De spanning tussen aandeelhoudersbelang en vennootschapsbelang: hoe navigeert u als bestuurder of aandeelhouder?

Waar de wensen van aandeelhouders op de korte termijn, zoals een hoog dividend, botsen met de lange-termijnvisie van de onderneming, ontstaat een spanningsveld. Het vennootschapsbelang vraagt om een focus op continuïteit en duurzame groei. Dit staat soms lijnrecht tegenover de wens voor direct financieel rendement. Het navigeren van deze dynamiek is een cruciale, maar complexe taak voor elke bestuurder en aandeelhouder.

De kern van het conflict binnen uw bv

De dynamiek binnen een besloten vennootschap (bv) draait om een delicaat evenwicht. Aan de ene kant staat het vennootschapsbelang, oftewel het collectieve welzijn van de onderneming. Dit omvat veel meer dan alleen winst; het gaat om de duurzaamheid, de reputatie en de belangen van álle betrokkenen, van werknemers tot leveranciers.

Aan de andere kant vinden we het aandeelhoudersbelang. Dit is vaak concreter en meer financieel gedreven, gericht op het maximaliseren van de waarde van de aandelen en het ontvangen van dividend. Deze twee belangen hoeven niet per se tegenstrijdig te zijn, maar hun verschillende tijdshorizonnen en prioriteiten zorgen regelmatig voor frictie.

Een herkenbare analogie

Stel u een schip voor. De bestuurder is de kapitein, wiens primaire taak het is om het schip veilig en duurzaam te laten varen (vennootschapsbelang). Dit kan betekenen dat hij investeert in een sterkere romp, betere navigatieapparatuur of een langere, veiligere route kiest om een storm te vermijden.

De aandeelhouders zijn de passagiers die hebben geïnvesteerd in de reis. Zij willen zo snel en goedkoop mogelijk op hun bestemming aankomen om hun winst te maximaliseren (aandeelhoudersbelang). Het spanningsveld ontstaat wanneer de kapitein een dure, tijdrovende omweg voorstelt voor de veiligheid op lange termijn, terwijl de passagiers aandringen op de kortste, meest winstgevende route – ondanks de risico's.

De onderstaande conceptmap visualiseert dit conflict: de centrale bv moet de economische doelen van aandeelhouders afwegen tegen de bredere, duurzame doelen van de vennootschap zelf.

Deze visualisatie toont hoe het bestuur continu moet balanceren tussen de financiële druk van de aandeelhouder en de operationele en strategische noodzaak van de vennootschap.

De verschillende focuspunten

Om dit spanningsveld goed te doorgronden, is het handig de belangrijkste verschillen naast elkaar te zetten. De onderstaande tabel geeft een praktisch overzicht van de afwijkende focus, tijdshorizon en betrokkenen.

Vergelijking vennootschapsbelang versus aandeelhoudersbelang

Zoals de tabel laat zien, is het begrijpen van deze verschillen cruciaal. Vrijwel elke strategische beslissing raakt dit evenwicht. Of het nu gaat om een grote investering, het aannemen van personeel of het bepalen van het dividendbeleid, het bestuur moet constant navigeren tussen deze twee polen. Een beslissing die gunstig lijkt voor de korte-termijnwinst van de aandeelhouder, kan de langetermijngezondheid van de onderneming ondermijnen. In deze gids verkennen we hoe de wet dit delicate evenwicht bewaakt en welke handvatten u als bestuurder of aandeelhouder heeft.

Hoe de wet de balans tussen belangen bepaalt

In het hart van het Nederlandse ondernemingsrecht ligt een principe dat de koers van elke bv of nv bepaalt. De wet is daar glashelder over: bestuurders moeten bij elke beslissing het vennootschapsbelang vooropstellen. Dit is geen vage suggestie, maar een keiharde juridische plicht om de continuïteit en het welzijn van de onderneming te bewaken.

