Gepubliceerd op 2 februari 2018 · Laatst bijgewerkt op 19 september 2026
Bij een verblijfsvergunning en naturalisatie draait het in de praktijk om drie dingen: wat de aanvraag kost, welk inkomen moet worden aangetoond en hoe lang u in Nederland moet hebben gewoond. De legestarieven wijzigen elk jaar op 1 januari, de inkomensnormen twee keer per jaar. De verblijfstermijn voor naturalisatie staat in artikel 8 van de Rijkswet op het Nederlanderschap en bedraagt vijf jaar.
Inhoudsopgave
Wat kost een verblijfsaanvraag of naturalisatie?
De legesbedragen van de IND worden jaarlijks op 1 januari aangepast en gelden tot en met 31 december van dat jaar. Een aanvraag voor verblijf voor arbeid in loondienst, als kennismigrant of voor de Europese blauwe kaart kost 423 euro. Verblijf bij een familielid, waaronder een partner, en verblijf voor studie kosten elk 254 euro.
Voor naturalisatie liggen de bedragen hoger, omdat het gaat om het verkrijgen van een nationaliteit en niet om een verblijfsrecht. Een verzoek voor één persoon kost 1.139 euro, een gezamenlijk verzoek met een partner 1.454 euro en een mee-naturaliserend kind jonger dan achttien jaar 168 euro. Voor staatlozen en houders van een asielvergunning geldt een verlaagd tarief. Turkse onderdanen betalen op grond van de associatieovereenkomst tussen de Europese Unie en Turkije een lager bedrag.
Let op een valkuil bij het opzoeken van deze bedragen: de geconsolideerde tekst van het Besluit optie- en naturalisatiegelden noemt vaak nog oudere bedragen. De geldende tarieven worden jaarlijks bij afzonderlijk besluit vastgesteld en door de IND gepubliceerd. Ga dus altijd uit van de gepubliceerde tarieven op het moment van indienen; het bedrag wordt bij indiening geïnd en wordt bij een afwijzing niet terugbetaald.
Welk inkomen moet de referent aantonen?
Bij gezinshereniging moet de referent zelfstandig, duurzaam en voldoende inkomen hebben. Voldoende betekent op grond van artikel 3.74 van het Vreemdelingenbesluit 2000 ten minste het wettelijk minimumloon inclusief vakantiebijslag. Omdat het minimumloon op 1 januari en op 1 juli wijzigt, verschuift ook deze norm twee keer per jaar. Het onderscheid tussen gezinshereniging en gezinsvorming bestaat niet meer: het oude verhoogde criterium voor gezinsvorming is vervallen.
De normbedragen van de IND die vanaf 1 juli 2026 gelden, komen bruto per maand inclusief vakantiegeld uit op 2.523,96 euro voor wie gehuwd is, een geregistreerd partnerschap heeft of ongehuwd samenwoont, en op 1.766,77 euro voor een alleenstaande of een alleenstaande ouder. Op die laatste norm zit een addertje: vraagt een alleenstaande ouder tegelijk een vergunning aan voor een partner, dan geldt alsnog het hogere bedrag voor paren.
Zelfstandig betekent dat het inkomen uit eigen arbeid of onderneming komt en niet uit een bijstandsuitkering. Duurzaam houdt op grond van artikel 3.75 van het Vreemdelingenbesluit 2000 in beginsel in dat het inkomen nog ten minste een jaar beschikbaar is; als alternatief bestaat een toets over drie jaar arbeidsverleden. Een aantal referenten is volledig vrijgesteld, onder wie wie de AOW-leeftijd heeft bereikt, wie volledig en duurzaam arbeidsongeschikt is, en asielstatushouders die binnen drie maanden nareis aanvragen. De harde grenzen en de uitzonderingen zetten wij uiteen bij de inkomenseis bij gezinshereniging.
Welk salaris geldt voor kennismigranten en de blauwe kaart?
Voor arbeid als kennismigrant geldt een eigen salariscriterium dat jaarlijks op 1 januari wijzigt. In 2026 bedraagt het bruto per maand, exclusief vakantiegeld, 5.942 euro voor kennismigranten van dertig jaar en ouder en 4.357 euro voor wie jonger is dan dertig. Voor afgestudeerden die binnen drie jaar na hun zoekjaar in dienst treden, geldt een verlaagd criterium van 3.122 euro.
Voor de Europese blauwe kaart geldt hetzelfde hoofdbedrag van 5.942 euro, met een verlaagd criterium van 4.754 euro voor wie binnen drie jaar na afstuderen of promotie aanvraagt. Vakantiegeld, betalingen in natura en onzekere looncomponenten tellen niet mee. Reken dus met het vaste maandsalaris en niet met het totale pakket. Wordt een werknemer binnen een concern naar Nederland gehaald, dan loopt dat via een aparte route; wij beschrijven die bij overplaatsing binnen een onderneming.
