Gepubliceerd op 21 februari 2026 · Laatst bijgewerkt op 31 oktober 2026
Een geschil over intellectueel eigendom wordt pas een strafzaak als de inbreuk opzettelijk is. Opzettelijke inbreuk op auteursrecht is strafbaar met maximaal zes maanden gevangenisstraf of een geldboete van de vierde categorie (artikel 31 Auteurswet). In de praktijk laat het Openbaar Ministerie de handhaving meestal aan de rechthebbende over en vervolgt het vooral bij grootschalige, structurele of georganiseerde inbreuk, zoals handel in namaak.
Is de inbreuk door een bv gepleegd, dan kan ook wie daaraan feitelijk leiding gaf persoonlijk worden vervolgd (artikel 51 Wetboek van Strafrecht). Hieronder leest u welke inbreuken strafbaar zijn, wanneer opzet wordt aangenomen en hoe rechters in namaakzaken oordelen.
Inhoudsopgave
Hoe verhouden civiele en strafrechtelijke handhaving zich?
De meeste IE-geschillen blijven civiel: de rechthebbende vordert bij de rechter een verbod, schadevergoeding of winstafdracht. Het uitgangspunt is dat de rechthebbende zelf handhaaft.
Het strafrecht dient als sluitstuk. Bij twijfel over de geldigheid van het recht of over de vraag of er wel inbreuk is, ligt een civiele procedure voor de hand.
Welke IE-inbreuken zijn strafbaar?
De belangrijkste strafbepalingen staan in de Auteurswet en het Wetboek van Strafrecht.
| Gedraging | Wettelijk maximum | Artikel |
|---|---|---|
| Opzettelijke inbreuk op auteursrecht | 6 maanden gevangenisstraf of geldboete van de vierde categorie | Artikel 31 Auteurswet |
| Opzettelijk openlijk ter verspreiding aanbieden, in voorraad hebben, invoeren, doorvoeren of uitvoeren van inbreukmakende exemplaren, of ze uit winstbejag opslaan | 1 jaar of geldboete van de vijfde categorie | Artikel 31a Auteurswet |
| Van een van beide delicten een beroep of bedrijf maken | 4 jaar of geldboete van de vijfde categorie | Artikel 31b Auteurswet |
| Opzettelijk invoeren, verkopen, afleveren of in voorraad hebben van waren met een vals of vervalst merk | 1 jaar of geldboete van de vijfde categorie | Artikel 337 lid 1 Sr |
Maxima volgens de wetteksten, geraadpleegd op 30 oktober 2026. Wie enkele waren met een vals merk alleen voor eigen gebruik in voorraad heeft, is niet strafbaar (artikel 337 lid 2 Sr). Ook de Rijksoctrooiwet 1995 kent een strafbepaling voor opzettelijke octrooi-inbreuk (artikel 79).
Naast IE-delicten kan een tech-geschil ook andere strafbare feiten raken. Wie code of data van een concurrent binnenhaalt door zonder toestemming in een systeem binnen te dringen, pleegt computervredebreuk (artikel 138ab Sr).
Wanneer is er sprake van opzet?
Opzet betekent willens en wetens handelen. Ook voorwaardelijk opzet telt: u aanvaardt bewust de aanmerkelijke kans dat u inbreuk maakt.
De rechter leidt opzet af uit de omstandigheden. Aanwijzingen zijn bijvoorbeeld dat een bedrijf na een onderbouwde sommatie gewoon doorgaat, dat het onderzoek naar rechten van derden bewust achterwege laat, of dat het meldingen van inbreuk structureel negeert.
Hoe oordelen rechters in namaakzaken?
De Hoge Raad besliste op 10 november 2015 dat ook een echt merk een “vals” merk in de zin van artikel 337 Sr kan zijn, als het is aangebracht op goederen waarvoor het niet bestemd is (ECLI:NL:HR:2015:3248). Het ging om polo’s met een bekend merk. De merklabels zelf weken weinig af, maar hang-tags, materiaal, afwerking en verpakking verschilden sterk van het origineel. Het verweer dat de merken echt waren, slaagde niet.
De Rechtbank Oost-Brabant veroordeelde op 17 juli 2025 een verdachte die 67 kledingstukken en twee tassen met valse merken in zijn woning had liggen (ECLI:NL:RBOBR:2025:4591). Een beroep op de uitzondering voor eigen gebruik ging gezien de hoeveelheid niet op. Voor dit feit en witwassen samen legde de rechtbank 120 uur taakstraf en vier maanden voorwaardelijke gevangenisstraf op.
