Nadeelcompensatie is de vergoeding van schade die iemand lijdt door rechtmatig handelen van de overheid, wanneer die schade uitgaat boven het normale maatschappelijke risico en hem in vergelijking met anderen onevenredig zwaar treft.
Wettelijke basis
Titel 4.5 van de Awb bevat sinds 1 januari 2024 de algemene regeling, tegelijk met de Omgevingswet in werking getreden. Artikel 4:126 geeft de norm: schade door een rechtmatige uitoefening van een publiekrechtelijke bevoegdheid of taak komt voor vergoeding in aanmerking voor zover zij uitstijgt boven het normale maatschappelijke risico en de benadeelde in vergelijking met anderen onevenredig zwaar treft. Het artikel noemt ook de omstandigheden die aan vergoeding in de weg kunnen staan: voorzienbaarheid, risicoaanvaarding, eigen schuld en de mogelijkheid de schade te beperken. Artikel 4:131 geeft een vervaltermijn van vijf jaar. Voor schade door omgevingsrechtelijke besluiten gelden aanvullende regels in de Omgevingswet, met een forfait voor waardevermindering van onroerende zaken.
Hoe het in de praktijk werkt
Typische gevallen zijn omzetverlies door langdurige wegwerkzaamheden, waardedaling van een pand door een nieuw bestemmingsplan en beperkingen door een verkeersbesluit. De aanvraag moet de schade onderbouwen met cijfers over meerdere jaren, zodat het verschil met de normale bedrijfsontwikkeling zichtbaar is. Het bestuursorgaan laat zich vrijwel altijd adviseren door een onafhankelijke commissie; op dat advies kan worden gereageerd voordat het besluit valt.
Waar het misgaat
Ondernemers dienen pas een aanvraag in als de werkzaamheden voorbij zijn en hebben dan geen vergelijkingsmateriaal meer. Een tweede fout is het niet aanvoeren van schadebeperkende maatregelen die zijn genomen, terwijl juist die de aanspraak versterken. Ten derde wordt voorzienbaarheid onderschat: wie koopt terwijl de plannen al bekend waren, krijgt niets.
Verwante begrippen
Nadeelcompensatie hangt samen met het besluit, met de omgevingsvergunning en met het vertrouwensbeginsel.
Lijdt u schade door werkzaamheden of een besluit? Onze specialisten bestuursrecht onderbouwen de aanvraag.