Dit kompas voor bestuurders is verankerd in artikel 2:8 van het Burgerlijk Wetboek. Hierin staat dat de vennootschap en alle betrokkenen zich naar elkaar moeten gedragen volgens de eisen van redelijkheid en billijkheid. Concreet betekent dit dat het belang van de onderneming als geheel altijd de doorslag geeft.

In de praktijk houdt dit in dat een bestuurder soms ‘nee’ moet verkopen aan een aandeelhouder, zelfs als die de meerderheid van de aandelen bezit. Een verzoek om een maximale dividenduitkering kan bijvoorbeeld worden afgewezen als het bestuur oordeelt dat het geld harder nodig is voor een cruciale investering. Het negeren van deze plicht is niet zonder risico; het kan leiden tot persoonlijke aansprakelijkheid.

De rol van de rechter

Hoe dit abstracte principe in de praktijk uitpakt, wordt grotendeels ingekleurd door de rechtspraak. Rechters toetsen besluiten van bestuurders en aandeelhouders aan diezelfde norm van redelijkheid en billijkheid. Een besluit dat puur en alleen het belang van één specifieke aandeelhouder dient en de vennootschap schaadt, kan door de rechter simpelweg van tafel worden geveegd.

Een historische maar nog altijd relevante uitspraak is de Doetinchemse ijzergieterij-zaak uit 1949. De Hoge Raad oordeelde toen al dat bestuurders en commissarissen zich moeten richten op het belang van de vennootschap en de daaraan verbonden onderneming. Dit arrest was een keerpunt in het denken over ondernemingsbestuur in Nederland. Meer achtergrond over de ontwikkeling van dit principe is te vinden in deze analyse van de Universiteit Leiden.

De rechterlijke toetsing zorgt ervoor dat het vennootschapsbelang geen papieren tijger is. Het is een afdwingbare norm die de grenzen bepaalt van de macht van zowel bestuurders als aandeelhouders.

Deze jurisprudentie vormt de basis voor wat we nu kennen als het Nederlandse Rijnlandse model, ook wel het stakeholdersmodel genoemd. Dit model gaat ervan uit dat een onderneming veel meer is dan alleen een winstmachine voor aandeelhouders.

Het stakeholdersmodel in de praktijk

Het stakeholdersmodel betekent dat het bestuur bij beslissingen rekening houdt met de belangen van álle betrokkenen. Het gaat dus niet alleen om de aandeelhouders, maar ook om:

• Werknemers: Hun werkgelegenheid en welzijn zijn direct afhankelijk van de continuïteit van het bedrijf.
• Schuldeisers: Banken, leveranciers en andere crediteuren moeten erop kunnen vertrouwen dat de vennootschap haar verplichtingen nakomt.
• Klanten: Zij zijn afhankelijk van de producten of diensten van de onderneming.
• De maatschappij: Denk aan belangen als duurzaamheid, reputatie en de bredere economische impact.

Het vennootschapsbelang is dus de optelsom van al deze belangen, zorgvuldig gewogen met het oog op de lange termijn. Dit maakt de taak van een bestuurder complex en vereist bij elke strategische keuze een delicate evenwichtsoefening.

Grenzen aan contractuele afspraken

Een belangrijk gevolg van dit alles is dat afspraken in statuten of een aandeelhoudersovereenkomst nooit zwaarder wegen dan de wettelijke plicht om het vennootschapsbelang te dienen. Aandeelhouders kunnen bijvoorbeeld niet contractueel vastleggen dat een bestuurder verplicht is hun instructies te volgen als die schadelijk zijn voor de onderneming.

Een dergelijke bepaling zou door een rechter als nietig worden beschouwd. Het dwingende karakter van artikel 2:8 BW vormt een bodem waar geen enkele contractuele afspraak onderuit kan. Dit beschermt de vennootschap tegen kortetermijndenken en beslissingen die haar op de lange termijn kunnen schaden, zelfs als alle aandeelhouders het op dat moment met elkaar eens zijn. De wet fungeert hier als de ultieme bewaker van de balans.

