De Autoriteit Consument en Markt (ACM) verandert hoe bedrijven met een sterke marktpositie worden beoordeeld.
Met nieuwe regels en een bredere blik op wat misbruik van macht inhoudt, krijgen bedrijven strengere controles voor hun kiezen.
De ACM mag nu ook kleine fusies en overnames achteraf onderzoeken op machtsmisbruik.
Dat is best een omslag, want bedrijven kunnen niet meer denken dat hun deal buiten beeld blijft als die te klein lijkt om vooraf te melden.
Deze aanpak raakt eigenlijk iedereen met een stevige positie in zijn markt.
Nieuwe criteria voor het vaststellen van machtsmisbruik en praktische voorbeelden van ACM-optreden maken duidelijk: de spelregels verschuiven.
De recente herdefiniëring van economische machtsposities door de ACM
De Autoriteit Consument en Markt heeft haar aanpak van economische machtsposities flink aangepast door nieuwe wetgeving en Europese rechtspraak.
Hierdoor kan de ACM nu ook kleinere fusies en overnames aanpakken die eerder buiten schot bleven.
Achtergrond van de wetswijzigingen
Het ministerie van Economische Zaken en Klimaat liet onderzoek doen naar de effectiviteit van artikel 24 van de Mededingingswet.
Dit artikel verbiedt dominante ondernemingen misbruik te maken van hun economische machtspositie.
De belangrijkste wijziging? Artikel 24 lid 2 is geschrapt.
Dat deel stelde dat concentraties geen misbruik konden opleveren, ongeacht hun meldingsplicht.
Gevolgen van de wetswijziging:
- ACM mag niet-meldingsplichtige fusies achteraf onderzoeken
- Kleinere overnames vallen nu ook onder toezicht als de koper dominant is
- Sancties zijn mogelijk voor transacties onder de omzetdrempels
De wet werd op 10 juni 2025 aangenomen.
De inwerkingtreding volgt via koninklijk besluit op een nog onbekende datum.
Bedrijven met hoge marktaandelen krijgen zo te maken met meer onzekerheid, ook bij kleinere overnames.
Impact van het Towercast-arrest
Het Hof van Justitie van de Europese Unie wees een opvallend arrest in de Towercast-zaak.
Dat arrest bracht de Nederlandse wetswijziging eigenlijk op gang.
Kernbeslissing van het Hof:
- Nationale mededingingsautoriteiten mogen artikel 102 VWEU toepassen op kleine transacties
- Dit geldt ook voor deals onder de meldingsdrempels
- Voorwaarde: de transactie is niet verwezen naar de Europese Commissie
Het arrest zegt dat alleen het versterken van een machtspositie niet genoeg is om van misbruik te spreken.
De ACM moet aantonen dat de transactie een “wezenlijke belemmering van de mededinging” veroorzaakt.
Dus alleen ondernemingen die afhankelijk zijn van de dominante speler blijven over.
De ACM kan niet zomaar elke overname door marktleiders aanpakken.
De nieuwe norm vraagt bewijs van echte marktbeheersing, niet alleen van marktmacht.
Verschillen met eerdere handhaving
De ACM hanteert nu een fundamenteel andere aanpak dan voorheen.
Eerder kon de toezichthouder alleen optreden bij meldingsplichtige concentraties boven bepaalde omzetdrempels.
Belangrijke veranderingen in handhaving:
| Vroeger | Nu |
|---|---|
| Alleen meldingsplichtige fusies | Ook kleine, niet-gemelde transacties |
| Voorafgaand toezicht | Achteraf onderzoek mogelijk |
| Duidelijke drempelwaarden | Flexibele marktmachtanalyse |
De focus ligt nu op de economische machtspositie zelf.
Een marktaandeel boven 50% geeft een vermoeden van dominantie, maar het blijft weerlegbaar.
Bij marktaandelen tussen 40 en 50% moet de ACM extra bewijs leveren.
Onder de 40% is een machtspositie meestal onwaarschijnlijk.
De ACM startte onlangs haar eerste onderzoek naar een niet-meldingsplichtige transactie in de geldtransportsector.
