Gepubliceerd op 8 oktober 2025 · Laatst bijgewerkt op 31 oktober 2026
U kunt een rechter laten vervangen met een wrakingsverzoek zodra u feiten of omstandigheden kent waardoor zijn onpartijdigheid schade zou kunnen lijden (artikel 36 Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering, Rv). De belangrijkste beperking: wraking gaat over de onpartijdigheid van de rechter, niet over onvrede met zijn beslissingen. Een tegenvallende tussenbeslissing is op zichzelf geen wrakingsgrond.
De Hoge Raad zei het in 2018 kort: wraking is geen verkapt rechtsmiddel. Wie het oneens is met een beslissing, gaat in hoger beroep. Wie concrete aanwijzingen heeft dat de rechter niet onbevangen is, kan wraken.
Inhoudsopgave
Wat betekent rechterlijke onpartijdigheid?
Onpartijdigheid betekent dat de rechter zonder vooroordeel en zonder eigen belang over uw zaak beslist. Hij moet dat niet alleen zijn, maar ook zo overkomen op een redelijke buitenstaander. Het recht op een onpartijdige rechter volgt onder meer uit artikel 6 van het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens (EVRM).
Onpartijdigheid is iets anders dan onafhankelijkheid. Onafhankelijkheid gaat over de positie van de rechtspraak tegenover regering en parlement; rechters worden daarom voor het leven benoemd (artikel 117 Grondwet). Onpartijdigheid gaat over de houding van één rechter in één zaak.
Hoe toetst de wrakingskamer?
De wrakingskamer gaat ervan uit dat een rechter onpartijdig is, tenzij er uitzonderlijke omstandigheden zijn die het tegendeel aannemelijk maken. Zij kijkt naar twee dingen:
- Subjectief: is de rechter werkelijk vooringenomen? Dat is zelden aan te tonen.
- Objectief: is er een objectief gerechtvaardigde vrees dat de rechter vooringenomen is? Deze toets is in de praktijk doorslaggevend.
De schijn van partijdigheid kan dus genoeg zijn, maar alleen als die op concrete feiten berust en een redelijke buitenstaander die vrees zou delen.
Waar staan de regels?
| Rechtsgebied | Wraking en verschoning | Bijzonderheid |
|---|---|---|
| Civiel recht | Art. 36-40 Rv | Verschoning door de rechter zelf: art. 40 Rv |
| Strafrecht | Art. 512-518 Wetboek van Strafvordering | Ook de verdachte en het OM kunnen wraken |
| Bestuursrecht | Art. 8:15-8:21 Algemene wet bestuursrecht | Zelfde systeem als in het civiele recht |
Daarnaast geldt binnen de rechtspraak een leidraad over onpartijdigheid en nevenfuncties. Die is geen wet, maar geeft rechters houvast bij mogelijke belangenconflicten.
Op welke gronden kunt u een rechter wraken?
U moet concrete feiten aanvoeren. Algemene onvrede of kritiek op de rechtspraak volstaat niet. Gronden die wel tot toewijzing kunnen leiden:
| Situatie | Voorbeeld | Kans van slagen |
|---|---|---|
| Persoonlijke band | Familie, vriendschap of zakelijke relatie met een partij of haar advocaat | Reëel, als de band concreet is |
| Eerdere betrokkenheid | De rechter trad eerder op als advocaat of adviseur van een partij in dezelfde kwestie | Reëel |
| Uitlatingen | De rechter laat blijken dat zijn eindoordeel al vaststaat voordat partijen zijn uitgesproken | Afhankelijk van de precieze woorden |
| Gedrag ter zitting | Kleinerende of ongepaste opmerkingen over een partij | Afhankelijk van de context |
| Procesbeslissing | Afwijzing van uitstel, een getuige of een bewijsaanbod | In de regel geen wrakingsgrond |
Waarom een procesbeslissing meestal geen grond is
De Hoge Raad oordeelde op 25 september 2018 dat een rechterlijke (tussen)beslissing op zichzelf geen grond voor wraking kan zijn (ECLI:NL:HR:2018:1413). Het gesloten stelsel van rechtsmiddelen staat dat niet toe. Ook een gebrekkige of ontbrekende motivering is geen grond, tenzij die naar objectieve maatstaven niet anders kan worden verstaan dan als blijk van vooringenomenheid. Die uitspraak is gewezen in een strafzaak, maar civiele wrakingskamers passen dezelfde regel toe.
De wrakingskamer van de rechtbank Midden-Nederland paste dat toe op 19 december 2025 (ECLI:NL:RBMNE:2025:6852). De rechter had een verzoek om uitstel afgewezen en ter zitting gezegd dat zij “neigde” naar afwijzing, maar er nog over moest nadenken. Dat was geen eindoordeel en wees niet op vooringenomenheid. Een rechter mag zijn voorlopige gedachten met partijen delen.