Welke verblijfsdoelen zijn tijdelijk en welke niet?
Dit onderscheid bepaalt uw hele verdere route en wordt vaak pas opgemerkt als het te laat is. Bij een tijdelijk verblijfsdoel bouwt u geen recht op naar een verblijfsvergunning voor onbepaalde tijd en evenmin naar naturalisatie. Tijdelijk zijn onder meer verblijf als au pair, uitwisseling, seizoenarbeid, stage, medische behandeling, studie, het zoekjaar na afstuderen, grensoverschrijdende dienstverlening, overplaatsing binnen een onderneming en asiel voor bepaalde tijd.
Niet-tijdelijk zijn onder meer arbeid in loondienst, arbeid als zelfstandige, verblijf als kennismigrant, de Europese blauwe kaart, wetenschappelijk onderzoek en verblijf bij een gezinslid dat zelf Nederlander of burger van de Unie is of een niet-tijdelijke vergunning heeft. Wie in Nederland wil blijven, doet er verstandig aan tijdig van een tijdelijk naar een niet-tijdelijk verblijfsdoel over te stappen, en niet te wachten tot de vergunning bijna afloopt. Welke valkuilen daarbij spelen, leest u bij een verblijfsvergunning verlengen.
Wanneer krijgt u een verblijfsvergunning voor onbepaalde tijd?
Na vijf jaar onafgebroken rechtmatig verblijf met een vergunning voor een niet-tijdelijk doel kunt u een vergunning voor onbepaalde tijd aanvragen. De IND beoordeelt eerst of u voldoet aan de Europese voorwaarden voor de status van langdurig ingezetene; is dat niet het geval, dan volgt de toets aan de nationale gronden.
Onafgebroken is daarbij een technisch begrip. U mag in die vijf jaar niet zes of meer aaneengesloten maanden buiten Nederland hebben verbleven, en niet binnen een periode van drie jaar viermaal of langer aaneengesloten vier maanden. Daarnaast gelden een geldig paspoort, een ziektekostenverzekering, voldoende middelen van bestaan, inschrijving in de basisregistratie personen en het behaalde inburgeringsdiploma. Bepaalde groepen, waaronder burgers van de Unie, zijn van het inburgeringsvereiste vrijgesteld. Na tien jaar onafgebroken verblijf laat de IND de middelentoets los.
De vergunning voor onbepaalde tijd heeft zelf geen einddatum, maar het verblijfsdocument is vijf jaar geldig en moet daarna worden vernieuwd. Intrekking blijft mogelijk, onder meer bij fraude, bij langdurig verblijf buiten Nederland of wanneer u een gevaar vormt voor de nationale veiligheid.
Welke voorwaarden gelden voor naturalisatie?
De hoofdregel van artikel 8 van de Rijkswet op het Nederlanderschap is vijf jaar onafgebroken toelating en hoofdverblijf direct voorafgaand aan het verzoek. Daarnaast moet u meerderjarig zijn, over een geldige verblijfsvergunning beschikken die ook op het moment van de naturalisatieceremonie nog geldig is, en voldoende ingeburgerd zijn.
Op de vijfjaarstermijn bestaan uitzonderingen. Voor wie ten minste drie jaar gehuwd is met of een geregistreerd partnerschap heeft met een Nederlander en met die partner samenwoont, geldt geen termijn; hetzelfde geldt voor wie het Nederlanderschap ooit bezat. Voor wie ongehuwd samenwoont met een Nederlander in een duurzame relatie en voor staatlozen geldt een termijn van drie jaar. Wie in totaal tien jaar toelating en hoofdverblijf in Nederland had, kan onder voorwaarden na twee jaar aaneengesloten verblijf verzoeken.
Artikel 9 van dezelfde rijkswet bevat de afwijzingsgronden. Het verzoek wordt afgewezen bij ernstige vermoedens van gevaar voor de openbare orde, de goede zeden of de veiligheid. Een recente veroordeling voor een misdrijf of een openstaande strafzaak staat daarom in de weg aan naturalisatie, en ook geldboetes boven de door de IND gehanteerde drempels kunnen dat doen; die drempels publiceert de dienst zelf, dus laat uw situatie vooraf toetsen. Verder geldt in beginsel de afstandseis: u doet afstand van uw huidige nationaliteit, tenzij een van de wettelijke uitzonderingen van toepassing is, bijvoorbeeld voor erkende vluchtelingen, voor gehuwden met een Nederlander of wanneer afstand redelijkerwijs niet kan worden verlangd. Tot slot legt u de verklaring van verbondenheid af. Wat het verlies van een nationaliteit op termijn betekent, bespreken wij bij nationaliteitsverlies en -behoud; de aanvraagroutes zelf staan in ons overzicht de Nederlandse nationaliteit aanvragen.
