Wat is een Term Sheet en Hoe Werkt het bij Investeringen

Inleiding

Een term sheet is een niet-bindend document waarin de belangrijkste voorwaarden van een investering worden vastgelegd tussen een investeerder en een onderneming. Dit puntsgewijs overzicht vormt de basis voor verdere onderhandelingen en uiteindelijk de definitieve overeenkomst tussen beide partijen. De waardering in de term sheet bepaalt hoeveel aandelen de investeerder krijgt in ruil voor de investering. Een term sheet bevat meestal informatie over de pre-money en post-money waardering, inclusief het bedrag dat de investeerder investeert. In de wereld van venture capital en start-ups is een term sheet het eerste concrete signaal dat een investering vast begint te krijgen.

Een term sheet bevat de kernvoorwaarden zoals waardering, aantal aandelen, soort aandelen en controlerechten, maar dient primair als moreel contract tussen betrokken partijen. Hoewel de meeste bepalingen juridisch niet bindend zijn, creëert het document vertrouwen en duidelijkheid voor beide partijen. De inhoud van een term sheet kan belangrijke bepalingen bevatten omtrent liquidatiepreferentie en anti-dilutiebescherming. Een term sheet schematiciseert ook de verwachtingen, rechten en plichten van alle betrokken partijen voordat grote juridische kosten worden gemaakt.

Wat Deze Gids Behandelt

Deze gids richt zich specifiek op term sheets bij investeringen in ondernemingen, niet op bedrijfsovernames of andere commerciële transacties. We behandelen de structuur, onderhandeling en praktische toepassing van term sheets in het Nederlandse venture capital landschap.

Voor Wie Is Dit

Deze gids is bedoeld voor ondernemers die investering zoeken, starting investeerders die hun eerste deals structureren, en adviseurs die hun cliënten ondersteunen. Of je nu je eerste financieringsronde voorbereidt of als nieuwe investeerder term sheets wilt begrijpen, je zult praktische kennis en inzichten vinden.

Waarom Dit Belangrijk Is

Term sheets vormen de basis voor elke investeringsdeal en voorkomen misverstanden tussen investeerders en ondernemers. Een slecht onderhandelde term sheet kan leiden tot verlies van controle over je bedrijf of ongunstige economische rechten bij latere verkoop.

Wat Je Zal Leren:

• Wat een term sheet precies inhoudt en hoe het verschilt van andere documenten
• De belangrijkste onderdelen en hun impact op jouw onderneming
• Het stap-voor-stap onderhandelingsproces van pitch tot definitieve overeenkomst
• Veelvoorkomende valkuilen en hoe je deze vermijdt

Wat is een Term Sheet

Een term sheet is een document waarin investeerders en ondernemers de hoofdlijnen van een investering vastleggen voordat juridische documenten worden opgesteld. Het dient als wegwijzer voor advocaten en vormt de basis voor de definitieve aandeelhoudersovereenkomst. Een term sheet wordt vaak gebruikt bij investeringen in startups en scale-ups, maar ook bij bedrijfsovernames. Een goed opgestelde term sheet helpt om de belangrijkste punten in onderhandelingen te verduidelijken en de kans op een succesvolle transactie te vergroten.

Term sheets worden typisch gebruikt in venture capital deals, private equity investeringen en andere situaties waarbij nieuwe investeerders aandelen in een bedrijf waarin ze willen investeren. Een aandeel wordt hierbij gebruikt om de investering te structureren, waarbij het aantal en type aandelen bepalend zijn voor het eigendomsbelang en de rechten van de investeerder. Voor investeerders biedt het een manier om risico’s te verminderen door belangrijke punten vast te leggen voordat kostbare juridische procedures beginnen. Een term sheet biedt beide partijen meer inzicht tijdens de onderhandelingen.

