Procederen of schikken: wat past bij uw zaak?

Gepubliceerd op 19 oktober 2025 · Laatst bijgewerkt op 7 oktober 2026

Of u beter kunt procederen of schikken, hangt vooral af van de sterkte van uw bewijs, de kosten tegenover het belang van de zaak en de vraag of u de relatie met de andere partij wilt behouden. Een schikking geeft snel zekerheid en u houdt zelf de regie; procederen is meestal de enige weg als de andere partij niet wil praten of als u een afdwingbare uitspraak nodig heeft.

Die keuze is zelden definitief. Ook tijdens een procedure kunt u alsnog schikken, en de rechter vraagt partijen daar op de zitting vaak zelf naar. Hieronder zetten wij de twee routes naast elkaar en laten wij zien welke afwegingen in de praktijk de doorslag geven.

Wat is het verschil tussen procederen en schikken?

Bij procederen beslist de rechter en is het vonnis afdwingbaar. Bij schikken beslist u samen met de andere partij en legt u de afspraken vast in een overeenkomst.

Wat houdt procederen in?

Procederen betekent dat u het geschil aan de rechter voorlegt. Een gewone civiele procedure begint met een dagvaarding, die een deurwaarder aan de andere partij uitbrengt. Daarin staan uw eis, de feiten en uw argumenten. Heeft u een dagvaarding ontvangen, lees dan ons artikel over een civiele dagvaarding.

De rechter beoordeelt de feiten en het bewijs. Beide partijen krijgen de gelegenheid hun standpunt toe te lichten. De rechter kan getuigen laten horen of een deskundige benoemen. Het vonnis is bindend en kan zo nodig met hulp van een deurwaarder worden afgedwongen.

Wie verliest, wordt in de regel veroordeeld in de proceskosten. Volgens artikel 237 van het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering (Rv) gaat het dan om een vergoeding volgens vaste tarieven. Die dekt meestal maar een deel van de werkelijke advocaatkosten.

Wat betekent schikken?

Schikken betekent dat u samen een oplossing zoekt, zonder dat de rechter een beslissing neemt. U onderhandelt rechtstreeks of via advocaten, en u kunt een mediator inschakelen.

Andere woorden voor een schikking zijn minnelijke regeling, compromis of, juridisch, vaststellingsovereenkomst. In het strafrecht spreekt men ook van een schikking met het Openbaar Ministerie. Dat is iets anders: daar koopt een verdachte vervolging af met een transactie op grond van artikel 74 van het Wetboek van Strafrecht. Dit artikel gaat over schikken in civiele zaken.

De afspraken legt u vast in een minnelijke schikking. Juridisch is dat meestal een vaststellingsovereenkomst in de zin van artikel 7:900 van het Burgerlijk Wetboek (BW). Die overeenkomst bindt beide partijen. Komt de andere partij haar afspraken niet na, dan kunt u nakoming vorderen.

Let op één verschil met een vonnis. Een onderhandse vaststellingsovereenkomst is geen executoriale titel. Betaalt de andere partij niet, dan heeft u in beginsel toch een vonnis nodig om beslag te laten leggen. Een schikking die op de zitting wordt getroffen en in een proces-verbaal wordt vastgelegd, kan volgens artikel 87 Rv wel direct worden afgedwongen.

Hoe verhouden procederen en schikken zich tot elkaar?

Procederen duurt langer en kost meer, maar levert een afdwingbaar vonnis op. Schikken is sneller en goedkoper, maar u krijgt meestal minder dan u eist.

Bij procederen bepaalt de rechter het resultaat; daar heeft u maar beperkt invloed op. Bij schikken houdt u zelf de regie. U kunt dan afspraken maken die een rechter niet zou opleggen, zoals een betalingsregeling, een vervolgopdracht of een excuusbrief.

Ook het risico verschilt. Bij een procedure kunt u uw vordering volledig toegewezen krijgen, maar ook volledig verliezen. Bij een schikking doen beide partijen water bij de wijn, maar weet u precies waar u aan toe bent.

Hoe schat u uw juridische positie in?

Kijk eerst naar het bewijs: wat staat er op papier en wat kunt u aantonen? Wie stelt, moet in beginsel bewijzen; dat volgt uit artikel 150 Rv.