Welk inburgeringsniveau geldt waarvoor?
Hier worden twee stelsels vaak door elkaar gehaald. Onder de Wet inburgering 2021 is taalniveau B1 de hoofdregel voor de inburgeringsplicht zelf: de B1-route combineert taal met werk of vrijwilligerswerk en de onderwijsroute mikt op B1 of hoger. Voor wie dat niet haalbaar is bestaat de zelfredzaamheidsroute op niveau A1. Wie binnen de B1-route ten minste zeshonderd uur taalles heeft gevolgd en de examens niet haalt, kan met de gemeente overleggen over afschalen naar A2. Bij het traject horen verder het participatieverklaringstraject en Kennis van de Nederlandse Maatschappij; de inburgeringstermijn bedraagt drie jaar vanaf de vaststelling van het persoonlijk plan door de gemeente.
Voor naturalisatie ligt de lat lager: daar volstaat het inburgeringsexamen op niveau A2, of een staatsexamen Nederlands als tweede taal op B1 of B2. Wie zich alleen op naturalisatie richt, hoeft dus niet het hogere inburgeringsniveau te halen. Wat de inburgeringsplicht praktisch inhoudt, zetten wij uiteen bij de inburgeringsplicht in Nederland.
Een aanscherping in voorbereiding
Er ligt een voorstel om de hoofdregel voor naturalisatie te verlengen van vijf naar tien jaar, waarbij ook de bijzondere termijnen zouden worden verzwaard en de uitzondering zonder termijn voor gehuwden met een Nederlander zou vervallen. Dat voorstel is op dit moment nog geen geldend recht en over het overgangsrecht is nog niets bekend.
Voor wie nu al aan de bestaande termijnen voldoet, is dat wel een reden om de aanvraag niet nodeloos uit te stellen. Houd er daarbij rekening mee dat de verblijfsvergunning tijdens de hele procedure geldig moet blijven, ook op het moment van de ceremonie; een verlenging die tussentijds misloopt, kan het verzoek alsnog laten stranden.
Naturalisatie of een vergunning voor onbepaalde tijd?
Beide routes geven duurzaam verblijfsrecht, maar zij verschillen wezenlijk. Naturalisatie levert het Nederlanderschap op, met stemrecht, een Nederlands paspoort en vrij verkeer binnen de Unie, maar vraagt in beginsel afstand van uw huidige nationaliteit. Een vergunning voor onbepaalde tijd laat uw nationaliteit ongemoeid, maar blijft een verblijfsrecht dat onder omstandigheden kan worden ingetrokken.
Welke keuze past, hangt af van uw plannen op langere termijn, van de vraag of uw land van herkomst dubbele nationaliteit toestaat en van uw positie op de arbeidsmarkt. Wij vergelijken beide routes uitgebreid bij naturalisatie of een verblijfsvergunning voor onbepaalde tijd.
Veelgestelde vragen
Krijg ik de leges terug als mijn aanvraag wordt afgewezen?
Nee. De leges zijn verschuldigd voor de behandeling van de aanvraag en worden bij een afwijzing niet terugbetaald. Dat maakt een goede voorbereiding ook financieel de moeite waard.
Welk inkomen telt mee voor het middelenvereiste?
Inkomen uit arbeid of onderneming dat zelfstandig en duurzaam is. Op de peildatum moet aan de norm zijn voldaan; achteraf repareren is vrijwel nooit mogelijk. Bepaalde referenten zijn geheel vrijgesteld.
Telt mijn studieperiode mee voor naturalisatie?
Verblijf voor studie geldt als een tijdelijk verblijfsdoel. Voor de opbouw richting naturalisatie en een vergunning voor onbepaalde tijd telt die periode daarom in beginsel niet mee.
Moet ik altijd afstand doen van mijn nationaliteit?
De afstandseis is de hoofdregel van artikel 9 van de Rijkswet op het Nederlanderschap, maar kent uitzonderingen, onder meer voor erkende vluchtelingen, voor gehuwden met een Nederlander en wanneer afstand redelijkerwijs niet kan worden gevraagd.
Uw aanvraag vooraf laten toetsen
Bij een verblijfsaanvraag is het inkomen op de peildatum bepalend en is een afwijzing op het middelenvereiste zelden met terugwerkende kracht te herstellen. Onze immigratieadvocaat beoordeelt vooraf of aan de eisen wordt voldaan, welke vrijstellingen in uw geval spelen en welke route het snelst tot duurzaam verblijf leidt. Neem gerust contact op voordat u de aanvraag indient.
Twijfelt u of naturalisatie of de optieprocedure voor u openstaat? Onze pagina over naturalisatie en optie zet de voorwaarden en termijnen op een rij.
