Wat mag wel en niet bij dubbele nationaliteit in Nederland?

Dubbele nationaliteit betekent dat u tegelijkertijd door twee staten als staatsburger wordt erkend. U heeft dan rechten én plichten in beide landen, zoals verblijf, bescherming, soms stemrecht, maar mogelijk ook belasting- of dienstplicht. In Nederland is dubbele nationaliteit niet altijd toegestaan: de wet probeert het te beperken, maar laat het in verschillende situaties wel toe. Dat maakt het onderwerp verwarrend: wat mag, wat niet, en wanneer vormt een uitzondering de regel?

Deze gids zet de actuele regels op basis van de Rijkswet op het Nederlanderschap en IND-richtlijnen helder uiteen. U leest de hoofdregels, hoe dubbele nationaliteit kan ontstaan (bij geboorte, erkenning of adoptie), wanneer u bij naturalisatie afstand moet doen en welke uitzonderingen gelden, hoe de optieprocedure werkt, wanneer u als Nederlander uw nationaliteit kunt verliezen (bij aannemen van een andere nationaliteit en de 13‑jaarregel), wat dit betekent voor minderjarigen, de gevolgen voor reizen en identificatie, en hoe u verlies voorkomt of het Nederlanderschap herkrijgt. Eerst de hoofdregels.

De hoofdregels: wat mag wel en niet bij dubbele nationaliteit

De hoofdregels zijn streng maar overzichtelijk. Nederland beperkt dubbele nationaliteit: u kunt het niet ‘aanvragen’; het ontstaat vooral automatisch (bij geboorte/erkenning/adoptie) of blijft bestaan via een wettelijke uitzondering. Wie naturaliseert doet meestal afstand van de andere nationaliteit. Neemt u als Nederlander vrijwillig een nieuwe nationaliteit aan, dan verliest u doorgaans het Nederlanderschap. Op beide hoofdregels bestaan wettelijke uitzonderingen.

• Automatisch toegestaan: bij geboorte/erkenning/adoptie kan dubbele nationaliteit ontstaan.
• Uitzonderingen mogelijk: behoud bij wettelijke uitzonderingen (o.a. huwelijk/partnerschap).
• Niet aan te vragen: er bestaat geen aanvraag voor “dubbele nationaliteit”.
• Verlies/afstand als hoofdregel: naturalisatie vereist afstand; nieuwe nationaliteit aannemen leidt meestal tot verlies.

Dubbele nationaliteit bij geboorte, erkenning of adoptie

Dubbele nationaliteit ontstaat het vaakst automatisch bij kinderen. Wordt een kind geboren uit één Nederlandse ouder en één buitenlandse ouder, dan kan het kind beide nationaliteiten hebben. Dat kan ook als het Nederlanderschap later ontstaat doordat een Nederlandse ouder het kind erkent, of het ouderschap van die ouder gerechtelijk wordt vastgesteld. Bij (interlandelijke) adoptie gelden specifieke regels, maar ook dan kan dubbele nationaliteit ontstaan. Of de andere nationaliteit werkelijk ontstaat, hangt mede af van het recht van het andere land.

Afstandsplicht bij naturalisatie en de wettelijke uitzonderingen

Wie via naturalisatie Nederlander wil worden, moet doorgaans afstand doen van de andere nationaliteit(en). Dat is de afstandsplicht uit de Rijkswet op het Nederlanderschap en het IND‑beleid. Alleen als een wettelijke uitzondering geldt, mag dubbele nationaliteit blijven bestaan. De belangrijkste uitzonderingen (die u met bewijs moet onderbouwen) zijn:

• Huwelijk/partnerschap met een Nederlander: op aanvraag- of beslismoment.
• Geboren in het Koninkrijk: en hier hoofdverblijf bij het verzoek.
• Vluchtelingenstatus: toegelaten als vluchteling.
• Afstand onmogelijk: buitenlands recht verbiedt afstand of de staat is niet erkend.
• Niet redelijk te vergen: onevenredig financieel nadeel (zeer hoge kosten, verlies rechten).
• RANOV-vergunning: 2007/2008; verzoek na 1‑11‑2021 (of 1‑6‑2021 bij toen minderjarigen).
• Minderjarigen: die met een ouder naturaliseren hoeven geen afstand te doen.

