Laatst bijgewerkt op 22 oktober 2026
Een verdachte in Nederland is niet verplicht vragen te beantwoorden. Vóór elk verhoor moet hem dat worden meegedeeld: de cautie. Zwijgen is geen bewijs van schuld en er mag als zodanig geen nadelige conclusie uit worden getrokken.
Inhoudsopgave
Wettelijke basis
Artikel 29 Sv bevat zowel het recht als de plicht tot cautie. Het recht is een uitwerking van het nemo-teneturbeginsel dat wordt beschermd door artikel 6 EVRM, zoals uitgewerkt door het Europees Hof in onder meer het arrest Saunders. Een verklaring die is verkregen zonder dat op het juiste moment de cautie is gegeven, is in beginsel onbruikbaar, en hetzelfde geldt wanneer het recht op consultatie van een advocaat is onthouden.
Hoe het in de praktijk werkt
Het inroepen van het zwijgrecht is een tactische beslissing die met het dossier meebeweegt. Vroeg in een onderzoek, wanneer de verdediging nog niet weet wat de politie heeft, is zwijgen doorgaans het veiligst; is het dossier compleet, dan kan een goed voorbereide verklaring juist het sterkste verweer zijn. Het recht beschermt verklaringen, niet materiaal dat onafhankelijk van de wil van de verdachte bestaat: bloed, adem en stukken die op grond van een wettelijke plicht moeten worden bewaard kunnen wel worden gevorderd.
Waar het misgaat
Half antwoorden is de klassieke valkuil. Iemand beantwoordt de onschuldige vragen en weigert de lastige, en levert daarmee een verklaring op die het openbaar ministerie steunt op de punten die zij wél raakt. Een tweede probleem is een verklaring die aantoonbaar onjuist blijkt: zwijgen heeft geen gevolg, maar een leugen die als leugen wordt ontmaskerd kan tegen de verdachte werken. Ten derde komt de cautie in toezichtsonderzoeken vaak laat, waar een medewerkingsplicht jegens een toezichthouder overgaat in een strafrechtelijk onderzoek.
Wat is de cautie?
De cautie is de mededeling aan een verdachte dat hij niet verplicht is om vragen te beantwoorden. De opsporingsambtenaar moet die mededeling vóór het verhoor doen en in het proces-verbaal vermelden (artikel 29 lid 2 Sv).
De cautie hoort bij een bredere informatieplicht. Een verdachte krijgt vóór het eerste verhoor ook informatie over zijn andere rechten, zoals het recht op een advocaat (artikel 27c Sv).
Wanneer moet de cautie worden gegeven?
De cautie is verplicht zodra twee dingen samenvallen: u bent verdachte en u wordt verhoord over uw betrokkenheid bij een strafbaar feit. Verdachte bent u als er een redelijk vermoeden van schuld bestaat (artikel 27 Sv).
Een vraag tijdens een gewone controle is nog geen verhoor, zolang er geen verdenking is. Ontstaat die verdenking tijdens het gesprek, dan moet de cautie op dat moment volgen. Ook in het bestuursrecht geldt een cautieplicht: wie wordt verhoord met het oog op een bestuurlijke boete, krijgt dezelfde mededeling (artikel 5:10a Awb).
Wat is het zwijgrecht en waar geldt het niet?
Het zwijgrecht is het recht van een verdachte om geen verklaring af te leggen en geen vragen te beantwoorden. Uw zwijgen is op zichzelf geen bewijs tegen u.
Het zwijgrecht geldt niet voor het vaststellen van uw identiteit: de politie vraagt naar uw naam, geboortedatum en adres (artikel 27a Sv). Een getuige heeft geen algemeen zwijgrecht. Alleen in bepaalde gevallen mag een getuige weigeren te verklaren, bijvoorbeeld als familielid van de verdachte of vanwege een beroepsgeheim (artikelen 217 en 218 Sv).
Veelgestelde vragen
Mag de rechter rekening houden met zwijgen?
Zwijgen is geen bewijs. Vraagt het overige bewijs wel duidelijk om een verklaring en geeft u die niet, dan mag de rechter daar bij zijn beoordeling rekening mee houden.
Mag ik eerst een advocaat spreken voordat ik iets zeg?
Ja. U hebt recht op overleg met een advocaat vóór het eerste verhoor (artikel 28c Sv) en op bijstand tijdens het verhoor (artikel 28d Sv). Zie ook raadsman bij verhoor.
Verwante begrippen
Verdachte, inverzekeringstelling en dagvaarding.
Staat een verhoor gepland? Onze strafrechtadvocaten bereiden het met u voor en zijn erbij aanwezig.