Een energiegemeenschap is een rechtspersoon waarin burgers, lokale ondernemingen of overheden samenwerken om energie op te wekken, te delen, op te slaan of te leveren. Het doel is niet in de eerste plaats winst, maar het bieden van milieuvoordelen of voordelen voor de leden en de omgeving.
Wettelijke basis
Het begrip komt uit twee Europese richtlijnen: de hernieuwbare-energiegemeenschap uit Richtlijn (EU) 2018/2001 en de energiegemeenschap van burgers uit Richtlijn (EU) 2019/944. De Energiewet, in werking sinds 1 januari 2026, verankert de energiegemeenschap in het Nederlandse recht en regelt het delen van energie tussen aangeslotenen. Kenmerkend is de zeggenschapseis: de gemeenschap staat onder controle van leden of aandeelhouders die natuurlijke personen, kleine ondernemingen of lokale overheden zijn, en deelname is open en vrijwillig. De gemeenschap mag zelf leveren, maar heeft daarvoor de vereiste vergunning nodig als zij aan kleinverbruikers levert.
Hoe het in de praktijk werkt
De meeste initiatieven kiezen voor een coöperatie of een vereniging, omdat die vorm past bij de zeggenschapseis. De statuten moeten het maatschappelijke doel en de openheid van deelname vastleggen. Naast de vennootschapsrechtelijke inrichting vragen drie punten aandacht: de verhouding tot de netbeheerder en het aansluitregime, de fiscale gevolgen voor de leden, en de vraag of de gemeenschap zelf levert of samenwerkt met een vergunninghoudende leverancier.
Waar het misgaat
Initiatieven onderschatten de vergunningplicht voor levering aan kleinverbruikers en de eisen die daaraan worden gesteld. Een tweede fout zijn statuten waarin een projectontwikkelaar of investeerder feitelijk de zeggenschap houdt, waardoor de gemeenschap niet aan de definitie voldoet. Ten derde blijven afspraken over uittreding en over de verdeling van opbrengsten vaak ongeregeld.
Verwante begrippen
De energiegemeenschap hangt samen met de leveringsvergunning, met de salderingsregeling en met de Energiewet.
Richt u een energiecoöperatie op? Onze energierecht advocaten toetsen statuten en vergunningplicht.