Het ging om de overname van Ziemann door Brink’s, waarbij zorgen waren over mogelijke schendingen van de mededingingsregels.
Criteria voor het vaststellen van een economische machtspositie
De ACM kijkt naar meer dan alleen marktaandeel bij het beoordelen van economische machtsposities.
De autoriteit onderzoekt ook of bedrijven zich onafhankelijk kunnen gedragen van concurrenten, afnemers en leveranciers.
Definitie en interpretatie van marktaandeel
Een hoog marktaandeel is vaak de eerste aanwijzing voor een economische machtspositie, maar het zegt niet alles.
De ACM ziet marktaandelen vanaf 50% als een sterke indicatie van dominantie.
Bij het beoordelen van marktaandeel kijkt de ACM naar verschillende factoren:
- Stabiliteit van het marktaandeel door de tijd heen
- Hoogte van het aandeel ten opzichte van concurrenten
- Ontwikkeling van marktaandelen van andere spelers
Een bedrijf met 40% marktaandeel kan soms dominanter zijn dan een concurrent met 60%, afhankelijk van de marktdynamiek.
De ACM analyseert of het bedrijf prijzen kan verhogen zonder klanten te verliezen.
De mededingingsautoriteit bekijkt ook de concurrentiedruk van kleinere spelers.
Veel kleine concurrenten kunnen de machtspositie van een groot bedrijf beperken.
Afweging van afhankelijkheid en marktafgrenzing
De ACM onderzoekt of bedrijven zich onafhankelijk van anderen gedragen.
Die onafhankelijkheid blijkt uit verschillende vormen van marktgedrag.
Afhankelijkheidsrelaties zijn belangrijk:
- Kunnen afnemers makkelijk naar een andere leverancier overstappen?
- Hebben leveranciers alternatieven voor hun afzet?
- Zijn er schakelmogelijkheden tussen producten?
De ACM kijkt ook naar toetredingsdrempels voor nieuwe concurrenten.
Hoge investeringskosten, regelgeving of technische barrières kunnen een machtspositie versterken.
Bij marktafgrenzing beoordeelt de ACM welke producten of diensten echt met elkaar concurreren.
Een smal afgebakende markt leidt sneller tot dominantie dan een brede markt.
Rollen van product- en geografische markten
De ACM bepaalt productmarkten door te kijken naar welke goederen of diensten voor consumenten uitwisselbaar zijn.
Deze substitutiemogelijkheden bepalen de grenzen van concurrentie.
Productmarktafbakening gebeurt met de SSNIP-test (Small but Significant Non-transitory Increase in Price).
De vraag is dan: zouden klanten overstappen bij een prijsstijging van 5-10%?
Geografische markten bepalen waar de concurrentie zich echt afspeelt:
- Lokale markten: denk aan detailhandel of openbaar vervoer
- Nationale markten: zoals telecom of energie
- Europese markten: bijvoorbeeld luchtvaart of farmacie
Transportkosten, regels en consumentenvoorkeuren beïnvloeden die afbakening.
Een bedrijf kan regionaal dominant zijn zonder nationale marktmacht te hebben.
De ACM past deze criteria toe om te beoordelen of bedrijven hun economische machtspositie misbruiken door concurrentie te beperken.
Toepassing van artikel 24 Mededingingswet op fusies en overnames
Artikel 24 van de Mededingingswet verbiedt misbruik van een economische machtspositie.
De ACM kan dit nu ook toepassen op fusies die onder de meldingsdrempels vallen, waardoor bedrijven met marktmacht achteraf gecontroleerd kunnen worden en mogelijk sancties riskeren bij overnames.
Achteraf-toetsing van niet-meldingsplichtige transacties
De ACM mag sinds september 2025 kleine fusies en overnames achteraf onderzoeken.
Dit geldt voor transacties die onder de normale omzetdrempels vallen.
Artikel 24 lid 2 Mededingingswet bood eerder bescherming tegen het misbruikverbod voor alle concentraties.
Die bescherming geldt nu niet meer voor niet-meldingsplichtige transacties.
