Verdachte of getuige: wat is het verschil en welke rechten en plichten heeft u?

Gepubliceerd op 15 oktober 2025 · Laatst bijgewerkt op 14 oktober 2026

Een verdachte is iemand tegen wie een redelijk vermoeden van schuld aan een strafbaar feit bestaat (artikel 27 van het Wetboek van Strafvordering); hij heeft zwijgrecht en recht op een advocaat. Een getuige moet bij de rechter-commissaris en de strafrechter verschijnen en naar waarheid verklaren, maar mag zich verschonen als hij familie is van de verdachte of een beroepsgeheim heeft, en hoeft geen vragen te beantwoorden die hemzelf of een naaste aan vervolging blootstellen.

Wanneer bent u verdachte?

U bent verdachte zodra uit feiten of omstandigheden een redelijk vermoeden voortvloeit dat u een strafbaar feit heeft gepleegd (artikel 27 lid 1 Sv). Na het begin van de vervolging is verdachte degene tegen wie die vervolging is gericht.

Het vermoeden moet op objectieve gegevens berusten, zoals een aangifte, camerabeelden of een getuigenverklaring; een vaag gevoel van een agent is niet genoeg. Hoe u dat moment herkent, leest u in ons artikel over wanneer u officieel verdachte bent. U blijft verdachte tot de zaak onherroepelijk is afgedaan, en tot dan geldt de onschuldpresumptie van artikel 6 lid 2 EVRM.

Wanneer bent u getuige?

U bent getuige als u iets heeft waargenomen of weet dat van belang is voor een strafzaak, zonder dat u zelf verdacht wordt. Een getuige à charge verklaart belastend voor de verdachte, een getuige à décharge ontlastend.

Een getuige kan worden gehoord door de politie, de rechter-commissaris (artikel 210 Sv) of de strafrechter op de zitting. Welke plichten u heeft, hangt af van wie u hoort.

Wat zijn de belangrijkste verschillen?

Het verschil zit vooral in het zwijgrecht, de verschijnplicht en het recht op een advocaat. Het overzicht hieronder zet de hoofdlijnen naast elkaar.

Welke rechten heeft een verdachte?

De verdachte hoeft niet mee te werken aan zijn eigen veroordeling. Voor elk verhoor moet de politie meedelen dat hij niet tot antwoorden verplicht is (de cautie, artikel 29 lid 2 Sv).

• Zwijgrecht: u hoeft geen vragen te beantwoorden; meer daarover in ons artikel over het zwijgrecht.
• Advocaat: u mag vóór het eerste verhoor een advocaat spreken en hem bij het verhoor laten zijn (artikelen 28c en 28d Sv). Bent u aangehouden, dan is die consultatie kosteloos via de piketregeling.
• Tolk: beheerst u het Nederlands onvoldoende, dan heeft u recht op een tolk (artikel 28a Sv).
• Processtukken: u en uw advocaat kunnen de processtukken inzien (artikel 30 Sv). De officier van justitie kan bepaalde stukken tijdelijk onthouden in het belang van het onderzoek.
• Laatste woord: op de zitting mag u als laatste spreken (artikel 311 lid 4 Sv).

Zwijgen is geen bewijs van schuld. Wel kan de rechter, als het overige bewijs om een verklaring vraagt en u die niet geeft, het ontbreken van een verklaring meewegen. Een verdachte kan daarnaast in voorlopige hechtenis worden genomen; een getuige niet.

Welke plichten heeft een getuige?

Bij de politie hoeft een getuige niet te verschijnen en niet te verklaren. Bij de rechter-commissaris en de strafrechter moet hij verschijnen, de eed of belofte afleggen en naar waarheid antwoorden.

• Verschijnplicht: wie na een oproep van de rechter-commissaris of rechter niet komt, kan door de politie worden meegebracht (medebrenging).
• Verklaringsplicht: weigert een getuige zonder geldige reden te antwoorden, dan kan de rechter gijzeling bevelen (artikel 221 Sv).
• Waarheidsplicht: wie onder ede liegt, pleegt meineed; daarop staat maximaal zes jaar gevangenisstraf (artikel 207 Sr).

Wanneer mag een getuige weigeren te verklaren?

Een getuige mag weigeren als hij een verschoningsrecht heeft. Daarnaast mag elke getuige weigeren vragen te beantwoorden als hij zichzelf of een naaste familielid daarmee blootstelt aan strafvervolging (artikel 219 Sv).