Uw rechten en plichten als bestuurder of aandeelhouder

Binnen elke bv vormen bestuurders en aandeelhouders de kern van de besluitvorming. Hoewel hun rollen duidelijk verschillen, delen ze één fundamentele plicht: zorgvuldig handelen. Maar wat betekent dat nu in de praktijk, voor de bestuurder aan het roer en de aandeelhouder die op afstand invloed uitoefent?

De rode draad is de constante balanceeract tussen het belang van de vennootschap op de lange termijn en de wensen van de kapitaalverschaffers hier en nu. Voor bestuurders is dit dagelijkse kost. Voor aandeelhouders geldt dat hun stemrecht niet onbegrensd is. Ook zij moeten zich redelijk en billijk gedragen, zowel naar de vennootschap toe als naar hun medeaandeelhouders.

De plichten van het bestuur

Als bestuurder bent u de bewaker van het vennootschapsbelang. Die rol brengt concrete verplichtingen met zich mee die veel verder gaan dan simpelweg winstmaximalisatie. Uw handelen wordt continu getoetst aan de norm van een redelijk handelend en bekwaam bestuurder.

Uw belangrijkste verantwoordelijkheden zijn:

• Zorgvuldige besluitvorming: U moet alle relevante informatie verzamelen en de belangen van álle stakeholders zorgvuldig afwegen. Dat betekent dat u verder moet kijken dan de dag van morgen en de langetermijngevolgen van beslissingen moet overzien.
• Transparantie en verantwoording: Het is uw taak om aandeelhouders correct en volledig te informeren over de gang van zaken. Bovendien moet u uw beleid en keuzes kunnen verdedigen in de algemene vergadering.
• Strategisch beleid: U bent verantwoordelijk voor een duurzame strategie die de continuïteit van de onderneming garandeert. Zelfs als dat op de korte termijn minder populaire maatregelen vereist.

Een klassiek voorbeeld is de druk van een ongeduldige investeerder die aandringt op een hoge dividenduitkering. Als bestuurder moet u beoordelen of de liquide middelen van de bv dit wel toelaten zonder de toekomstige investeringscapaciteit in gevaar te brengen. Een 'nee' verkopen is dan niet alleen uw recht, maar uw plicht als het vennootschapsbelang dit vereist.

Rechten en grenzen van de aandeelhouder

Aandeelhouders zijn de eigenaren van de vennootschap en hebben dus fundamentele rechten. Het belangrijkste wapen in hun arsenaal is het stemrecht in de algemene vergadering. Hiermee oefenen ze invloed uit op cruciale besluiten, zoals de benoeming van bestuurders, statutenwijzigingen en de goedkeuring van de jaarrekening.

Toch is die macht niet absoluut. Net als het bestuur zijn aandeelhouders gebonden aan de normen van redelijkheid en billijkheid (artikel 2:8 BW). Simpel gezegd: ze mogen hun stemrecht niet misbruiken om hun eigen belang door te drukken ten koste van de vennootschap of minderheidsaandeelhouders.

Een meerderheidsaandeelhouder kan bijvoorbeeld niet zomaar besluiten om alle winst via een buitensporige managementvergoeding aan zichzelf toe te kennen, waardoor er voor dividend niets overblijft. Een dergelijk besluit zou door een rechter als onredelijk en vernietigbaar worden bestempeld.

De grenzen van de aandeelhoudersmacht worden vooral zichtbaar wanneer hun gedrag het vennootschapsbelang direct schaadt. Denk aan een aandeelhouder die tegelijkertijd een concurrerend bedrijf leidt en stelselmatig zakelijke kansen van de bv wegkaapt. Hoewel dit gedrag buiten de aandeelhoudersvergadering plaatsvindt, kan het wel degelijk reden zijn voor juridisch ingrijpen.