Het document functioneert als moreel contract – hoewel juridisch niet bindend voor de meeste bepalingen, verwachten beide partijen dat de andere partij zich aan de afspraken houdt tijdens het due diligence onderzoek en het opstellen van definitieve documenten. In de aandeelhoudersovereenkomst worden vaak ook afspraken gemaakt over bestaande aandelen, bijvoorbeeld bij secundaire verkoop en het beschermen van aandeelhoudersrechten zoals het recht van eerste weigering. De exclusiviteitsclausule in een term sheet is juridisch bindend en voorkomt dat founders met andere investeerders onderhandelen tot de termijn verstreken is. Exclusiviteit voorkomt dat de ondernemer met andere investeerders onderhandelt totdat de afgesproken termijn verstreken is. In deze fase geldt meestal dat een onderneming slechts één term sheet kan tekenen, wat het belang van deze exclusiviteitsperiode onderstreept.

Verschil met Andere Documenten

Term Sheet vs Letter of Intent (LOI): Een letter of intent heeft vaak een formele, juridische opmaak en kan meer bindende elementen bevatten. Een term sheet is doorgaans informeler en puntsgewijs gestructureerd.

Term Sheet vs Memorandum of Understanding (MoU): Een MoU wordt vaker gebruikt bij samenwerkingsverbanden en partnerships, terwijl term sheets specifiek voor investeringen zijn ontwikkeld.

Relatie tot definitieve overeenkomst: Na ondertekening van een term sheet volgt het due diligence onderzoek, waarna advocaten de definitieve aandeelhoudersovereenkomst opstellen op basis van de vastgelegde termen.

Bindende vs Niet-Bindende Onderdelen

Juridisch bindende delen in een term sheet zijn beperkt tot procedurele aspecten: exclusiviteit (de onderneming mag gedurende een bepaalde periode niet met andere investeerders onderhandelen), geheimhouding van vertrouwelijke informatie, en kostenverdeling. Gevoelige informatie die tijdens het investeringsproces wordt gedeeld, zal niet met derden worden gedeeld om de vertrouwelijkheid te waarborgen.

Niet-bindende hoofdvoorwaarden omvatten waardering, aandelenpercentage, controlerechten en economische rechten. Deze kunnen nog wijzigen tijdens due diligence of bij het opstellen van definitieve documenten.

Het breken van morele verplichtingen heeft weliswaar geen directe juridische gevolgen, maar kan het vertrouwen tussen partijen ernstig beschadigen en toekomstige samenwerking bemoeilijken.

Pre Money Waardering

De pre money waardering is een van de meest besproken onderdelen van een term sheet en vormt het startpunt voor de berekening van het aandelenbelang van de investeerder. De pre money waardering geeft aan hoeveel de onderneming waard is direct vóór de nieuwe investering. Dit bedrag wordt samen met het investeringsbedrag gebruikt om te bepalen welk percentage van de uitstaande aandelen de investeerder ontvangt.

Stel: een onderneming heeft een pre money waardering van €1 miljoen en een investeerder wil €500.000 investeren. De totale waardering na investering (post money) is dan €1,5 miljoen. De investeerder krijgt in dit geval 33,3% van de aandelen (500.000 / 1.500.000). De pre money waardering is dus direct bepalend voor het aantal aandelen dat de investeerder ontvangt en voor de verwatering van bestaande aandeelhouders.

Het vaststellen van de pre money waardering is vaak een intensief onderhandelingsproces tussen ondernemer en investeerder. Beide partijen willen een waardering die hun belangen het beste dient: de ondernemer wil zo min mogelijk verwatering, terwijl de investeerder een aantrekkelijk instapmoment zoekt. In de term sheet wordt de pre money waardering expliciet genoemd, zodat alle betrokken partijen weten waar ze aan toe zijn voordat de definitieve overeenkomst wordt opgesteld. Een realistische pre money waardering, onderbouwd met marktdata en groeiprognoses, vergroot de kans op een succesvolle investering en een soepele onderhandeling.

