Verdachte of getuige: het verschil en uw rechten en plichten

Een rechtbank met een verdachte en een getuige die tegenover elkaar staan, terwijl een rechter toekijkt.

Gepubliceerd op 15 oktober 2025 · Laatst bijgewerkt op 31 oktober 2026

Een verdachte is iemand tegen wie een redelijk vermoeden van schuld aan een strafbaar feit bestaat (artikel 27 Wetboek van Strafvordering); hij heeft zwijgrecht en recht op een advocaat. Een getuige moet bij de rechter-commissaris en de strafrechter verschijnen en naar waarheid verklaren, maar mag zich verschonen als hij familie is van de verdachte of een beroepsgeheim heeft, en hoeft geen vragen te beantwoorden die hemzelf of een naaste aan vervolging blootstellen.

Twee personen in een kantoor, één kijkt verdacht en de ander observeert aandachtig terwijl hij aantekeningen maakt.

Wanneer bent u verdachte?

U bent verdachte zodra uit feiten of omstandigheden een redelijk vermoeden voortvloeit dat u een strafbaar feit heeft gepleegd (artikel 27 lid 1 Sv). Na het begin van de vervolging is verdachte degene tegen wie die vervolging is gericht (artikel 27 lid 2 Sv).

Het vermoeden moet op objectieve gegevens berusten, zoals een aangifte, camerabeelden of een getuigenverklaring; een vaag gevoel van een agent is niet genoeg. Hoe u dat moment herkent, leest u in ons artikel over wanneer u officieel verdachte bent. U blijft verdachte tot de zaak onherroepelijk is afgedaan, en tot dan geldt de onschuldpresumptie van artikel 6 lid 2 EVRM.

Wanneer bent u getuige?

U bent getuige als u iets heeft waargenomen of weet dat van belang is voor een strafzaak, zonder dat u zelf verdacht wordt. Een getuige à charge verklaart belastend voor de verdachte, een getuige à décharge ontlastend.

Een getuige kan worden gehoord door de politie, de rechter-commissaris (artikel 210 Sv) of de strafrechter op de zitting. Welke plichten u heeft, hangt af van wie u hoort.

Verdachte en getuige naast elkaar

Het verschil zit vooral in het zwijgrecht, de verschijnplicht en het recht op een advocaat. Het overzicht hieronder zet de hoofdlijnen naast elkaar.

OnderwerpVerdachteGetuige
SprekenZwijgrecht in elke fase (artikel 29 Sv)Verklaringsplicht bij rechter-commissaris en rechter, met uitzonderingen (artikelen 217-219 Sv)
AdvocaatRecht op consultatie en bijstand bij verhoor (artikelen 28c en 28d Sv)Geen wettelijk recht op een advocaat tijdens het verhoor zoals de verdachte
DossierRecht op inzage in de processtukken (artikel 30 Sv)Geen recht op inzage in het dossier
VerschijnenHoeft in de regel niet op zitting te verschijnen, maar mag dat welVerschijnplicht na oproep door rechter-commissaris of rechter
EedLegt geen eed afLegt bij de rechter-commissaris en rechter de eed of belofte af
VrijheidsbenemingKan in voorlopige hechtenis worden genomenKan bij weigering te verklaren worden gegijzeld (artikel 221 Sv)

Welke rechten heeft een verdachte?

De verdachte hoeft niet mee te werken aan zijn eigen veroordeling. Vóór elk verhoor moet de politie meedelen dat hij niet tot antwoorden verplicht is (de cautie, artikel 29 lid 2 Sv).

  • Zwijgrecht: u hoeft geen vragen te beantwoorden; meer daarover in ons artikel over het zwijgrecht.
  • Advocaat: u mag vóór het eerste verhoor een advocaat spreken en hem bij het verhoor laten zijn (artikelen 28c en 28d Sv). Bent u aangehouden, dan is die consultatie kosteloos via de piketregeling.
  • Tolk: beheerst u het Nederlands onvoldoende, dan heeft u recht op een tolk (artikel 28a Sv).
  • Processtukken: u en uw advocaat kunnen de processtukken inzien (artikel 30 Sv). De officier van justitie kan bepaalde stukken tijdelijk onthouden in het belang van het onderzoek.
  • Laatste woord: op de zitting mag u als laatste spreken (artikel 311 lid 4 Sv).

Zwijgen is geen bewijs van schuld. Wel kan de rechter, als het overige bewijs om een verklaring vraagt en u die niet geeft, het ontbreken van een verklaring meewegen. Een verdachte kan daarnaast in voorlopige hechtenis worden genomen; een getuige niet.

Welke plichten heeft een getuige?

Twee mensen in een rechtszaal, links een verdachte met een serieuze blik, rechts een getuige die kalm een verklaring aflegt.

Bij de politie hoeft een getuige niet te verschijnen en niet te verklaren. Bij de rechter-commissaris en de strafrechter moet hij verschijnen, de eed of belofte afleggen en naar waarheid antwoorden.

  • Verschijnplicht: wie na een oproep van de rechter-commissaris of rechter niet komt, kan door de politie worden meegebracht (medebrenging).
  • Verklaringsplicht: weigert een getuige zonder geldige reden te antwoorden, dan kan gijzeling worden bevolen (artikel 221 Sv).
  • Waarheidsplicht: wie onder ede liegt, pleegt meineed; daarop staat maximaal zes jaar gevangenisstraf (artikel 207 Sr).

Wanneer mag een getuige weigeren te verklaren?