Voorwaarden voor onderzoek:
- De koper moet een economische machtspositie hebben.
- Vaak betekent dit een marktaandeel boven 50%.
- Bij 40-50% is aanvullend bewijs nodig.
- Onder 40% is een machtspositie weinig waarschijnlijk.
De wijziging komt door het Towercast-arrest van de Europese Commissie.
Volgens dat arrest mogen nationale autoriteiten artikel 102 VWEU toepassen op kleine transacties.
Sancties bij misbruik binnen overnames
De ACM kan verschillende maatregelen nemen als ze misbruik vaststelt.
Boetes zijn mogelijk, maar ook het terugdraaien van transacties ligt op tafel.
Een onderzoek alleen kan bedrijven al flink raken.
Onzekerheid en negatieve publiciteit zorgen er vaak voor dat partijen transacties stopzetten.
Criteria voor misbruik:
- Alleen versterking van de machtspositie is niet genoeg.
- Er moet sprake zijn van een wezenlijke belemmering van concurrentie.
- Alleen afhankelijke ondernemingen mogen op de markt overblijven.
De ACM moet aantonen dat de transactie leidt tot overheersing die de mededinging schaadt.
Casussen uit de praktijk
Er zijn al Europese voorbeelden die de impact van deze bevoegdheden laten zien.
In België stopten bedrijven hun transacties vrijwillig na ingrijpen door de mededingingsautoriteit.
Belgische voorbeelden:
- Proximus/EDPnet: Telecomaanbieder verkocht het doelwit na de start van een onderzoek.
- Dossche Mills/Ceres: Partijen trokken zich terug uit de transactie in de meelsector.
De ACM is gestart met haar eerste onderzoek in de geldtransportsector.
Het gaat om de overname van Ziemann door Brink’s, vanwege zorgen over machtsmisbruik.
Voorbeelden van misbruik van economische machtspositie
De ACM pakt verschillende vormen van misbruik streng aan.
Bedrijven kunnen hun dominante positie inzetten om concurrenten uit te sluiten door leveringen te weigeren, prijzen te manipuleren of oneerlijke marges toe te passen.
Leveringsweigering
Leveringsweigering ontstaat als een dominant bedrijf zonder goede reden niet levert aan bepaalde afnemers.
Dit kan de concurrentie flink schaden.
Microsoft kreeg bijna € 500 miljoen boete van de Europese Commissie.
Het bedrijf deelde essentiële Windows-informatie niet met makers van netwerksoftware, waardoor concurrerende producten slecht samenwerkten met Windows-computers.
De ACM ziet leveringsweigering als misbruik als:
- Het bedrijf een economische machtspositie heeft.
- Er geen objectieve rechtvaardiging is voor de weigering.
- De weigering concurrentie beperkt of uitsluit.
Ook het weigeren van toegang tot onmisbare infrastructuur valt hieronder.
Onredelijke contractvoorwaarden die in feite op weigering neerkomen, bestraft de ACM ook.
Prijsdiscriminatie en marge-uitholling
Dominante bedrijven mogen geen verschillende prijzen hanteren die concurrentie verstoren.
Qualcomm kreeg € 242 miljoen boete voor het verkopen van chips onder de kostprijs aan bepaalde klanten.
Het bedrijf probeerde concurrenten uit te sluiten door selectieve kortingen te geven.
Deze praktijk heet marge-uitholling, omdat het de winstmarge van concurrenten wegneemt.
Verboden praktijken:
- Selectieve kortingen die concurrenten benadelen.
- Loyaliteitskortingen die exclusiviteit afdwingen.
- Discriminerende prijzen zonder geldige reden.
De ACM kijkt of prijsverschillen gebaseerd zijn op kostenverschillen.
Prijsdiscriminatie puur bedoeld om concurrentie te beperken, bestraft de ACM zwaar.
Excessieve prijsstelling en roofprijzen
Dominante bedrijven mogen hun positie niet misbruiken door extreem hoge of juist lage prijzen te vragen.
Leadiant kreeg € 17 miljoen boete voor buitensporige prijzen voor een zeldzaam geneesmiddel.