Due Diligence Onderzoek

Na het ondertekenen van de term sheet volgt het due diligence onderzoek: een diepgaand onderzoek door de investeerder naar alle relevante aspecten van de onderneming. Dit due diligence onderzoek is bedoeld om de risico’s en kansen van de investering volledig in kaart te brengen voordat de definitieve overeenkomst wordt getekend.

Tijdens due diligence analyseert de investeerder onder andere de financiële administratie, contracten, intellectuele eigendomsrechten, marktpositie, concurrentie, juridische structuur en het team van de onderneming. Ook wordt gekeken naar bestaande en uitstaande aandelen, de structuur van gewone en preferente aandelen, en eventuele afspraken met andere aandeelhouders of investeerders.

De uitkomsten van het due diligence onderzoek kunnen aanleiding zijn om bepaalde voorwaarden in de term sheet opnieuw te onderhandelen. Bijvoorbeeld als er onverwachte risico’s of onduidelijkheden aan het licht komen, kan de investeerder aanvullende garanties eisen of de waardering aanpassen. In sommige gevallen kan het onderzoek zelfs leiden tot het afzien van de investering.

Het due diligence proces is dus een essentiële stap om het vertrouwen tussen de betrokken partijen te versterken en om te zorgen dat de uiteindelijke investering op een solide basis wordt gedaan. Een goede voorbereiding op due diligence, met volledige en transparante documentatie, versnelt het proces en vergroot de kans op een succesvolle afronding van de investering.

Letter of Intent

Een Letter of Intent (LOI) is een document waarin de investeerder zijn intentie uitspreekt om te investeren in de onderneming. Net als een term sheet is een LOI in de regel niet bindend, maar het document bevat wel de belangrijkste voorwaarden waaronder de investeerder bereid is te investeren. Denk hierbij aan het investeringsbedrag, de waardering van het bedrijf, de structuur van de investering en de belangrijkste voorwaarden die later in detail in de definitieve overeenkomst worden uitgewerkt.

De LOI wordt vaak gebruikt als een eerste stap om de intenties van beide partijen vast te leggen voordat er verder wordt onderhandeld over de details. Het document kan ook een exclusiviteitsbepaling bevatten, waardoor de onderneming gedurende een bepaalde periode niet met andere investeerders mag onderhandelen. Dit geeft de investeerder de zekerheid dat hij de tijd en middelen die in het due diligence onderzoek worden gestoken, niet voor niets investeert.

Hoewel een LOI en een term sheet op het eerste gezicht op elkaar lijken, zijn er belangrijke verschillen. Een term sheet is doorgaans uitgebreider en specifieker, en bevat meer gedetailleerde bepalingen over bijvoorbeeld het aantal aandelen, de rechten van verschillende aandeelhouders, en de structuur van de investering. Een LOI is meer algemeen en richt zich vooral op de intentie tot samenwerking en de grote lijnen van de deal.

Het opstellen van een LOI kan een waardevolle stap zijn om het onderhandelingsproces te structureren en om het vertrouwen tussen de onderneming en de investeerder te versterken voordat de definitieve overeenkomst wordt opgesteld.

Belangrijkste Onderdelen van een Term Sheet

Term sheets bevatten vier hoofdcategorieën: waardering, economische rechten, controlerechten, en overige bepalingen. Elk onderdeel heeft directe impact op de waarde en controle die je als ondernemer behoudt.

Pre-money vs post-money waardering vormt de basis voor alle berekeningen. Pre-money waardering is de waarde van je bedrijf vóór de investering. Post-money waardering is pre-money plus het geïnvesteerde geld. De prijs per aandeel is hierbij essentieel, omdat deze bepaalt hoeveel aandelen een investeerder krijgt voor zijn investering en zo direct invloed heeft op de aandelenverdeling en waarderingsniveaus. Bij een pre-money waardering van €8 miljoen en een investering van €2 miljoen krijgt de nieuwe investeerder 20% van de uitstaande aandelen (€2M ÷ €10M post-money).

