiaal en profielen. Dat gebeurt automatisch na het verstrijken van de wettelijke termijn.

Het NFI verwijdert het profiel uit de databank en vernietigt het fysieke DNA-materiaal. Deze stap is definitief.

Ex-gedetineerden die vrijwillig DNA hebben afgestaan, kunnen een verzoek doen. Hun profiel wordt dan eerder verwijderd dan na de standaard 20 jaar.

Wat gebeurt er bij vrijspraak of seponering?

Bij vrijspraak meldt het Openbaar Ministerie dit aan de DNA-databank. Ze verwijderen het DNA-profiel direct.

Het celmateriaal gaat dan ook weg. Maar als er al een match is met een andere zaak, blijft het soms toch bewaard.

Bij seponering of het vervallen van verdenking werkt het net zo. De verwijdering volgt zodra het OM de databank informeert.

Als DNA-gegevens niet zijn vernietigd terwijl dat wel moest, kunt u het ministerie van Justitie en Veiligheid inschakelen. Zij kunnen alsnog opdracht geven tot vernietiging.

Wat kunnen wij voor u doen bij DNA-afname?

DNA-afname raakt uw privacy en hoort bij het strafrecht. Wij doen onder meer het volgende:

• Wij beoordelen of het bevel tot DNA-afname voldoet aan de Wet DNA-onderzoek bij veroordeelden of aan art. 151b Sv.
• Wij controleren of uw vonnis of strafbeschikking wel tot DNA-afname kan leiden, bijvoorbeeld als u alleen een geldboete kreeg.
• Wij dienen binnen 14 dagen na de afname een bezwaarschrift in bij de rechtbank tegen de verwerking van uw DNA-profiel.
• Wij staan u als verdachte bij als de officier van justitie of de rechter-commissaris DNA-afname wil bevelen.
• Wij gaan na vrijspraak of seponering na of uw DNA-profiel is vernietigd.

Samengevat

• Na een veroordeling voor een misdrijf waarvoor voorlopige hechtenis mogelijk is, met een vrijheidsstraf, taakstraf of vrijheidsbenemende maatregel, moet u DNA afstaan.
• Bij alleen een geldboete hoeft u geen DNA af te staan; na een strafbeschikking alleen als daarin een taakstraf is opgelegd.
• Als verdachte kan de officier van justitie DNA-afname bevelen als het onderzoek dat vereist (art. 151b Sv).
• Tegen de afname zelf is geen bezwaar mogelijk; tegen verwerking van het profiel kunt u binnen 14 dagen bezwaar maken bij de rechtbank.

Veelgestelde vragen