Het bedrijf verhoogde de prijs fors na een overname, zonder dat de productiekosten stegen.
Patiënten hadden geen alternatief voor dit medicijn.
Roofprijzen zijn prijzen onder de kostprijs om concurrenten uit de markt te drukken.
Bedrijven accepteren tijdelijk verlies om later de prijzen te verhogen.
De ACM onderzoekt of prijzen economisch te rechtvaardigen zijn en of ze concurrentie schaden.
Handhaving door de ACM en samenwerking met andere autoriteiten
De ACM voert een duidelijk prioriteringsbeleid bij handhavingsonderzoeken.
Ze werkt nauw samen met Europese mededingingsautoriteiten.
Toezichtspraktijk en prioriteringsbeleid
De ACM ontvangt meer handhavingsverzoeken dan ze aankan.
Daarom stelt de autoriteit prioriteiten volgens de beleidsregel uit 2023.
De ACM gebruikt drie criteria voor prioritering:
- Schade aan markten: Hoe groot is de schade aan de werking van markten?
- Maatschappelijk belang: Wat is het publieke belang bij ingrijpen?
- Effectiviteit: Kan de ACM het probleem echt oplossen?
Deze criteria sluiten aan bij de missie van de ACM.
Markten moeten beter werken voor mensen en bedrijven.
De ACM krijgt meldingen via verschillende kanalen.
Ondernemers melden bij de ACM zelf, consumenten gebruiken ACM ConsuWijzer, en anonieme informanten delen signalen.
Het prioriteringsbeleid uit 2023 vervangt de oude regel van 2016.
De nieuwe regel kijkt meer naar schade aan markten dan alleen naar consumentenwelvaart.
Samenwerking met de Europese Commissie en andere mededingingsautoriteiten
De ACM werkt intensief samen met andere Europese mededingingsautoriteiten.
Dat is vooral belangrijk bij grensoverschrijdende zaken.
Bij grote Europese fusies coördineert de Europese Commissie het onderzoek.
Nationale autoriteiten zoals de ACM leveren expertise en marktkennis.
Belangrijke samenwerkingsvormen:
- Uitwisseling van marktinformatie
- Gezamenlijke onderzoeken
- Coördinatie van handhavingsacties
- Afstemming van boetes en maatregelen
De ACM heeft ook een rol binnen de Digital Services Act.
Als digitaledienstencoördinator werkt ze samen met elf andere toezichthouders.
Dit samenwerkingsprotocol regelt gegevensuitwisseling en afstemming van bevoegdheden.
Sinds de DSA van kracht is, kreeg de ACM bijna 300 meldingen.
Twee derde daarvan gaat over diensten in andere EU-landen.
Effectiviteit en uitdagingen in handhaving
De ACM staat voor flink wat uitdagingen bij de handhaving van mededingingsregels.
Digitale markten veranderen snel en vragen om nieuwe aanpakken.
Belangrijkste uitdagingen:
- Beperkte onderzoekscapaciteit
- Complexiteit van digitale economie
- Grensoverschrijdende aspecten
- Technische expertise nodig
De autoriteit focust daarom op zaken met de grootste impact.
Prioritering zorgt voor een efficiënter gebruik van middelen.
Door samen te werken met andere autoriteiten vergroot de ACM haar effectiviteit.
Gezamenlijke expertise helpt bij lastige onderzoeken.
Gecoördineerde handhaving voorkomt tegenstrijdige beslissingen.
De ACM past haar werkwijze aan als de markt verandert.
Nieuwe technologieën vragen om aangepaste toezichtmethoden.
Digitale consumenten krijgen extra aandacht in de agenda voor 2025.
Gevolgen voor ondernemingen en de markt
De herdefiniëring van economische machtsposities door de ACM brengt flinke veranderingen voor bedrijven en de markt.
Dominante ondernemingen krijgen strengere regels en hogere boetes, terwijl de concurrentieverhoudingen verschuiven en consumentenbescherming toeneemt.
