Energiegemeenschap in de Energiewet: wat mag zij en welke regels gelden?

Gepubliceerd op 5 juli 2026 · Laatst bijgewerkt op 13 oktober 2026

Een energiegemeenschap is onder de Energiewet een rechtspersoon met open en vrijwillige deelname, waarin leden samen energie opwekken, gebruiken, opslaan of delen met als hoofddoel maatschappelijke voordelen in plaats van winst. De wet erkent die figuur sinds 1 januari 2026 uitdrukkelijk, maar geeft geen algemene vrijstelling: wie levert, energie deelt of een eigen net wil aanleggen, valt nog steeds onder de gewone regels voor vergunningen, consumentenbescherming en nettoegang.

Met de Energiewet zijn de Elektriciteitswet 1998 en de Gaswet vervallen. Onder het oude kader moesten collectieve initiatieven zich voegen naar regels die niet voor hen waren geschreven. Hieronder leest u wat een energiegemeenschap is, welke activiteiten zij mag verrichten, wanneer zij zonder leveringsvergunning kan leveren en waar de juridische risico’s liggen.

Wat is een energiegemeenschap?

Een rechtspersoon waaraan leden vrijwillig deelnemen en die zij weer kunnen verlaten, waarbij de zeggenschap bij burgers, kleine ondernemingen en lokale overheden ligt. Het primaire doel is een milieu-, economisch of sociaal voordeel voor de leden of de omgeving, niet winst.

De Energiewet voert hiermee twee Europese figuren in: de burgerenergiegemeenschap uit de Elektriciteitsrichtlijn (Richtlijn (EU) 2019/944) en de hernieuwbare-energiegemeenschap uit de Richtlijn hernieuwbare energie (Richtlijn (EU) 2018/2001). De Nederlandse wet werkt met één begrip energiegemeenschap en stelt daaraan eisen die u in de statuten en de praktijk moet waarmaken.

Volgens de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO) betekent dat onder meer: inwoners, kleine bedrijven en decentrale overheden beslissen mee; middelgrote bedrijven alleen bij gemeenschappen voor hernieuwbare energie of warmte; grote bedrijven mogen deelnemen maar niet meebeslissen. De coöperatie is de meest gekozen rechtsvorm, maar ook een vereniging, bv of nv is mogelijk.

Welke activiteiten mag een energiegemeenschap verrichten?

In beginsel een breed scala: productie, levering, opslag, aggregatie, flexibiliteitsdiensten, laadinfrastructuur en energiedelen. Elke activiteit wordt echter afzonderlijk getoetst aan de regels die daarvoor gelden.

Dat een initiatief als energiegemeenschap kwalificeert, neemt andere kwalificaties dus niet weg. Of sprake is van levering, aggregatie of een andere gereguleerde activiteit, moet steeds apart worden beoordeeld. Die brede inzetbaarheid maakt de figuur aantrekkelijk voor projecten in woonwijken en op bedrijventerreinen, maar vraagt om een nauwkeurige afbakening per activiteit.

Wanneer mag een energiegemeenschap zonder leveringsvergunning leveren?

Alleen als zij aan alle voorwaarden van artikel 2.17 Energiewet voldoet. Volgens de Autoriteit Consument & Markt (ACM) zijn dat vier cumulatieve eisen.

1. De energiegemeenschap produceert zelf elektriciteit of gas.
2. Zij levert in een jaar niet meer aan haar leden of aandeelhouders dan zij op jaarbasis invoedt.
3. De leden of aandeelhouders zijn eindafnemers met een kleine aansluiting.
4. De gemeenschap heeft maximaal 500 leden of aandeelhouders.

Voldoet het initiatief niet aan een van deze voorwaarden, dan is in beginsel een leveringsvergunning van de ACM nodig, met de bijbehorende verplichtingen jegens consumenten. Wie aan kleinverbruikers levert, moet bovendien rekening houden met de regels over contracten, facturering en overstappen.

Hoe werkt energiedelen binnen een energiegemeenschap?

Energiedelen is een apart geregeld recht: leden delen via het net opgewekte energie met elkaar, zonder dat de gemeenschap zelf levert. Op dit moment kan dat in de praktijk alleen als alle deelnemers bij dezelfde leverancier zitten.

Volgens RVO gelden er nu nog drie beperkingen: opwekkers en gebruikers moeten bij dezelfde leverancier zijn aangesloten, gebruikers met een vast contract kunnen niet meedoen zonder dat contract te verbreken, en er zijn nog nadere regels nodig voor de verrekening van energiekosten. Deelnemers hebben daarnaast een slimme meter nodig. De overheid wil dit verruimen, maar daarvoor is nog geen datum bekend.

Energiedelen en leveren zijn dus niet uitwisselbaar. De civiele afspraken tussen de deelnemers, de verdeling van de energie, de rol van de leverancier en de verwerking in de meetgegevens moeten op elkaar aansluiten.

Welke regels gelden voor nettoegang en een eigen net?

Een energiegemeenschap heeft recht op toegang tot het net onder niet-discriminerende voorwaarden, maar betaalt in beginsel gewone nettarieven. Een eigen net brengt al snel het regime voor gesloten distributiesystemen of directe lijnen in beeld.

