Patent of octrooi: hoe beschermt u uw uitvinding in Nederland?

Gepubliceerd op 28 september 2025 · Laatst bijgewerkt op 14 oktober 2026

Een uitvinding beschermt u in Nederland met een octrooi, ook wel patent genoemd: dat geeft u maximaal twintig jaar het uitsluitende recht om de uitvinding te gebruiken. De belangrijkste uitzondering zit vooraf: maakt u de uitvinding openbaar voordat u de aanvraag indient, ook in een eigen presentatie of op uw website, dan is ze in de regel niet meer nieuw en kunt u geen geldig octrooi meer krijgen.

De aanvraag zelf schrijft u bij voorkeur met een octrooigemachtigde, een geregistreerde specialist in octrooiaanvragen. Een advocaat helpt bij wat eromheen speelt: geheimhouding, eigendom van de uitvinding, licenties en geschillen. Hieronder leest u hoe het werkt.

Wanneer is een uitvinding octrooieerbaar?

Een uitvinding is octrooieerbaar als zij nieuw is, inventief en industrieel toepasbaar (artikel 2 Rijksoctrooiwet 1995). Inventief betekent dat de uitvinding voor een vakman niet voor de hand ligt.

Ontdekkingen, wetenschappelijke theorieën, wiskundige methoden en computerprogramma’s als zodanig gelden niet als uitvinding. Software kan wel deel uitmaken van een octrooieerbare uitvinding als zij een technisch probleem oplost, bijvoorbeeld bij de aansturing van een machine. Voor de vraag van wie een uitvinding is die met kunstmatige intelligentie tot stand kwam, zie ons artikel over AI-uitvindingen en octrooirecht.

Hoe houdt u de uitvinding geheim tot de aanvraag?

Deel de uitvinding vóór de aanvraag alleen met mensen die een geheimhoudingsplicht hebben, en leg die plicht schriftelijk vast. Na de eerste aanvraag heeft u twaalf maanden voorrang om dezelfde uitvinding in andere landen aan te vragen (prioriteitsjaar).

• Laat investeerders, producenten en samenwerkingspartners eerst een geheimhoudingsovereenkomst tekenen.
• Stel publicaties, beurspresentaties en crowdfundingcampagnes uit tot na de indieningsdatum.
• Leg in arbeids- en opdrachtovereenkomsten vast wie eigenaar wordt van uitvindingen.
• Bewaar ontwerpen, labjournaals en versies met datum, zodat u later kunt aantonen wanneer u wat heeft bedacht.

Welke soorten octrooi kunt u aanvragen?

U kunt kiezen uit een Nederlands octrooi, een Europees octrooi en een unitair octrooi, en via een internationale aanvraag ook landen buiten Europa bereiken. De keuze hangt af van de markten waar u wilt verkopen of produceren.

Het unitair octrooi valt automatisch onder het Unified Patent Court, dat inbreuk- en nietigheidszaken voor alle deelnemende landen in één procedure behandelt. De instandhoudingstaksen voor een unitair octrooi zijn volgens Octrooicentrum Nederland ongeveer gelijk aan die van vier afzonderlijke landen.

Hoe verloopt een Nederlandse octrooiaanvraag?

U dient de aanvraag in bij Octrooicentrum Nederland, waarna een onderzoek naar de stand van de techniek volgt, publicatie na achttien maanden en verlening. De conclusies, de omschrijving van wat u precies beschermt, moeten in het Nederlands zijn.

• Bij de indiening betaalt u de proceduretaks. Formele gebreken herstelt u binnen drie maanden, anders vervalt de aanvraag.
• Vraag het onderzoek naar de stand van de techniek bij voorkeur direct bij de aanvraag aan. Daarna kunt u de tekst nog aanpassen, maar geen nieuwe informatie toevoegen.
• De aanvraag wordt achttien maanden na indiening gepubliceerd; tot dan blijft zij geheim.
• Het Nederlandse octrooi wordt verleend na het onderzoek, ook als dat kritisch uitvalt. Of het octrooi standhoudt, beoordeelt bij een geschil de rechter.
• Om het octrooi in stand te houden, betaalt u jaarlijks instandhoudingstaks.

Van wie is een uitvinding van een werknemer?