Praktische dilemma's in de directiekamer

De spanning tussen aandeelhouders- en vennootschapsbelang wordt het duidelijkst in concrete, alledaagse situaties. Laten we er een paar bekijken:

1. Het dividendbeleid: Een aandeelhouder wil direct rendement zien en eist een maximale dividenduitkering. Het bestuur voorziet echter economische tegenwind en wil juist een financiële buffer opbouwen. Hier moet het vennootschapsbelang (continuïteit) zwaarder wegen dan het individuele aandeelhoudersbelang (direct rendement).
2. Verkoop van een bedrijfsonderdeel: Een aandeelhouder wil snel cashen door een winstgevend onderdeel te verkopen. Het bestuur ziet dit onderdeel echter als strategisch onmisbaar voor de toekomst van de hele onderneming. De bestuurder moet de langetermijnvisie verdedigen, ook tegen de wens van de aandeelhouder in.
3. Het aangaan van een grote lening: Het bestuur wil fors investeren in innovatie en heeft daarvoor een lening nodig. Een risicomijdende aandeelhouder is hierop tegen vanwege de hogere schuldpositie. De bestuurder moet dan aantonen dat deze investering essentieel is voor de toekomstige concurrentiepositie en dus het vennootschapsbelang dient.

In al deze gevallen is een zorgvuldige en goed gedocumenteerde onderbouwing van de beslissing cruciaal. Een bestuurder die kan aantonen dat hij alle relevante belangen heeft gewogen en een weloverwogen keuze heeft gemaakt in het belang van de continuïteit, staat juridisch sterk. Een aandeelhouder die zijn macht misbruikt om de vennootschap te schaden, riskeert dat zijn besluiten worden teruggedraaid of dat hij zelfs aansprakelijk wordt gesteld.

De rol van de Ondernemingskamer bij escalatie

Wanneer de communicatielijnen definitief breken en de belangen van bestuur en aandeelhouders onoverbrugbaar lijken, is er gelukkig een gespecialiseerde instantie die kan ingrijpen. Zie de Ondernemingskamer (OK) van het Gerechtshof Amsterdam als een soort ‘bedrijfsarts’ voor vennootschappen in nood. Zij komt in actie wanneer de interne verhoudingen zo ernstig verstoord zijn dat de continuïteit van de onderneming op het spel staat.

Dit gebeurt natuurlijk niet zomaar. De OK is echt een laatste redmiddel voor serieuze conflicten. De meest gebruikte route is het enquêterecht. Dit geeft bepaalde partijen, zoals een groep aandeelhouders met een significant belang, de mogelijkheid om een diepgravend onderzoek naar het beleid en de gang van zaken binnen het bedrijf te eisen.

Wanneer kunt u een enquêteprocedure starten?

Een enquêteverzoek is een zwaar middel en wordt alleen toegekend als er "gegronde redenen zijn om aan een juist beleid of een juiste gang van zaken te twijfelen". Dat is een brede omschrijving, maar in de praktijk komt het neer op situaties waarin de spanning tussen aandeelhouders- en vennootschapsbelang volledig escaleert.

Denk bijvoorbeeld aan dit soort scenario’s:

• Vermoedens van wanbeleid: Het bestuur neemt structureel beslissingen die een specifieke (meerderheids)aandeelhouder bevoordelen, ten koste van de onderneming zelf.
• Stelselmatige benadeling: De belangen van minderheidsaandeelhouders worden consequent genegeerd, bijvoorbeeld door geen dividend uit te keren terwijl de winst dat prima toelaat.
• Ernstige impasse: Bestuur en aandeelhouders zitten muurvast, waardoor cruciale beslissingen niet meer genomen kunnen worden.
• Gebrek aan transparantie: Het bestuur weigert essentiële informatie te delen, waardoor aandeelhouders geen enkele controle meer kunnen uitoefenen.