Het totale aantal aandelen na de investering bepaalt hoeveel nieuwe aandelen worden uitgegeven en hoe de verwatering van bestaande aandeelhouders uitpakt. Pro rata rechten stellen investeerders in staat hun aandeel proportioneel te behouden bij toekomstige financieringsrondes, zodat zij verwatering kunnen voorkomen.

Economische Rechten

Liquidatiepreferentie bepaalt wat er gebeurt bij verkoop van het bedrijf. De meest voorkomende vorm is “1x non-participating preferred” waarbij investeerders eerst hun volledige investering terugkrijgen voordat overige aandeelhouders iets ontvangen.

Participating preferred geeft investeerders recht op zowel hun investering terug als een deel van de overgebleven opbrengst. Dit kan bij lagere verkoopcijfers nadelig uitpakken voor gewone aandeelhouders.

Anti-verwateringsclausules beschermen investeerders als het bedrijf in een volgende financieringsronde een lagere waardering krijgt. “Weighted average” berekeningen zijn gebruikelijker dan “full ratchet” bescherming, die alle risico bij ondernemers legt.

Conversierechten van preferente aandelen naar gewone aandelen activeren automatisch bij bepaalde gebeurtenissen zoals een IPO of verkoop. In de praktijk worden preferente aandelen bij zulke gebeurtenissen vaak omgezet naar gewone aandelen (gewoon aandeel), waardoor investeerders dezelfde rechten krijgen als de gewone aandeelhouders.

Controlerechten

Stemrechten in aandeelhoudersvergaderingen kunnen verschillen van economische eigendom. Investeerders kunnen stemrecht krijgen alsof ze gewone aandelen houden, of juist extra stemkracht.

Bestuurszetels geven investeerders directe invloed op belangrijke beslissingen. Veel term sheets voorzien in een of meer zetels voor nieuwe investeerders, met de overige zetels verdeeld tussen oprichters en onafhankelijke bestuursleden. In sommige gevallen wordt een gelijk aantal zetels of stemmen verdeeld tussen verschillende partijen om evenwichtige besluitvorming te waarborgen.

Vetorechten over strategische beslissingen kunnen betrekking hebben op budgetgoedkeuring, aanstelling van sleutelfuncties, volgende investeringsrondes, of verkoop van het bedrijf.

Informatierechten verplichten het management tot regelmatige rapportage over financiële prestaties, operationele ontwikkelingen en strategische plannen.

Overige Bepalingen

Vesting schema’s voor oprichters zorgen ervoor dat aandelenrechten geleidelijk worden verkregen, meestal over vier jaar met een één-jaar cliff. Dit beschermt investeerders tegen vertrek van sleutelpersonen.

Optiepool voor werknemers wordt vaak uitgebreid vóór de investering, wat de verwatering voor oprichters verhoogt maar niet voor nieuwe investeerders. Werknemers krijgen via deze optiepool vaak het recht om aandelen te kopen tegen een vooraf bepaalde prijs, waardoor duidelijk is tegen welke voorwaarden zij in de toekomst kunnen deelnemen.

Tag-along rechten geven minderheidsaandeelhouders het recht mee te verkopen als een andere aandeelhouder zijn aandelen verkoopt. Drag-along rechten dwingen minderheidsaandeelhouders mee te verkopen bij verkoop door de meerderheid.

Stap-voor-Stap: Hoe Werkt een Term Sheet bij Investeringen

Term sheets komen in beeld nadat een investeerder interesse heeft getoond in je onderneming, meestal na een succesvolle pitch en initiële gesprekken. De tijdslijn van pitch tot definitieve overeenkomst beslaat gewoonlijk 3-6 maanden. Minder tijd voor onderhandelingen creëert meer ruimte voor het tot stand brengen van een deal.