Een schriftelijk contract met heldere afspraken geeft u in een procedure een goede uitgangspositie. Dat geldt ook voor e-mails en facturen waaruit de afspraken blijken, een ingebrekestelling die u tijdig heeft verstuurd en getuigen die kunnen bevestigen wat is afgesproken. Hoe u afspraken goed vastlegt, leest u in ons artikel over juridisch advies bij contracten.

Heeft u weinig bewijs, of zijn de afspraken vaag, dan wordt een procedure onzeker. De andere partij kan bovendien sterke verweren hebben die u nu nog niet kent. Dan loopt u het risico dat u verliest en ook nog een deel van haar proceskosten moet betalen.

Laat daarom vóór u een keuze maakt uw kansen beoordelen. Een advocaat kan inschatten hoe sterk uw vordering is, welke verweren te verwachten zijn en wat een redelijke schikkingsruimte is. Wie te vroeg schikt zonder die analyse, weet niet wat de zaak waard is.

Wat kost een procedure en hoe lang duurt die?

Een procedure kost griffierecht, advocaatkosten en soms de kosten van een deskundige. Een zaak bij de rechtbank duurt vaak maanden; met hoger beroep kan het jaren duren.

Het griffierecht betaalt u aan de rechtbank bij het begin van de zaak. De hoogte hangt af van het bedrag van de vordering en of u een particulier of een onderneming bent; de actuele bedragen staan op rechtspraak.nl. Daarnaast betaalt u uw eigen advocaat. Wint u, dan krijgt u via de proceskostenveroordeling meestal maar een deel van die kosten terug.

Voor zaken tot 25.000 euro, arbeidszaken, huurzaken en consumentenzaken is de kantonrechter bevoegd. Daar hoeft u zich volgens artikel 79 en 80 Rv niet door een advocaat te laten bijstaan. Bij de rechtbank, in zaken boven dat bedrag, is een advocaat wel verplicht.

Schikken is meestal sneller en goedkoper. U voorkomt het risico van een negatieve uitkomst en u weet direct waar u aan toe bent. Maar schikken lukt alleen als de andere partij ook wil onderhandelen, en dat is niet altijd zo.

Welke voor- en nadelen hebben beide routes?

Schikken geeft snelheid, lagere kosten en behoud van de relatie, maar u krijgt vaak minder dan u eist. Procederen biedt kans op volledige toewijzing en een afdwingbaar vonnis, maar kost meer tijd en geld en de uitkomst is onzeker.

De voordelen van schikken zijn vooral praktisch. U heeft snel duidelijkheid, de kosten blijven beperkt, de zakelijke relatie blijft vaak intact en u weet precies wat u krijgt. Daar staat tegenover dat u meestal niet uw volledige vordering binnenhaalt. Een schikking levert ook geen uitspraak op waar u zich in vergelijkbare zaken op kunt beroepen.

Procederen biedt de kans dat de rechter uw volledige vordering toewijst. U laat zien dat u voor uw recht opkomt, en het vonnis is afdwingbaar. Tegelijk is een procedure duur en tijdrovend, is de uitkomst onzeker en loopt de relatie met de andere partij vaak blijvend schade op.

Wat voor u zwaarder weegt, hangt af van de situatie. Met een belangrijke klant of vaste leverancier gaat u anders om dan met een eenmalige debiteur die zijn facturen niet betaalt.

Welke rol spelen advocaat, rechter en mediator?

De advocaat adviseert en vertegenwoordigt u, de rechter beslist, en een mediator helpt partijen zelf tot een oplossing te komen. Die rollen kunnen elkaar ook tijdens één geschil afwisselen.

Wat doet de advocaat voor u?

Een advocaat analyseert de zaak, stelt de processtukken op, onderhandelt namens u en treedt voor u op bij de rechter. Hij bepaalt samen met u de strategie: welke argumenten zijn het sterkst en welk bewijs heeft u daarvoor nodig? Ook bewaakt hij de termijnen, want een gemiste termijn kan een procedure beslissen.