Risico’s en verplichtingen voor dominante ondernemingen
Bedrijven met een economische machtspositie krijgen steeds vaker te maken met bijzondere verplichtingen.
De ACM houdt nu scherper toezicht op hun gedrag.
Verhoogde boeterisico’s vormen een belangrijk aandachtspunt.
Boetes kunnen oplopen tot miljoenen euro’s. Leadiant kreeg bijvoorbeeld een boete van € 17 miljoen voor te hoge prijzen van geneesmiddelen.
Ondernemingen moeten hun prijsstelling beter onderbouwen.
Extreem hoge prijzen zonder goede reden kunnen leiden tot sancties, vooral bij essentiële producten of diensten.
Leveringsweigering wordt strenger beoordeeld.
Bedrijven mogen niet zomaar weigeren te leveren aan concurrenten. Microsoft kreeg problemen toen het technische informatie niet deelde met andere softwarebedrijven.
Koppelverkoop staat onder verscherpte controle.
Google kreeg een boete van ruim € 4 miljard omdat het de Play Store koppelde aan andere apps. Bedrijven moeten hun producten ook los kunnen aanbieden.
De ACM kan nu ook achteraf kleine fusies onderzoeken op machtsmisbruik.
Dit vergroot de risico’s bij overnames.
Invloed op concurrentieverhoudingen
De strengere handhaving van mededingingsregels verandert hoe bedrijven concurreren.
Kleinere spelers krijgen meer bescherming tegen oneerlijke praktijken van dominante bedrijven.
Roofprijzen worden harder aangepakt.
Qualcomm kreeg een boete van € 242 miljoen voor het verkopen van chips onder de kostprijs om concurrenten uit te schakelen.
Exclusieve afspraken komen onder druk te staan.
Van den Bergh Foods moest stoppen met het uitsluiten van concurrent-ijsjes uit hun diepvrieskisten. Dit opent deuren voor nieuwe aanbieders.
Online platforms krijgen speciale aandacht.
Ze mogen hun eigen diensten niet oneerlijk bevoordelen boven concurrenten. Google Shopping moest zijn zoekresultaten aanpassen na een boete van € 2,4 miljard.
Het kartelverbod wordt breder toegepast.
Afspraken tussen ondernemingen die concurrentie beperken worden strenger bestraft. Dit geldt voor prijsafspraken, marktverdeling en productieafspraken.
Bescherming van consumentenbelangen
Consumenten profiteren van de strengere handhaving door meer keuzemogelijkheden en betere prijzen.
De ACM richt zich specifiek op praktijken die consumenten benadelen.
Prijsbescherming staat centraal.
Te hoge prijzen voor essentiële producten worden aangepakt. Vooral bij medicijnen en andere noodzakelijke diensten let de ACM scherp op.
Toegang tot alternatieven wordt beter gewaarborgd.
Consumenten kunnen makkelijker kiezen tussen verschillende aanbieders als exclusieve afspraken verboden zijn.
Online bescherming krijgt extra aandacht.
Platforms mogen consumenten niet misleiden door eigen producten prominenter te tonen. Dat maakt vergelijken eerlijker.
Innovatie krijgt een duwtje doordat nieuwe bedrijven eerlijker kunnen concurreren.
Zonder blokkades van dominante spelers ontstaan meer vernieuwende producten en diensten.
Frequently Asked Questions
De ACM past nieuwe regels toe bij het beoordelen van economische machtsposities.
Deze veranderingen hebben flinke impact op bedrijven in traditionele en digitale markten.
Wat zijn de nieuwe criteria die de ACM hanteert voor het bepalen van economische machtsposities?
De ACM kijkt niet alleen naar marktaandeel om een economische machtspositie te bepalen.
Het bedrijf hoeft weinig of geen rekening te houden met concurrenten, leveranciers of afnemers.
Bij digitale bedrijven let de ACM op netwerkeffecten.
De waarde van een dienst stijgt als meer mensen het gebruiken.
De ACM beoordeelt of andere bedrijven makkelijk de markt kunnen betreden.
Hoge toetredingsbarrières wijzen vaak op een machtspositie.