Het doel van zo'n enquête is in de eerste plaats gericht op herstel, niet op straffen. De OK kijkt vooruit en probeert de verhoudingen binnen de onderneming weer te normaliseren. Lees ook ons stappenplan voor het omgaan met aandeelhoudersconflicten voor een praktisch overzicht van de stappen die u kunt nemen voordat u de Ondernemingskamer inschakelt.

De krachtige maatregelen van de Ondernemingskamer

Als de OK oordeelt dat er inderdaad sprake is van wanbeleid, heeft zij een heel arsenaal aan ingrijpende maatregelen, de zogenaamde ‘onmiddellijke voorzieningen’. Deze kunnen al in een vroeg stadium worden opgelegd om verdere schade te voorkomen.

Een paar voorbeelden van wat de OK kan doen:

• Schorsing van bestuurders of commissarissen: Een bestuurder die het vennootschapsbelang heeft geschaad, kan (tijdelijk) op non-actief worden gesteld.
• Benoeming van een tijdelijke bestuurder: De OK kan een onafhankelijke, externe bestuurder aanstellen met specifieke bevoegdheden om de orde te herstellen.
• Vernietiging van besluiten: Een besluit van de aandeelhoudersvergadering of het bestuur dat overduidelijk onredelijk is, kan ongeldig worden verklaard.
• Tijdelijke overdracht van aandelen: In extreme gevallen kan de OK de stemrechten van een aandeelhouder tijdelijk afnemen en overdragen aan een beheerder.

Deze bevoegdheden maken de OK een serieuze stok achter de deur. Soms is alleen al het dreigen met een enquêteprocedure genoeg om partijen weer aan de onderhandelingstafel te krijgen.

De Ondernemingskamer is geen gewone rechtbank die alleen schuld vaststelt. Haar kracht ligt in het vermogen om direct in te grijpen in de structuur en het bestuur van de vennootschap om de balans te herstellen en de continuïteit veilig te stellen.

De rechtspraak laat zien hoe relevant deze problematiek is. Een recent arrest van de Hoge Raad benadrukte nog maar eens dat het belang van een minderheidsaandeelhouder integraal onderdeel is van het vennootschappelijk belang. Tussen 2018 en 2023 behandelde de Ondernemingskamer 142 enquêtezaken over belangenconflicten. Van deze zaken ging 68% over spanningen tussen meerderheids- en minderheidsaandeelhouders, met een gemiddelde schadeclaim van €2,1 miljoen. Meer details hierover vindt u in deze juridische kroniek.

De gang naar de Ondernemingskamer is complex en vraagt om een zorgvuldige voorbereiding en een ijzersterk dossier. Het is echter een onmisbaar instrument om de balans te herstellen wanneer de spanning tussen aandeelhouders- en vennootschapsbelang onhoudbaar wordt.

De financiële en juridische risico's van onbalans

Een besluit dat het vennootschapsbelang negeert, is geen theoretische misstap. Het is een dure fout met concrete en vaak persoonlijke gevolgen. Zowel bestuurders als aandeelhouders die hun eigen belang boven dat van de onderneming stellen, begeven zich op juridisch glad ijs. De financiële en juridische risico’s zijn aanzienlijk en kunnen de stabiliteit van de vennootschap én zelfs uw privévermogen in gevaar brengen.

De meest directe sanctie op een onredelijk besluit is de vernietigbaarheid. Wanneer de algemene vergadering of het bestuur een beslissing neemt die botst met de wet, de statuten of de redelijkheid en billijkheid, kan dit besluit door de rechter van tafel worden geveegd. Denk aan het goedkeuren van een extreem hoge managementvergoeding die de bv financieel uitkleedt. Iedere belanghebbende kan naar de rechter stappen en de nietigheid of vernietigbaarheid van zo'n besluit inroepen.