Het Onderhandelingsproces

1. Investeerder presenteert eerste versie term sheet: Na positieve gesprekken stuurt de investeerder een eerste versie van de term sheet met hun voorgestelde condities.
2. Ondernemer en adviseurs beoordelen voorwaarden: Bestudeer elke bepaling zorgvuldig en vergelijk met marktstandaarden voor je sector en financieringsfase.
3. Onderhandeling over kernpunten: Focus op waardering, controlerechten en economische rechten. Onderhandel puntsgewijs en documenteer alle wijzigingen.
4. Ondertekening en start exclusiviteitsperiode: Na akkoord tekenen beide partijen en begint een exclusiviteitsperiode van 45-60 dagen waarin je niet met andere investeerders mag praten.
5. Due diligence onderzoek door investeerder: De investeerder onderzoekt je bedrijf grondig – financiën, juridische zaken, marktpositie en team.
6. Opstellen definitieve juridische documenten: Advocaten van beide partijen stellen de definitieve aandeelhoudersovereenkomst en bijbehorende documenten op.

Vergelijking: Zelf Opstellen vs Professionele Hulp

Voor deals boven €250.000 is professionele hulp praktisch essentieel. Ervaren advocaten herkennen ongebruikelijke bepalingen en kunnen onderhandelen vanuit marktkennis.

Bij complexe deals met verschillende investeerders, participating preferred structuren, of internationale elementen is juridische expertise onmisbaar.

Veelvoorkomende Uitdagingen en Oplossingen

Ondernemers lopen vaak tegen dezelfde problemen aan bij hun eerste term sheet onderhandelingen. Begrip van deze uitdagingen kan kostbare fouten voorkomen.

Door te onderhandelen over specifieke voorwaarden kunnen zowel de ondernemer als de investeerder een betere deal sluiten, waarbij de belangen van beide partijen optimaal worden beschermd.

Uitdaging 1: Onderwaardering van het Bedrijf

Oplossing: Vergelijk meerdere term sheets van verschillende investeerders en doe grondig marktonderzoek naar vergelijkbare deals in je sector.

Bereid een sterke business case voor met realistische projecties en duidelijke groeimogelijkheden. Een potentiële koper betaalt alleen een premium als de waardering goed onderbouwd is.

Uitdaging 2: Te Veel Controle Afstaan

Oplossing: Focus onderhandelingen op behoud van operationele controle en strategische beslissingsbevoegdheid over dagelijkse bedrijfsvoering.

Onderhandel zorgvuldig over board composition en beperk vetorechten tot echt strategische zaken zoals verkoop van het bedrijf of volgende financieringsrondes.

Uitdaging 3: Complexe Juridische Taal

Oplossing: Schakel altijd juridisch advies in bij beoordeling van term sheets, ook bij schijnbaar eenvoudige deals.

Ontwikkel begrip van standaard terminologie door sector-publicaties te lezen en contact te leggen met ervaren ondernemers die vergelijkbare processen hebben doorlopen.

Conclusie en Volgende Stappen

Een term sheet is het cruciale document dat de basis legt voor elke investeringsdeal tussen een investeerder en onderneming. Hoewel niet-bindend voor de meeste bepalingen, functioneert het als moreel contract dat vertrouwen opbouwt tussen beide partijen.

Zorgvuldige voorbereiding en professioneel advies zijn essentieel voor succesvolle onderhandelingen. Het is belangrijk dat de inhoud van de term sheet zorgvuldig wordt besproken met een juridisch adviseur om onduidelijkheden te vermijden. Een goed gestructureerde term sheet voorkomt misverstanden en legt de basis voor een productieve langetermijnrelatie met je investeerders.

Het onderhandelingsproces vereist balans tussen het verkrijgen van voldoende kapitaal en het behouden van controle over je bedrijf. Focus op het opbouwen van vertrouwen en wederzijds begrip, niet alleen op het verdelen van economische rechten.

Om te Beginnen

Bestudeer voorbeelden: Analyseer term sheets van vergelijkbare deals in je sector om marktstandaarden te begrijpen.

Bereid een sterke business case voor: Ontwikkel realistische waardering gebaseerd op marktonderzoek en vergelijkbare deals in je sector.

Zoek ervaren juridisch adviseur: Vind een advocaat gespecialiseerd in venture capital die term sheets regelmatig onderhandelt.