Wanneer grijpt het OM in?
Vooral bij inbreuk op grote schaal, bij een structureel verdienmodel op basis van inbreuk en bij namaak die de gezondheid of veiligheid van consumenten raakt. Een incidentele inbreuk zonder commercieel voordeel komt zelden bij het OM terecht. Typische situaties zijn:
- het kopiëren van broncode van een concurrent en die als eigen product verkopen;
- het op grote schaal verkopen van namaakhardware met andermans merk;
- een platform dat bewust leeft van het aanbieden van illegale kopieën.
Welke risico’s lopen platforms?
Een hostingdienst is niet aansprakelijk voor informatie van gebruikers zolang zij geen daadwerkelijke kennis heeft van illegale inhoud, en die na kennisname snel verwijdert of ontoegankelijk maakt (artikel 6 Digital Services Act). Platforms moeten daarvoor een meldingssysteem hebben waarmee iedereen illegale inhoud kan melden (artikel 16 DSA).
Voor platforms waarop gebruikers grote hoeveelheden werken delen, geldt daarnaast artikel 29c Auteurswet: zij moeten in beginsel toestemming van rechthebbenden hebben of zich aantoonbaar inspannen om inbreuk te voorkomen. Wie meldingen structureel laat liggen, verliest de bescherming en loopt het risico dat dit als opzet wordt uitgelegd.
Welke verweren heeft u?
Het belangrijkste verweer is dat opzet ontbreekt: u handelde te goeder trouw, bijvoorbeeld op basis van een licentie of juridisch advies, en greep in zodra u van de inbreuk wist. Leg dat vast met correspondentie, adviezen en interne stukken.
- Licentie of toestemming: alleen als die geldig is en de handeling dekt.
- Citaatrecht (artikel 15a Auteurswet) of parodie en pastiche (artikel 18b Auteurswet).
- Tijdelijke technische kopieën (artikel 13a Auteurswet).
- Voor software: de wettelijke ruimte voor normaal gebruik, back-ups en decompilatie voor interoperabiliteit (artikelen 45j tot en met 45m Auteurswet).
- Betwisting van het recht zelf. Functionaliteit, programmeertaal en dataformaten zijn als zodanig niet auteursrechtelijk beschermd; de broncode wel (Hof van Justitie EU, SAS Institute, 2 mei 2012, C-406/10).
Wat doet u als u een sommatie of een oproep van de politie krijgt?
Neem een sommatie serieus en laat haar direct inhoudelijk beoordelen; doorgaan zonder onderzoek kan later als opzet worden uitgelegd. Krijgt u een uitnodiging voor een verhoor als verdachte, dan heeft u het recht om te zwijgen en recht op bijstand van een advocaat vóór en tijdens het verhoor (artikelen 28c en 28d Wetboek van Strafvordering).
Hoe beperkt u als tech-ondernemer het risico?
- Controleer de licenties van alle software, inclusief open source (GPL, MIT, Apache).
- Leg vast wie de rechten heeft op code die freelancers en werknemers schrijven.
- Richt als platform een werkend meldingssysteem in en documenteer de afhandeling.
- Laat een sommatie direct beoordelen en leg uw reactie vast.
- Leg geen verklaring af bij de politie zonder overleg met een advocaat.
Wat doet u als rechthebbende?
- Leg de inbreuk en uw rechten vast met data, broncode en registraties.
- Stuur een onderbouwde sommatie met een concrete termijn.
- Kies bewust tussen een civiele procedure en aangifte; civiel is meestal sneller en geeft u zelf de regie.
- Gebruik bij platforms eerst de meldprocedure.
Wat doen wij bij strafrechtelijke risico’s rond IE?
- Een sommatie wegens IE-inbreuk beoordelen en beantwoorden.
- Licenties, ontwikkelcontracten en meldprocedures toetsen.
- U voorbereiden op en bijstaan bij een politieverhoor.
- Onderhandelen over een schikking met de rechthebbende.
- U verdedigen in een strafzaak, als advocaat strafrecht.
Veelgestelde vragen
Kan een concurrent mij met een aangifte onder druk zetten?
Een concurrent kan aangifte doen, maar het OM beslist zelf of het vervolgt. Bij een echt civiel geschil over de vraag of er inbreuk is, ligt vervolging niet voor de hand.
Ben ik als bestuurder persoonlijk strafbaar?
Dat kan als u feitelijk leiding gaf aan de verboden gedraging van de vennootschap, bijvoorbeeld door bewust toe te laten dat zij doorging (artikel 51 Sr).