Persoonlijke aansprakelijkheid van de bestuurder

Het grootste risico voor een bestuurder is ongetwijfeld de dreiging van persoonlijke aansprakelijkheid. Normaal gesproken is de bv als rechtspersoon aansprakelijk voor haar handelen, maar dit schild is zeker niet ondoordringbaar. Wanneer een bestuurder een ‘ernstig persoonlijk verwijt’ kan worden gemaakt, kan hij in privé worden aangesproken voor de schade die de vennootschap hierdoor lijdt.

Maar wanneer is een verwijt ‘ernstig’? Dat is het geval als geen redelijk denkend bestuurder onder dezelfde omstandigheden zo zou hebben gehandeld. Dit gebeurt bijvoorbeeld wanneer een bestuurder:

• Bewust onverantwoorde risico's neemt: Denk aan het aangaan van verplichtingen waarvan hij weet of had moeten weten dat de bv ze nooit kan nakomen.
• De vennootschap benadeelt ten gunste van zichzelf: Zaken doen met de eigen privéfirma tegen onzakelijke voorwaarden is een klassiek voorbeeld.
• Duidelijke waarschuwingssignalen negeert: Wegkijken bij financiële problemen of fraude en niet ingrijpen.

Als het handelen van de bestuurder leidt tot schade bij de bv, bijvoorbeeld door een boete of een mislukte investering die enkel een specifieke aandeelhouder diende, kan de vennootschap (of de curator bij een faillissement) deze schade op de bestuurder persoonlijk verhalen.

De risico's voor de aandeelhouder

Ook aandeelhouders zijn niet immuun voor de gevolgen als ze het vennootschapsbelang negeren. Hun macht wordt begrensd door de plicht om zich redelijk en billijk te gedragen. Doen ze dat niet, dan kan dat serieuze consequenties hebben.

Zelfs een enige aandeelhouder moet het vennootschapsbelang respecteren. De onderneming heeft een eigen, afgescheiden belang dat het collectieve winstbelang van huidige en toekomstige aandeelhouders vertegenwoordigt.

Dit principe is diep geworteld in de rechtspraak en onderstreept dat een bv nooit volledig kan samenvallen met de wensen van één persoon. Een aandeelhouder die de vennootschap als zijn persoonlijke portemonnee gebruikt, loopt aanzienlijke risico's. Recent onderzoek toont aan dat in 2022 18% van de bv's met een enige aandeelhouder het vennootschapsbelang schond via onzakelijke leningen. Dit leidde tot 45 faillissementen met maar liefst €150 miljoen aan crediteurenverliezen. Meer hierover leest u in deze analyse over de plichten van de enige aandeelhouder.

De belangrijkste risico’s voor een aandeelhouder die het vennootschapsbelang schaadt, zijn:

• Gedwongen uitkoop (uitstoting): Als het gedrag van een aandeelhouder de vennootschap zodanig schaadt dat zijn aanblijven onredelijk is, kunnen andere aandeelhouders via de rechter afdwingen dat hij zijn aandelen verplicht overdraagt.
• Schadevergoedingsplicht: Een aandeelhouder kan aansprakelijk worden gesteld voor de schade die andere aandeelhouders of de vennootschap lijden door zijn onrechtmatig handelen.
• Vernietiging van stemrecht: In extreme gevallen kan een rechter de stem die een aandeelhouder heeft uitgebracht op een schadelijk besluit, ongeldig verklaren.

De financiële impact van deze juridische risico’s is tastbaar. Een vernietigd besluit kan leiden tot kostbare terugdraaioperaties. Een succesvolle aansprakelijkheidsclaim tegen een bestuurder kan zijn privévermogen raken. En een gedwongen uitstoting betekent niet alleen verlies van invloed, maar ook een potentieel nadelige verkoop van aandelen op een ongunstig moment. Het zorgvuldig afwegen van belangen is dus geen luxe, maar een absolute noodzaak om kostbare en ontwrichtende procedures te voorkomen.