Optieprocedure: wanneer hoeft u geen afstand te doen

De optieprocedure is een alternatieve, beperkte route om Nederlander te worden. Ze is bedoeld voor specifieke situaties waarin u aantoonbaar duurzame banden met Nederland heeft. Voor wie dubbele nationaliteit in Nederland wil behouden is dit interessant, omdat u in de meeste optiegevallen géén afstand van uw huidige nationaliteit hoeft te doen. Ook een inburgeringsexamen is bij optie doorgaans niet vereist. U dient het optieverzoek in bij de gemeente of, vanuit het buitenland, bij een Nederlandse vertegenwoordiging, met de benodigde bewijsstukken voor uw situatie.

Als Nederlander een andere nationaliteit aannemen: verlies en uitzonderingen

Neemt u als Nederlander een andere nationaliteit aan, dan verliest u in beginsel automatisch het Nederlanderschap. Dat is de wettelijke hoofdregel en geldt ongeacht uw woonplaats (Nederland of buitenland). Het verlies treedt in zodra u de andere nationaliteit verkrijgt; u kiest dan niet voor dubbele nationaliteit. Er zijn echter wettelijke uitzonderingen. Controleer die vóórdat u de aanvraag indient, om onbedoeld verlies te voorkomen.

• Automatisch verlies: aannemen van een andere nationaliteit kost u het Nederlanderschap.
• Woonland irrelevant: regel geldt in én buiten Nederland.
• Uitzonderingen bestaan: in beperkte, wettelijk beschreven gevallen geen verlies.
• Let op minderjarigen: verlies kan doorwerken als beide ouders geen Nederlander meer zijn.

De 13-jaarregel voor Nederlanders in het buitenland

Woont u als Nederlander met een tweede nationaliteit 13 jaar achtereen buiten het Koninkrijk der Nederlanden (Nederland, Aruba, Curaçao, Sint Maarten) én buiten de EU, dan verliest u automatisch het Nederlanderschap. Dit is de 13‑jaarregel. Voorkom verlies door op tijd een Nederlands paspoort te vernieuwen of een verklaring van Nederlanderschap aan te vragen. Wacht niet tot de termijn is verstreken; tijdig bewijs van Nederlanderschap voorkomt automatische beëindiging.

Minderjarigen: verkrijgen en verlies van nationaliteit

Minderjarigen krijgen in Nederland dubbele nationaliteit vaak automatisch (geboorte, erkenning of adoptie). Willen zij Nederlander worden via een ouder, geldt een versoepeling: minderjarigen die met een ouder naturaliseren hoeven géén afstand te doen van hun andere nationaliteit. Let op verlies. Verliest u het Nederlanderschap, dan kan uw kind het ook verliezen, als beide ouders geen Nederlander meer zijn. Toets uw gezinssituatie tijdig.

• Geen afstand: bij naturaliseren met ouder.
• Afgeleid verlies: als beide ouders geen Nederlander zijn.
• Praktisch: vernieuw tijdig het Nederlands paspoort voor uw kind.

Landen waarbij afstand doen onmogelijk of onredelijk is

Bij dubbele nationaliteit in Nederland moet u bij naturalisatie afstand doen, maar als het recht van uw andere land dat niet toestaat geldt een uitzondering. Afstand is juridisch onmogelijk (bijv. Iran, Marokko), of de nationaliteit komt van een niet‑erkende staat (bijv. Taiwan, Palestijnse Gebieden), of afstand leidt tot onevenredig financieel nadeel (zeer hoge kosten, verlies pensioen/erfenis). U moet dit met officiële bewijsstukken aantonen; de IND toetst strikt.

Praktische gevolgen: reizen, identificatie en consulaire hulp

Reizen en identificeren met dubbele nationaliteit in Nederland vraagt om bewuste documentkeuzes. In Nederland identificeert u zich het makkelijkst met uw Nederlandse paspoort of identiteitskaart; dat is niet verplicht, maar werkt in de praktijk het soepelst. Bij reizen volgt u de in‑ en uitreisregels van elk land. Consulaire hulp is beschikbaar via Nederlandse vertegenwoordigingen.

• In Nederland: gebruik bij voorkeur uw Nederlandse ID.
• Tijdigheid: vernieuw paspoort of verklaring van Nederlanderschap.