Toegang tot essentiële voorzieningen speelt een rol.
Als een bedrijf controle heeft over infrastructuur die concurrenten nodig hebben, kan dit een machtspositie betekenen.
Hoe worden digitale markten beïnvloed door de herziene richtlijnen van de ACM voor marktdominantie?
Online platforms krijgen extra aandacht van de ACM.
Grote platforms zoals zoekmachines en webwinkels vallen onder speciale regels.
De ACM let op hoe platforms hun eigen diensten bevoordelen.
Als een platform eigen producten prominenter toont dan die van concurrenten, kan dat misbruik zijn.
Algoritmes die bepalen wat gebruikers zien, worden belangrijk bij het beoordelen van machtsmisbruik.
De ACM controleert of deze eerlijk werken voor alle aanbieders.
Koppelverkoop krijgt meer aandacht in digitale markten.
Bedrijven mogen hun dominante positie niet gebruiken om andere producten te verkopen.
Welke gevolgen heeft de hervorming van de ACM voor de mededingingswetgeving op bestaande marktleiders?
Grote bedrijven krijgen meer verantwoordelijkheden onder de nieuwe regels.
Ze moeten bewijzen dat hun gedrag niet schadelijk is voor concurrentie.
Boetes kunnen hoger uitvallen bij overtredingen.
De ACM kan boetes opleggen tot 10 procent van de jaarlijkse omzet van een bedrijf.
Bedrijven moeten transparanter worden over hun zakelijke praktijken.
De ACM kan inzage eisen in contracten en interne documenten.
Fusies en overnames krijgen meer controle.
Ook kleinere deals kunnen achteraf onderzocht worden op machtsmisbruik.
Op welke wijze houdt de ACM rekening met data en algoritmes bij het vaststellen van een economische machtspositie?
Toegang tot grote hoeveelheden data kan een machtspositie creëren.
Bedrijven die veel gebruikersgegevens verzamelen krijgen voordelen die concurrenten niet hebben.
De ACM beoordeelt of bedrijven essentiële data delen met concurrenten.
Weigering om data te delen kan als machtsmisbruik gezien worden.
Algoritmes die markten beïnvloeden worden gecontroleerd op eerlijkheid.
De ACM let erop dat ze niet discrimineren tegen bepaalde aanbieders.
Machine learning en AI-systemen krijgen speciale aandacht.
Deze technologieën kunnen marktmacht versterken door voorspellende analyses.
Wat betekent de herdefinitie van de ACM voor kleine en middelgrote ondernemingen in hun marktoperaties?
Kleine bedrijven krijgen betere bescherming tegen oneerlijke praktijken van grote concurrenten.
Ze kunnen makkelijker melding maken bij de ACM als ze benadeeld worden.
Toegang tot essentiële diensten moet eerlijker worden.
Grote bedrijven mogen kleine concurrenten niet uitsluiten van belangrijke platforms of infrastructuur.
Contractvoorwaarden moeten redelijker zijn.
Dominante bedrijven mogen geen onredelijke eisen stellen aan kleinere partners.
Het wordt makkelijker voor nieuwe bedrijven om markten te betreden.
De ACM zorgt ervoor dat gevestigde spelers nieuwe concurrenten niet tegenhouden.
Hoe gaat de ACM om met grensoverschrijdende invloeden bij het beoordelen van economische machtsposities in Nederland?
De ACM werkt samen met andere Europese toezichthouders bij internationale zaken.
Grote Amerikaanse en Aziatische techbedrijven krijgen vaak gezamenlijke aandacht.
Europese regels gelden ook voor buitenlandse bedrijven die in Nederland actief zijn.
Deze bedrijven moeten zich houden aan de Nederlandse mededingingswetten.
De ACM deelt informatie met toezichthouders in andere landen.
Zo proberen ze te voorkomen dat bedrijven verschillende regels tegen elkaar uitspelen.
Wereldwijde marktposities spelen mee bij de Nederlandse beoordeling.
Als een bedrijf wereldwijd dominant is, kijkt de ACM daar in Nederland extra kritisch naar.