Conflicten managen: proactieve strategieën

Voorkomen is beter dan genezen. Een cliché, maar nergens is het zo waar als bij aandeelhoudersconflicten. In plaats van af te wachten tot de spanning tussen aandeelhouders- en vennootschapsbelang onhoudbaar wordt, kunt u als ondernemer beter een stevig fundament leggen. Met een proactieve aanpak van de governance binnen uw bv verkleint u de kans op een dure en energievretende juridische strijd aanzienlijk.

De basis voor een gezonde samenwerking? Heldere, schriftelijke afspraken. Veel ruzies ontstaan niet uit kwade wil, maar simpelweg uit onduidelijkheid. Iedereen had andere verwachtingen, niemand wist precies wie waarvoor verantwoordelijk was. Door de spelregels vooraf vast te leggen, creëert u een objectief kader waar u op kunt terugvallen als de meningen uiteenlopen.

De onmisbare aandeelhoudersovereenkomst

Het krachtigste instrument om conflicten in de kiem te smoren is een goed opgestelde aandeelhoudersovereenkomst. Dit document is de ‘grondwet’ van uw samenwerking. Het vult de vaak algemene bepalingen uit de statuten aan met glashelder maatwerk. Precies de afspraken die voor uw onderneming van levensbelang zijn.

Een effectieve overeenkomst regelt in ieder geval de volgende zaken:

• Dividendbeleid: Spreek duidelijk af welk percentage van de winst standaard wordt uitgekeerd en wat er wordt gereserveerd voor herinvestering. Dat voorkomt de jaarlijkse touwtrekkerij over de winstbestemming.
• Stemprocedures bij strategische beslissingen: Bepaal voor welke cruciale besluiten een gekwalificeerde meerderheid nodig is. Denk aan grote investeringen, de verkoop van de onderneming of het aangaan van zware leningen. Zo beschermt u minderheidsaandeelhouders tegen de grillen van de meerderheid.
• Geschillenregeling: Neem een duidelijke escalatieladder op. Spreek bijvoorbeeld af dat u bij onenigheid eerst een poging tot mediation doet. Pas als dat mislukt, volgt de gang naar de rechter of de Ondernemingskamer. Arbitrage kan ook een sneller en discreter alternatief zijn.

Een aandeelhoudersovereenkomst is eigenlijk een soort huwelijkscontract voor ondernemers. Je hoopt het nooit nodig te hebben, maar het biedt onbetaalbare zekerheid en duidelijkheid als de relatie onder druk komt te staan.

Goede governance in de praktijk

Naast de contracten is de dagelijkse gang van zaken minstens zo belangrijk. De sleutelwoorden hierbij zijn transparantie en zorgvuldige vastlegging. Een bestuurder die zijn besluiten goed documenteert, staat juridisch simpelweg veel sterker.

Zorg daarom altijd voor een degelijke verslaglegging van bestuursbesluiten. In de notulen moet glashelder staan welke belangen zijn afgewogen en waarom een bepaalde keuze in het vennootschapsbelang is gemaakt. Dit is geen overbodige formaliteit; het is cruciaal bewijsmateriaal als uw besluitvorming later onder vuur komt te liggen.

Voor grotere bv's kan het installeren van een onafhankelijke raad van commissarissen (RvC) een verstandige zet zijn. Een RvC houdt toezicht op het bestuur en dient als klankbord bij strategische keuzes. Door hun onafhankelijke positie kunnen commissarissen helpen de balans te bewaken en escalaties te voorkomen. Ze kunnen tijdig adviseren en bemiddelen. Zie deze proactieve stappen niet als overbodige luxe, maar als een investering in de stabiliteit en de toekomst van uw onderneming.

Vragen uit de praktijk

Het spanningsveld tussen aandeelhouders- en vennootschapsbelang roept vaak concrete vragen op. Hieronder duiken we in een paar situaties die we in de praktijk regelmatig tegenkomen.