Een uitvinding van een werknemer komt toe aan de werkgever als het werk van de werknemer meebrengt dat hij zijn kennis gebruikt om zulke uitvindingen te doen (artikel 12 Rijksoctrooiwet 1995). De werknemer heeft dan recht op een billijke vergoeding als zijn salaris daar niet al in voorziet.

Bij opdrachtnemers, zoals freelancers en ontwikkelaars, geldt die regel niet. Zonder schriftelijke afspraak blijft de uitvinding van hen. Leg daarom in de opdrachtovereenkomst vast dat rechten op uitvindingen aan de opdrachtgever worden overgedragen.

Wat doet u bij inbreuk op uw octrooi?

U kunt de inbreukmaker sommeren te stoppen en, als dat niet helpt, een verbod en schadevergoeding vorderen. Voor zaken over Nederlandse octrooien is de rechtbank Den Haag in eerste aanleg bij uitsluiting bevoegd (artikel 80 Rijksoctrooiwet 1995).

Houd er rekening mee dat de wederpartij vaak een tegenvordering tot vernietiging van het octrooi instelt. Laat daarom vóór een sommatie beoordelen hoe sterk uw octrooi is ten opzichte van de stand van de techniek. Voor unitaire octrooien en Europese octrooien die niet zijn uitgezonderd, is het Unified Patent Court bevoegd.

Welke andere bescherming is mogelijk naast een octrooi?

Niet elke vinding is octrooieerbaar of de kosten waard. Andere rechten beschermen vaak een deel van uw product of kennis.

• Bedrijfsgeheim: kennis die u geheimhoudt en met redelijke maatregelen beschermt, valt onder de Wet bescherming bedrijfsgeheimen.
• Auteursrecht: de broncode van software is auteursrechtelijk beschermd, zonder registratie.
• Modelrecht: het uiterlijk van een product kunt u laten registreren als Benelux- of Uniemodel.
• Merkrecht: de naam of het logo waaronder u het product verkoopt.

Wat kunnen wij voor u doen bij octrooien?

Wij stellen zelf geen octrooiaanvragen op; daarvoor verwijzen wij naar een octrooigemachtigde. Vanuit onze praktijk in IT-recht en ondernemingsrecht helpen wij bij de juridische kant van uw uitvinding.

• Wij stellen geheimhoudingsovereenkomsten op voordat u uw uitvinding met investeerders of partners deelt.
• Wij regelen in arbeids- en opdrachtovereenkomsten wie eigenaar wordt van uitvindingen, en beoordelen claims op een billijke vergoeding onder artikel 12 Rijksoctrooiwet 1995.
• Wij stellen licentie- en overdrachtsovereenkomsten op, met afspraken over royalty’s, exclusiviteit en looptijd.
• Wij beoordelen een sommatie wegens inbreuk en stemmen de verdediging af met een octrooigemachtigde.
• Wij adviseren over bescherming als bedrijfsgeheim waar een octrooi niet past.

Samengevat

• Een octrooi beschermt een nieuwe, inventieve en industrieel toepasbare uitvinding maximaal twintig jaar.
• Houd de uitvinding geheim tot de aanvraag; daarna heeft u twaalf maanden voorrang voor andere landen.
• U kiest tussen een Nederlands, Europees of unitair octrooi, afhankelijk van uw markten.
• Uitvindingen van werknemers komen vaak toe aan de werkgever; bij freelancers is een schriftelijke overdracht nodig.

Veelgestelde vragen

Wat is het verschil tussen een patent en een octrooi?

Er is geen verschil: patent is het internationale woord, octrooi de Nederlandse wettelijke term. Beide verwijzen naar het recht uit de Rijksoctrooiwet 1995 of het Europees Octrooiverdrag.

Kan ik software laten octrooieren?

Een computerprogramma als zodanig niet. Een uitvinding waarin software een technisch probleem oplost, kan wel octrooieerbaar zijn; dat vraagt een beoordeling per geval door een octrooigemachtigde.

Hoe lang duurt het voordat ik een Nederlands octrooi heb?

Octrooicentrum Nederland gaat uit van een procedure van ongeveer achttien maanden. Gedurende die tijd blijft de aanvraag geheim.