• Familie (artikel 217 Sv): bloed- en aanverwanten in de rechte lijn (ouders, kinderen, grootouders), in de zijlijn tot en met de derde graad (onder meer broers, zussen, ooms, tantes) en de (ex-)echtgenoot of (ex-)geregistreerd partner van de verdachte.
• Geheimhouders (artikel 218 Sv): onder meer advocaten, notarissen, artsen en geestelijken, voor wat hun in hun beroep is toevertrouwd.
• Journalisten en publicisten (artikel 218a Sv): over hun bronnen.

Hoe wordt een getuige beschermd?

Het bedreigen van een getuige is strafbaar (artikel 285a Sr). Bij ernstige dreiging kan de rechter-commissaris bepalen dat een getuige beperkt of volledig anoniem wordt gehoord (artikelen 190 en 226a Sv).

Een veroordeling mag niet uitsluitend steunen op verklaringen van anonieme getuigen (artikel 344a Sv). Een getuige die door de rechter-commissaris of rechter is opgeroepen, heeft recht op een vergoeding van reis- en verletkosten.

Wat als een getuige eigenlijk verdachte is?

Ontstaat tijdens een getuigenverhoor een redelijk vermoeden tegen u, dan moet de politie u vanaf dat moment als verdachte behandelen en de cautie geven. Gebeurt dat niet, dan is sprake van een vormverzuim.

De rechter beslist dan volgens artikel 359a Sv welk gevolg dat heeft: strafvermindering, bewijsuitsluiting of alleen de vaststelling dat er een fout is gemaakt. Verklaringen die een verdachte zonder cautie heeft afgelegd, worden in de regel van het bewijs uitgesloten als hij daardoor in zijn verdediging is geschaad. Dat kan in een enkel geval bijdragen aan een vrijspraak.

Waar let u op als verdachte?

• Vraag bij een uitnodiging altijd of u als getuige of als verdachte wordt gehoord.
• Spreek vóór het eerste verhoor een advocaat (artikel 28c Sv).
• Controleer of de cautie in het proces-verbaal is vermeld.
• Krijgt u een strafbeschikking, dan kunt u binnen twee weken verzet doen.

Waar let u op als getuige?

• Ga na of u een verschoningsrecht heeft als familielid of geheimhouder (artikelen 217 en 218 Sv).
• Bedenk dat u bij de politie niet hoeft te verklaren, maar bij de rechter-commissaris wel.
• Weiger vragen die uzelf of een naaste aan vervolging blootstellen (artikel 219 Sv).
• Merkt u dat vragen op uw eigen betrokkenheid gericht zijn, vraag dan of u als verdachte wordt gehoord.

Wat kunnen wij voor u doen als verdachte of getuige?

• Beoordelen in welke hoedanigheid u wordt gehoord en welke rechten daarbij horen.
• U bijstaan bij het politieverhoor of bij het verhoor door de rechter-commissaris.
• Nagaan of u een verschoningsrecht kunt inroepen.
• De processtukken controleren op vormverzuimen, zoals een ontbrekende cautie.
• U verdedigen op de zitting; meer daarover op onze pagina strafrecht advocaat.

Samengevat

• Verdachte bent u bij een redelijk vermoeden van schuld (artikel 27 Sv); getuige als u iets weet zonder zelf verdacht te zijn.
• De verdachte heeft zwijgrecht, recht op een advocaat, een tolk en inzage in de processtukken.
• De getuige moet bij rechter-commissaris en rechter verschijnen en naar waarheid verklaren; bij de politie niet.
• Familie, geheimhouders en journalisten mogen zich verschonen; iedere getuige mag zelfbelastende vragen weigeren (artikel 219 Sv).
• Wordt een getuige verdachte, dan moet de politie de cautie geven; anders volgt een vormverzuim.

Veelgestelde vragen

Moet ik als getuige naar de politie als ik word uitgenodigd?

Nee. Bij de politie heeft een getuige geen verschijnplicht en geen verklaringsplicht. Die plichten gelden pas na een oproep van de rechter-commissaris of de rechter.

Mag ik weigeren te getuigen tegen mijn partner?

Ja, als u met de verdachte getrouwd bent of was, of een geregistreerd partnerschap heeft of had (artikel 217 Sv). Voor samenwonenden zonder huwelijk of partnerschap geldt dit verschoningsrecht niet.

Kan een getuige later verdachte worden?

Ja. Zodra er een redelijk vermoeden tegen u ontstaat, wordt u verdachte en moet de politie u de cautie geven (artikel 29 lid 2 Sv). Vanaf dat moment heeft u recht op een advocaat.

Mag de rechter mijn zwijgen tegen mij gebruiken?

Zwijgen op zich is geen bewijs. Vraagt het overige bewijs dringend om een verklaring en geeft u die niet, dan mag de rechter dat wel meewegen.

Lees ook: verdacht maar onschuldig: hoe bewijst u dat? en de pro-formazitting.