Een getuige mag weigeren als hij een verschoningsrecht heeft. Daarnaast mag elke getuige weigeren vragen te beantwoorden als hij zichzelf of een naast familielid daarmee blootstelt aan strafvervolging (artikel 219 Sv).

  • Familie (artikel 217 Sv): bloed- en aanverwanten in de rechte lijn (ouders, kinderen, grootouders), in de zijlijn in de tweede of derde graad (onder meer broers, zussen, ooms, tantes) en de (ex-)echtgenoot of (ex-)geregistreerd partner van de verdachte.
  • Geheimhouders (artikel 218 Sv): onder meer advocaten, notarissen, artsen en geestelijken, voor wat hun in hun beroep is toevertrouwd.
  • Journalisten en publicisten (artikel 218a Sv): over hun bronnen.

Let op: voor een partner met wie u alleen samenwoont, zonder huwelijk of geregistreerd partnerschap, noemt artikel 217 Sv geen verschoningsrecht. Wel kunt u ook dan weigeren vragen te beantwoorden die uzelf aan vervolging blootstellen.

Hoe wordt een getuige beschermd?

Het bedreigen van een getuige om zijn verklaring te beïnvloeden is strafbaar (artikel 285a Sr). Bij ernstige dreiging kan de rechter-commissaris bepalen dat een getuige beperkt of volledig anoniem wordt gehoord (artikelen 190 en 226a Sv).

Een veroordeling mag niet uitsluitend steunen op verklaringen van anonieme getuigen (artikel 344a Sv). Een getuige die door de rechter-commissaris of de rechter is opgeroepen, heeft recht op een vergoeding van reis- en verletkosten.

Wat als een getuige eigenlijk verdachte is?

Ontstaat tijdens een getuigenverhoor een redelijk vermoeden tegen u, dan moet de politie u vanaf dat moment als verdachte behandelen: de cautie geven en u wijzen op uw recht op een advocaat. Gebeurt dat niet, dan is sprake van een vormverzuim.

De rechter beslist dan volgens artikel 359a Sv welk gevolg dat heeft. De Hoge Raad zette dat kader bij in zijn arrest van 1 december 2020 (ECLI:NL:HR:2020:1889). De rechter mag volstaan met de vaststelling dat er een fout is gemaakt, en kiest het minst vergaande rechtsgevolg dat past. Strafvermindering vraagt dat u daadwerkelijk nadeel heeft ondervonden. Bewijsuitsluiting komt vooral in beeld als uw recht op een eerlijk proces (artikel 6 EVRM) is geschonden.

Een verklaring die u als ‘getuige’ aflegde terwijl u in feite al verdachte was, kan dus buiten het bewijs blijven als u daardoor in uw verdediging bent geschaad. Dat kan in een enkel geval bijdragen aan een vrijspraak, maar vaak is ander bewijs voldoende.

Wat doet u bij een uitnodiging als verdachte?

  • Vraag bij een uitnodiging altijd of u als getuige of als verdachte wordt gehoord.
  • Spreek vóór het eerste verhoor een advocaat (artikel 28c Sv).
  • Controleer of de cautie in het proces-verbaal is vermeld (artikel 29 lid 2 Sv).
  • Krijgt u een strafbeschikking, dan kunt u binnen twee weken verzet doen.

Wat doet u bij een oproep als getuige?

  • Ga na of u een verschoningsrecht heeft als familielid of geheimhouder (artikelen 217 en 218 Sv).
  • Bedenk dat u bij de politie niet hoeft te verklaren, maar bij de rechter-commissaris wel.
  • Weiger vragen die uzelf of een naaste aan vervolging blootstellen (artikel 219 Sv).
  • Merkt u dat vragen op uw eigen betrokkenheid gericht zijn, vraag dan of u als verdachte wordt gehoord.

Onze rol als u verdachte of getuige bent

  • Beoordelen in welke hoedanigheid u wordt gehoord en welke rechten daarbij horen.
  • U bijstaan bij het politieverhoor of bij het verhoor door de rechter-commissaris.
  • Nagaan of u een verschoningsrecht kunt inroepen.
  • De processtukken controleren op vormverzuimen, zoals een ontbrekende cautie.
  • U verdedigen op de zitting; meer daarover op onze pagina strafrecht advocaat.

Lees ook: verdacht maar onschuldig: hoe bewijst u dat? en de pro-formazitting.

Wordt u verdacht van een strafbaar feit?

Mail ons in een paar zinnen waar uw vraag over gaat. Wij laten u weten of wij u kunnen helpen en wat de volgende stap is. Wij beoordelen geen zaken of stukken per e-mail zonder opdracht.

Wilt u dat een strafrechtadvocaat uw situatie beoordeelt? In een betaald consult van 300 euro inclusief btw krijgt u een richtinggevend antwoord op uw vraag.

Dit artikel geeft algemene informatie en vervangt geen advies over uw specifieke situatie.

Wordt u verdacht van een strafbaar feit?

Mail ons in een paar zinnen waar uw vraag over gaat. Wij laten u weten of wij u kunnen helpen en wat de volgende stap is. Wij beoordelen geen zaken of stukken per e-mail zonder opdracht.

Wilt u dat een strafrechtadvocaat uw situatie beoordeelt? In een betaald consult van 300 euro inclusief btw krijgt u een richtinggevend antwoord op uw vraag.

Dit artikel geeft algemene informatie en vervangt geen advies over uw specifieke situatie.