Fiscale, militaire en andere plichten in twee landen

Dubbele nationaliteit kan ook dubbele plichten betekenen. Belasting en mogelijke dienstplicht worden niet door één land bepaald, maar door beide rechtsstelsels. U kunt dus tegelijk aangifte‑ of meldplichten hebben. Controleer vooraf welke regels, verdragen en vrijstellingen gelden, om boetes of onbedoeld verlies van rechten te voorkomen.

• Fiscale plichten: woonplaats/bron tellen; regels en afspraken voorkomen soms dubbele heffing.
• Dienstplicht: sommige landen roepen ook dubbele onderdanen op; check vrijstellingen.
• Overige verplichtingen: registratie-, identificatie- en documentplichten verschillen per land.

Herkrijgen van het Nederlanderschap na verlies

Verloor u het Nederlanderschap? Terugkrijgen kan, maar nooit automatisch. De passende route hangt af van de reden van verlies. Er zijn grofweg twee paden: de optieprocedure voor oud‑Nederlanders en (opnieuw) naturalisatie. Bij optie is vaak geen inburgeringsexamen en meestal geen afstandsplicht, zodat dubbele nationaliteit vaak kan blijven; bij naturalisatie gelden de reguliere regels. Stel eerst vast óf en wanneer u het verloor; een verklaring van Nederlanderschap herstelt niets.

• Waar aanvragen: Dien uw verzoek in bij de gemeente of, vanuit het buitenland, bij een Nederlandse vertegenwoordiging.
• Documenten: Neem bewijs mee: oud paspoort, akten en verliesdocumenten.

Veelgemaakte valkuilen en hoe u ze voorkomt

De meeste problemen rond dubbele nationaliteit in Nederland ontstaan niet door de wet, maar door timing- en bewijsfouten. U verliest rechten zonder het te merken, of mist een uitzondering omdat u die niet aantoont. Ook telt een huwelijk/partnerschap alleen op het juiste moment. Zo voorkomt u valkuilen praktisch.

• Nieuwe nationaliteit: check uitzonderingen; anders verlies.
• Paspoort/verklaring: verleng ruim vóór verloopdatum.
• Optie i.p.v. naturalisatie: voorkom onnodige afstand.
• Uitzonderingen: onderbouw met officiële bewijsstukken.
• Kinderen: let op afgeleid verlies.

Wanneer juridisch advies verstandig is

Twijfelt u bij dubbele nationaliteit in Nederland of u afstand moet doen, uw Nederlanderschap verliest of een uitzondering kunt inroepen? Dan is snel juridisch advies verstandig. Nationaliteitsrecht is strikt en bewijs-gedreven; één verkeerde timing kan onherstelbaar verlies veroorzaken.

• Optie of naturalisatie kiezen.
• Aannemen andere nationaliteit of 13‑jaarstermijn.
• Uitzonderingen afstandsplicht (huwelijk, vluchteling, onmogelijk/onredelijk).
• Minderjarigen en afgeleid verlies.

Een specialist borgt strategie, bewijs en termijnen.

Belangrijke bronnen en instanties

Voor actuele en betrouwbare regels gebruikt u vooral officiële bronnen. De IND publiceert beleid en behandelt naturalisatie/optie en afstand/uitzonderingen. Rijksoverheid licht wet en hoofdregels toe. Nederland Wereldwijd behandelt verlies/13‑jaarregel, terugkrijgen en verklaringen. Bij de gemeente dient u verzoeken in; ambassade/consulaat regelt aanvragen vanuit het buitenland.

Conclusie

Samengevat: dubbele nationaliteit in Nederland kan, maar de hoofdregel is beperking. Het ontstaat vaak automatisch (geboorte, erkenning, adoptie) of blijft via een wettelijke uitzondering. Bij naturalisatie geldt doorgaans afstandsplicht; als Nederlander een andere nationaliteit aannemen leidt meestal tot verlies. Let op de 13-jaarregel voor verblijf buiten EU/Koninkrijk en mogelijk afgeleid verlies bij kinderen. Timing en bewijs maken het verschil tussen behoud en verlies.

Twijfelt u over optie of naturalisatie, een uitzondering op de afstandsplicht, of behoud van het Nederlanderschap in het buitenland? Onze meertalige advocaten nationaliteitsrecht helpen met strategie, bewijs en termijnen. Plan een gratis kennismaking via Law & More en voorkom onnodig risico.