De gebruikelijke verplichtingen blijven gelden: aansluiting, transport, meting, gegevensuitwisseling en nettarieven. In gebieden met netcongestie kan de netbeheerder transportcapaciteit weigeren of beperken. Dat raakt direct de haalbaarheid van een project dat steunt op lokale opwek. Wie binnen een project eigen kabels wil aanleggen, moet vooraf laten toetsen of daarmee een gereguleerde netstructuur ontstaat.

Hoe richt u een energiegemeenschap juridisch in?

Met statuten die de wettelijke kenmerken waarborgen en met een stelsel van overeenkomsten tussen de leden en met derden. De rechtsvorm alleen is niet doorslaggevend.

De statuten van een coöperatie (artikel 2:53 BW) of vereniging moeten aansluiten bij open deelname, passende zeggenschap en een doel dat niet primair op winstuitkering is gericht. Het enkele noemen van het woord energiegemeenschap in de statuten is niet genoeg: de organisatie moet ook feitelijk aan de eisen voldoen.

Daarnaast zijn afspraken nodig over deelname, in- en uittreding, stemverhoudingen, investeringsbijdragen, exploitatie, verdeling van de opgewekte energie, verrekening van voordelen, aansprakelijkheid en geschilbeslechting. Vaak komen daar overeenkomsten met leveranciers, installateurs, financiers en de netbeheerder bij.

Welke risico’s lopen energiegemeenschappen?

In de praktijk keren drie risico’s steeds terug: governance, regulering en net. Elk ervan kan het project stilleggen als het niet vooraf is ondervangen.

• Governance: conflicten ontstaan vaak pas als het economisch belang groeit. Onduidelijkheid over zeggenschap, toetreding van nieuwe leden, winstbestemming of de rol van professionele partners zet de gemeenschap dan onder druk.
• Regulering: een onjuiste afbakening tussen energiedelen, levering en andere activiteiten kan betekenen dat de gemeenschap zonder de vereiste ACM-vergunning levert.
• Net: zonder beschikbare transportcapaciteit is een businesscase op basis van lokale opwek kwetsbaar, zeker in congestiegebieden.

Waar let u als initiatiefnemer op?

• Toets of de zeggenschap in de statuten echt bij burgers, kleine bedrijven en lokale overheden ligt.
• Controleer per activiteit of de vrijstelling van artikel 2.17 Energiewet geldt of dat een ACM-vergunning nodig is.
• Vraag vóór investeringen bij de netbeheerder na of er transportcapaciteit is.
• Leg toetreding, uittreding en verdeling van baten en lasten vast in een ledenreglement.

Waar let u als deelnemer op?

• Ga na of uw huidige energiecontract het toelaat om energie te delen, zeker bij een vast contract.
• Lees welke inleg u doet en onder welke voorwaarden u die bij uittreding terugkrijgt.
• Controleer of u stemrecht heeft en hoe besluiten worden genomen.
• Vraag na wie aansprakelijk is als de installatie uitvalt of schade veroorzaakt.

Wat kunnen wij voor u doen bij een energiegemeenschap?

Onze advocaat energierecht kan onder meer:

• beoordelen of uw initiatief kwalificeert als energiegemeenschap onder de Energiewet;
• toetsen of u zonder leveringsvergunning kunt werken of een vergunning bij de ACM moet aanvragen;
• statuten, een ledenreglement en deelnemersovereenkomsten opstellen;
• contracten met leveranciers, financiers en de netbeheerder beoordelen en onderhandelen;
• u bijstaan bij een geschil over nettoegang of transportcapaciteit.

Samengevat

• De Energiewet, in werking sinds 1 januari 2026, erkent de energiegemeenschap als eigen figuur.
• Zeggenschap ligt bij burgers, kleine bedrijven en lokale overheden; winst is niet het hoofddoel.
• Leveren zonder vergunning kan alleen onder de vier voorwaarden van artikel 2.17 Energiewet, waaronder maximaal 500 leden.
• Energiedelen kan nu in de praktijk alleen bij dezelfde leverancier.
• Nettarieven, netcongestie en de regels voor een eigen net blijven gewoon gelden.

Veelgestelde vragen

Is een energiegemeenschap vergunningvrij als zij aan haar leden levert?

Niet automatisch. Artikel 2.17 Energiewet geeft een vrijstelling als de gemeenschap zelf produceert, niet meer levert dan zij invoedt, alleen aan leden met een kleine aansluiting levert en maximaal 500 leden heeft.

Wat is het verschil tussen energiedelen en leveren?

Bij energiedelen verdelen leden opgewekte energie onderling via hun leverancier; bij leveren verkoopt de gemeenschap zelf energie. Beide hebben eigen regels in de Energiewet en moeten los worden beoordeeld.

Betaalt een energiegemeenschap lagere nettarieven?

Nee, in beginsel niet. De tarieven moeten evenwichtig bijdragen aan de kosten van het net; een algemene tariefvrijstelling voor energiegemeenschappen bestaat niet.

Welke rechtsvorm past bij een energiegemeenschap?

Meestal een coöperatie (artikel 2:53 BW) of vereniging, maar volgens RVO zijn ook een bv of nv mogelijk. Doorslaggevend is dat de statuten en overeenkomsten de wettelijke eisen over deelname en zeggenschap waarborgen.

Loopt een energiegemeenschap risico bij netcongestie?

Ja. Ook een energiegemeenschap is afhankelijk van de transportcapaciteit die de netbeheerder kan bieden. In congestiegebieden kan dat de uitvoering van het project vertragen of beperken.