De wrakingskamer in Alkmaar oordeelde op 7 april 2023 in dezelfde lijn over een rechter-commissaris bij een voorlopig getuigenverhoor (ECLI:NL:RBNHO:2023:3503). De stelling dat zijn tussenbeslissing onjuist was, kon geen wraking dragen.
Wanneer moet u wraken?
Timing is beslissend. U doet het verzoek zodra de feiten of omstandigheden u bekend zijn geworden (artikel 37 lid 1 Rv). Wacht u, dan loopt u het risico dat het verzoek niet-ontvankelijk wordt verklaard.
- Vóór de zitting: schriftelijk en gemotiveerd. Geldt verplichte procesvertegenwoordiging, dan doet uw advocaat het verzoek. Bij de kantonrechter kunt u het zelf doen.
- Tijdens de zitting: u of uw advocaat zegt direct dat u de rechter wraakt. De behandeling wordt geschorst en het verzoek wordt in het proces-verbaal opgenomen.
- Na de zitting: alleen als de feiten pas dan bekend werden, en zolang er geen einduitspraak is.
Voer alle feiten en omstandigheden in één keer aan (artikel 37 lid 3 Rv). Een later verzoek op feiten die u eerder al kende, wordt in de regel niet behandeld.
Hoe verloopt de wrakingsprocedure?
- Stap 1: de gewraakte rechter kan in de wraking berusten (artikel 38 Rv). Hij trekt zich dan terug en een andere rechter neemt de zaak over.
- Stap 2: berust hij niet, dan beslist een meervoudige kamer van hetzelfde gerecht, zonder de gewraakte rechter (artikel 39 lid 1 Rv).
- Stap 3: het verzoek wordt zo spoedig mogelijk behandeld. U en de gewraakte rechter worden in de gelegenheid gesteld te worden gehoord. Is het verzoek kennelijk niet-ontvankelijk of kennelijk ongegrond, dan kan zonder zitting worden beslist.
- Stap 4: de beslissing wordt gemotiveerd en uitgesproken. Daartegen staat geen hoger beroep of cassatie open.
- Stap 5: bij misbruik kan de wrakingskamer bepalen dat een volgend verzoek niet in behandeling wordt genomen.
Wordt het verzoek toegewezen, dan neemt een andere rechter de zaak over en bepaalt hoe de behandeling verdergaat. Wordt het afgewezen, dan gaat de procedure verder bij dezelfde rechter.
Wraking, klacht of hoger beroep?
Wraking is niet het enige middel. De keuze hangt af van wat u wilt bereiken:
| Doel | Middel |
|---|---|
| Een andere rechter in een lopende zaak | Wraking (art. 36 Rv) |
| Een andere uitkomst | Hoger beroep tegen de einduitspraak |
| Aandacht voor de bejegening, zonder gevolgen voor de zaak | Klacht bij het gerecht |
Een wrakingsverzoek heeft ook gevolgen voor de sfeer in de procedure. Weeg daarom vooraf af of de feiten sterk genoeg zijn. Meer over het verloop van een zitting leest u in ons artikel over de mondelinge behandeling en over hoe een rechtszaak verloopt.
Wat wij doen bij twijfel aan de onpartijdigheid van de rechter
Onze advocaten civiel recht kunnen onder meer:
- beoordelen of de feiten een objectief gerechtvaardigde vrees voor partijdigheid opleveren (artikel 36 Rv);
- een schriftelijk en gemotiveerd wrakingsverzoek opstellen, met alle gronden in één keer (artikel 37 Rv);
- het verzoek ter zitting doen zodra de feiten daar blijken;
- u bijstaan bij de behandeling door de wrakingskamer en de alternatieven bespreken.
Veelgestelde vragen
Kan ik een rechter wraken omdat hij kritische vragen stelt?
In de regel niet. Een rechter mag kritische vragen stellen en een voorlopig oordeel geven. Dat wordt pas anders als uit zijn woorden blijkt dat hij zijn eindoordeel al heeft gevormd voordat partijen zijn uitgesproken.
Wat als de rechter een eerdere zaak van mij heeft behandeld?
Dat is op zichzelf geen wrakingsgrond. Eerdere betrokkenheid wordt pas een probleem als de rechter zich in die eerdere zaak al een oordeel heeft gevormd over dezelfde vraag die hij nu moet beantwoorden. Dat beoordeelt de wrakingskamer per geval.
Kan ik ook de wrakingskamer wraken?
In beginsel wel, als er concrete feiten zijn die twijfel wekken aan de onpartijdigheid van die rechters. Een verzoek dat alleen dient om de procedure te vertragen, wordt als misbruik aangemerkt.