1. Mag ik als DGA mijn eigen salaris tot het maximum opschroeven?

Als directeur-grootaandeelhouder (DGA) draagt u twee petten: die van bestuurder én aandeelhouder. Dat zorgt voor een ingebouwd belangenconflict. Natuurlijk mag u zichzelf een marktconform salaris toekennen, maar het idee van ‘maximaliseren’ ten koste van de zaak is een gevaarlijke.

Een excessief salaris dat de liquiditeit van de bv onder druk zet of broodnodige investeringen onmogelijk maakt, schaadt het vennootschapsbelang. Een rechter kan zo’n besluit dan ook zonder pardon vernietigen als het onredelijk is voor de onderneming of andere partijen, zoals de schuldeisers.

2. Kan een minderheidsaandeelhouder een grote investering tegenhouden?

In principe is het bestuur aan zet als het om investeringen gaat. Echter, bij echt grote, strategische beslissingen die het karakter van de onderneming veranderen, is vaak de goedkeuring van de aandeelhoudersvergadering nodig.

Een minderheidsaandeelhouder kan zo'n investering normaal gesproken niet in zijn eentje blokkeren, tenzij de statuten hem een speciaal vetorecht geven. Hij staat echter niet helemaal met lege handen. Als hij kan aantonen dat de investering roekeloos is en het vennootschapsbelang ernstig schaadt – bijvoorbeeld omdat een degelijk businessplan volledig ontbreekt – kan hij de kwestie voorleggen aan de rechter.

3. Wat als alle aandeelhouders het eens zijn over een schadelijk besluit?

Zelfs als alle aandeelhouders unaniem ‘ja’ zeggen, mag een besluit de vennootschap geen schade toebrengen. Een vennootschap heeft een eigen, zelfstandig belang. Dat belang beschermt niet alleen de onderneming zelf, maar ook de continuïteit en de positie van andere stakeholders, zoals werknemers en crediteuren.

Stel, de aandeelhouders besluiten alle bezittingen te verkopen en de opbrengst onderling te verdelen, terwijl er nog flinke schulden openstaan. Zo’n besluit is onrechtmatig en kan op verzoek van een schuldeiser door een rechter worden teruggedraaid.

4. Ik ben bestuurder. Ben ik aansprakelijk als ik een besluit van aandeelhouders uitvoer?

Jazeker. Als bestuurder hebt u een eigen, zelfstandige verantwoordelijkheid. Als de aandeelhoudersvergadering u opdraagt een besluit uit te voeren waarvan u weet, of redelijkerwijs moet weten, dat het schadelijk is voor de vennootschap, dan moet u weigeren.

Doet u dit toch, dan riskeert u persoonlijke aansprakelijkheid voor de schade die daaruit voortvloeit. Uw plicht om het vennootschapsbelang te dienen, weegt in dat geval zwaarder dan de instructie van de aandeelhouders.

5. Kun je een aandeelhouder uitkopen omdat hij de onderneming beconcurreert?

Ja, dat is tegenwoordig makkelijker geworden door recente wetswijzigingen (de Wet verduidelijking en vereenvoudiging geschillenregeling, ook wel Wagevoe genoemd).

Als een aandeelhouder de vennootschap actief beconcurreert, bijvoorbeeld door klanten weg te kapen, kan dat worden gezien als gedrag dat het vennootschapsbelang zo ernstig schaadt dat zijn aanblijven onredelijk is. Andere aandeelhouders kunnen dan een procedure starten bij de Ondernemingskamer om hem gedwongen uit te stoten en zijn aandelen te laten overdragen.

Heeft u te maken met een aandeelhoudersconflict of wilt u de governance binnen uw onderneming juridisch waterdicht maken? De specialisten van Law & More staan voor u klaar met praktisch advies en doortastende ondersteuning. Neem contact met ons op en ontdek wat wij voor uw situatie kunnen betekenen. Bezoek ons op https://lawandmore.nl.