Ook bij onderhandelingen of mediation is een advocaat nuttig. Hij zorgt dat u weet wat u opgeeft en dat de afspraken juridisch kloppen en afdwingbaar zijn.

Hoe beoordeelt de rechter uw zaak?

De rechter is onafhankelijk en beoordeelt de zaak aan de hand van de feiten, het bewijs en het recht. Hij hoort beide partijen, stelt vragen en weegt de argumenten. Twijfelt u aan de onpartijdigheid van een rechter, dan bestaat de mogelijkheid van wraking; zie ons artikel over rechterlijke onpartijdigheid en wraking.

Omstandigheden die juridisch niet relevant zijn, spelen in het oordeel meestal geen rol. Is het vonnis eenmaal gewezen, dan kunt u de uitkomst alleen nog via hoger beroep laten toetsen.

Wat kan mediation opleveren?

Mediation levert vaak sneller en goedkoper een oplossing op die partijen zelf hebben bedacht en die vertrouwelijk blijft. Het werkt alleen als beide partijen willen meewerken.

Een mediator begeleidt het gesprek tussen partijen, maar neemt zelf geen beslissing. Hij helpt u om de belangen achter de standpunten boven tafel te krijgen en naar elkaar te luisteren.

Mediation is vertrouwelijk en meestal sneller en goedkoper dan een procedure. Partijen houden zelf de controle over de uitkomst. Daardoor ontstaan soms oplossingen die in een rechtszaak buiten bereik liggen, zoals bij mediation bij een arbeidsconflict.

Mediation werkt alleen als beide partijen willen meewerken. Zit het conflict diep, is er sprake van een groot machtsverschil of heeft u snel een voorlopige maatregel nodig, dan is een procedure vaak de betere route.

Wanneer is schikken de verstandige keuze?

Schikken ligt voor de hand als uw bewijs zwak is, als u de relatie wilt behouden of als u snel geld of duidelijkheid nodig heeft. Het werkt alleen als beide partijen bereid zijn concessies te doen.

In welke situaties past een schikking?

Is uw juridische positie zwak, met beperkt bewijs of vage afspraken, dan is schikken meestal verstandig. U voorkomt dan dat u de hele vordering verliest en ook nog proceskosten moet betalen.

Bij belangrijke zakelijke relaties is voorzichtigheid geboden. Een procedure kan een samenwerking blijvend beschadigen. Door te schikken houdt u de deur open voor de toekomst.

Ook tijd speelt een rol. Een ondernemer die op korte termijn liquiditeit nodig heeft, kiest soms liever voor een snelle, iets lagere betaling dan voor een procedure van een jaar of langer.

Speelt reputatie een grote rol, dan telt ook de openbaarheid mee. En bij ingewikkelde geschillen met veel onzekerheid geeft een schikking meer controle dan een procedure waarvan de uitkomst moeilijk te voorspellen is.

Wat levert een minnelijke regeling op?

U beperkt de kosten: u bespaart op advocaatkosten, griffierecht en deskundigen, en u loopt geen risico op een proceskostenveroordeling. Een schikking kan binnen weken rond zijn, terwijl een procedure vaak maanden duurt.

U kunt afspraken maken die een rechter niet zou opleggen, zoals een betalingsregeling, een korting op een volgende opdracht of een geheimhoudingsbeding. U kunt ook afspreken dat de inhoud van de regeling vertrouwelijk blijft. En een schikking geeft rust: de onzekerheid van een lopende procedure valt weg.

Waar moet u bij schikken op letten?

Schik niet te vroeg. Zonder goede juridische analyse weet u niet wat uw zaak waard is, en loopt u het risico op een slechte regeling.

Denk ook aan het signaal naar anderen. Een onderneming die elke claim afkoopt, kan meer claims gaan aantrekken. Een schikking levert bovendien geen uitspraak op. Heeft u een principiële beslissing nodig voor vergelijkbare gevallen, dan helpt een schikking u niet verder.

Zolang de schikking niet is getekend, is er niets afgedwongen. De andere partij kan zich tot het laatste moment terugtrekken. Leg de afspraken daarom zo snel mogelijk schriftelijk vast. Regel in de overeenkomst ook wat er gebeurt als een van beide partijen de afspraken niet nakomt, en of de procedure wordt ingetrokken.

Hoe legt u een schikking goed vast?

Leg elke schikking schriftelijk vast in een vaststellingsovereenkomst en laat beide partijen tekenen. Beschrijf daarin precies wie wat moet doen, en wanneer.

Let bij het opstellen in ieder geval op deze punten:

• het schikkingsbedrag en de uiterste betaaldatum;
• wat er gebeurt met rente, incassokosten en proceskosten;
• of partijen elkaar finale kwijting verlenen, zodat er daarna niets meer te vorderen valt;
• de gevolgen van niet-nakoming, bijvoorbeeld dat het volledige oorspronkelijke bedrag weer opeisbaar wordt;
• het intrekken van een lopende procedure en eventuele geheimhouding.

Een vaststellingsovereenkomst blijft volgens artikel 7:902 BW geldig, ook als zij in strijd blijkt met dwingend recht. Dat is alleen anders als de inhoud of strekking in strijd is met de goede zeden of de openbare orde. Wat u tekent, staat dus in beginsel vast.

Schikt u als werknemer met uw werkgever over het einde van uw dienstverband? Dan heeft u na ondertekening twee weken bedenktijd (artikel 7:670b BW). Staat die bedenktijd niet in de overeenkomst, dan wordt het drie weken.

Wanneer is procederen nodig?

Procederen is nodig als de andere partij weigert te onderhandelen, als u een afdwingbare uitspraak nodig heeft of als partijen te ver uit elkaar liggen. Bij spoed kunt u een kort geding overwegen.

In welke situaties is procederen onvermijdelijk?

Liggen partijen ver uit elkaar, zeker bij grote financiële belangen, dan lukt een schikking vaak niet. Hetzelfde geldt als de andere partij helemaal niet wil onderhandelen, een contract negeert of zonder reden stopt met betalen. Voor een klant of leverancier die niet betaalt, zie ons artikel over wanbetaling door een klant of leverancier.

Bij herhaalde contractbreuk helpt soms alleen een bindend vonnis. En wordt de kern van uw bedrijf bedreigd, bijvoorbeeld door een plotselinge leveringsstop of geblokkeerde betalingen, dan moet u snel handelen. Een kort geding kan dan binnen enkele weken een voorlopige beslissing opleveren.

Hoe verloopt een procedure bij de rechter?

Een gewone procedure begint met een dagvaarding waarin de eiser zijn eis en de feiten uiteenzet. De gedaagde reageert schriftelijk met een conclusie van antwoord. Daarin geeft hij zijn verweer en kan hij zelf een tegenvordering instellen.

Daarna volgt meestal een mondelinge behandeling. Beide partijen lichten hun standpunt toe en de rechter stelt vragen. Op die zitting onderzoekt de rechter ook of partijen alsnog tot een regeling kunnen komen. Dat gebeurt vaker dan veel mensen denken.

Bewijs speelt een centrale rol. U onderbouwt uw stellingen met contracten, e-mails, facturen en andere stukken. Is iets betwist, dan kan de rechter u opdragen het te bewijzen, bijvoorbeeld met getuigen.

De rechter sluit de zaak af met een vonnis. Bent u het daar niet mee eens, dan kunt u volgens artikel 339 Rv binnen drie maanden hoger beroep instellen bij het gerechtshof. Bij vorderingen van niet meer dan 1.750 euro is hoger beroep volgens artikel 332 Rv in beginsel uitgesloten.

Wat is de signaalwaarde van een uitspraak?

Een uitspraak kan duidelijkheid geven over een vraag die vaker speelt, zoals de uitleg van een standaardbeding. Andere rechters zijn er formeel niet aan gebonden.

Voor sommige ondernemingen gaat een procedure verder dan het ene geschil. Een uitspraak kan duidelijkheid scheppen over de uitleg van een standaardbeding of over een vraag die vaker speelt. En een onderneming die haar rechten consequent handhaaft, laat zien dat afspraken moeten worden nagekomen.

Een uitspraak van een rechtbank bindt andere rechters overigens niet. Van een echte precedentwerking is in Nederland alleen sprake bij uitspraken van de Hoge Raad, en ook dan niet formeel. Weeg dat signaaleffect daarom af tegen de kosten en de duur van de procedure.

Wat doet de gekozen route met de relatie en uw reputatie?

Een procedure zet de verhouding met de andere partij vaak voor lange tijd onder druk. Een schikking maakt verdere samenwerking eerder mogelijk en kan vertrouwelijk blijven.

Wat doet een procedure met zakelijke en persoonlijke relaties?

Tijdens een rechtszaak lopen de spanningen op. Normaal zakendoen wordt lastig en het vertrouwen raakt vaak zoek. Voor een ondernemer die in een kleine markt werkt, kan dat ook gevolgen hebben voor andere contacten.

Bij een schikking werkt u samen aan een oplossing in plaats van tegenover elkaar te staan. Beide partijen kunnen daarna verder, en de emotionele schade blijft meestal beperkter. Soms is samenwerking na een conflict geen optie meer. Dan telt het relatieaspect minder zwaar.

Hoe openbaar is een procedure en hoe vertrouwelijk een schikking?

Een civiele zitting is in beginsel openbaar, en uitspraken worden soms geanonimiseerd gepubliceerd op rechtspraak.nl. Er kunnen dus details van het geschil naar buiten komen, inclusief informatie over uw bedrijfsvoering.

Bij een schikking kunt u afspreken dat de inhoud geheim blijft. Zo beschermt u uw reputatie en bedrijfsinformatie. Openheid kan overigens ook een bewuste keuze zijn: het laat zien dat u voor uw recht opkomt.

Wat zijn de gevolgen op de lange termijn?

Een procedure kost vaak jaren aandacht, zeker met hoger beroep. Ook na het vonnis is het niet altijd klaar: een verliezende partij die niet betaalt, moet u alsnog via de deurwaarder aanpakken. Is zij niet solvabel, dan levert een gewonnen zaak weinig op.

Een schikking wordt vaak beter aanvaard, omdat beide partijen er zelf mee hebben ingestemd. Dat verkleint de kans op nieuwe conflicten. Bij ingewikkelde contracten kan een rechterlijke uitspraak juist helderheid geven voor soortgelijke situaties in de toekomst. Welke route het beste past, hangt dus af van wat u na dit geschil wilt bereiken.

Wat kunnen wij voor u doen bij de keuze tussen procederen en schikken?

Wij helpen u de afweging te maken en voeren daarna de route uit die bij uw zaak past.

• Wij beoordelen uw bewijs en uw juridische positie, en schatten in welke verweren de andere partij kan voeren. Wie stelt, moet bewijzen (artikel 150 Rv).
• Wij zetten de kosten van een procedure af tegen het belang van de zaak, inclusief griffierecht en het risico van een proceskostenveroordeling.
• Wij onderhandelen namens u en stellen een vaststellingsovereenkomst op (artikel 7:900 BW), met afspraken over betaling, finale kwijting en niet-nakoming.
• Wij stellen de dagvaarding of de conclusie van antwoord op en treden voor u op bij de kantonrechter, de rechtbank of in kort geding.
• Wij bewaken de termijnen, zoals de termijn van drie maanden voor hoger beroep (artikel 339 Rv).

Samengevat

• Bij procederen beslist de rechter en is het vonnis afdwingbaar; bij schikken beslist u samen met de andere partij.
• Een schikking is meestal sneller en goedkoper, maar levert vaak minder op dan u eist.
• Een onderhandse schikking is geen executoriale titel; een schikking in een proces-verbaal van de zitting wel.
• De winnaar krijgt via de proceskostenveroordeling meestal maar een deel van zijn advocaatkosten terug.
• Laat uw bewijs en uw kansen beoordelen voordat u kiest; ook tijdens een procedure kunt u nog schikken.

Veelgestelde vragen

De regels over de vaststellingsovereenkomst vindt u in Boek 7 BW (artikel 7:900 en verder) op wetten.overheid.nl, de procesregels in het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering.

Law & More begeleidt ondernemers en particulieren bij onderhandelingen, schikkingen en civiele procedures; meer daarover leest u op onze pagina civiel recht.

Meer over hoe Law & More u hierbij helpt, leest u op de pagina civiel recht advocaat.