Gepubliceerd op 3 april 2026 · Laatst bijgewerkt op 31 oktober 2026
Wat u uw advocaat in die hoedanigheid toevertrouwt, mag hij niet prijsgeven, en hij kan weigeren daarover als getuige te verklaren (artikel 218 Wetboek van Strafvordering). Dat verschoningsrecht blijft in beginsel ook gelden als de advocaat zelf verdachte is; uitzonderingen zijn stukken die zelf het strafbare feit vormen of daarvoor zijn gebruikt, en zeer uitzonderlijke omstandigheden waarin de waarheidsvinding zwaarder weegt.
Strafzaken tegen advocaten die van deelneming aan een criminele organisatie worden verdacht, hebben deze vraag de laatste jaren in de publieke belangstelling gebracht. Hieronder leest u welke regels gelden voor het verschoningsrecht, wat de Hoge Raad heeft beslist en waar de grenzen liggen.
Inhoudsopgave
Wat is het verschoningsrecht en voor wie geldt het?
Het verschoningsrecht is het recht van een geheimhouder om te zwijgen over wat hem beroepshalve is toevertrouwd. Het geldt voor onder meer advocaten, notarissen, artsen en geestelijken (artikel 218 Wetboek van Strafvordering).
Het recht is er niet in het belang van de advocaat, maar van de rechtzoekende. Iedereen moet zich vrij en zonder angst voor openbaarmaking tot een advocaat kunnen wenden. De Hoge Raad oordeelt al decennia dat het belang van de waarheidsvinding daarvoor in beginsel moet wijken. De geheimhoudingsplicht van de advocaat staat daarnaast in artikel 10a Advocatenwet.
Wie bepaalt wat onder het verschoningsrecht valt?
In beginsel de advocaat zelf. Politie en justitie moeten zijn standpunt respecteren, tenzij redelijkerwijs geen twijfel kan bestaan dat het onjuist is.
De Hoge Raad herhaalde die maatstaf op 21 april 2015 (ECLI:NL:HR:2015:1092). Het gaat om alles wat de advocaat in zijn hoedanigheid is toevertrouwd, ook stukken en digitale bestanden. Informatie die de advocaat buiten zijn beroepsuitoefening heeft verkregen, valt er niet onder.
Wanneer geldt het verschoningsrecht niet?
In twee situaties. Stukken die het voorwerp van het strafbare feit zijn of tot het begaan daarvan hebben gediend, mogen zonder toestemming in beslag worden genomen; daarnaast kan het recht in zeer uitzonderlijke omstandigheden wijken.
Stukken die deel uitmaken van het strafbare feit
Een vervalste akte, een bericht waarmee een misdrijf wordt gepleegd of correspondentie die zelf het strafbare feit vormt, is niet beschermd. Het gaat dan niet om wat de cliënt de advocaat toevertrouwt voor rechtsbijstand, maar om het misdrijf zelf.
De rechter moet wel motiveren waarom een stuk zo’n voorwerp is. In de genoemde zaak van 21 april 2015 vond de Hoge Raad de motivering van de rechtbank op dit punt onvoldoende.
Zeer uitzonderlijke omstandigheden
Alleen in zeer uitzonderlijke gevallen kan het belang van de waarheidsvinding zwaarder wegen dan het verschoningsrecht. In zijn beschikking van 12 februari 2002 (ECLI:NL:HR:2002:AD9162) zei de Hoge Raad dat zich niet in een algemene regel laat vangen welke omstandigheden dat zijn. Het ging om een brief die bij een doorzoeking op een advocatenkantoor in beslag was genomen. De rechtbank had vastgesteld dat geen uitzonderlijke omstandigheden waren gesteld of gebleken, en de Hoge Raad liet dat oordeel in stand.
Volgens dezelfde beschikking is het enkele feit dat de advocaat zelf verdachte is, niet genoeg om het verschoningsrecht te doorbreken. Dat kan anders zijn bij verdenking van een ernstig strafbaar feit, bijvoorbeeld als de advocaat met cliënten een crimineel samenwerkingsverband zou vormen. Er moet dus een concrete afweging zijn waarom in dit geval het geheim moet wijken.
Wat geldt als de advocaat zelf verdachte is?
Het verschoningsrecht blijft in beginsel bestaan, omdat het de cliënten beschermt. Ook in een onderzoek naar de advocaat mogen vertrouwelijke stukken van andere cliënten niet zomaar worden ingezien.
Wel kan materiaal dat het strafbare feit van de advocaat zelf vormt, zoals berichten waarmee hij criminele boodschappen zou hebben doorgegeven, onder de uitzondering voor het voorwerp van het strafbare feit vallen. Of dat zo is, beoordeelt uiteindelijk de rechter. Een verdenking van deelneming aan een criminele organisatie (artikel 140 Sr) maakt de communicatie van de advocaat niet automatisch vrij voor opsporing, maar kan wel meewegen bij de vraag of zich zeer uitzonderlijke omstandigheden voordoen.
Hoe verloopt een doorzoeking bij een advocaat?
Bij een geheimhouder mogen brieven en geschriften waarop de geheimhoudingsplicht ziet, niet zonder zijn toestemming in beslag worden genomen; over een betwist beroep op het verschoningsrecht beslist de rechter-commissaris, niet de politie of het Openbaar Ministerie (artikel 98 lid 1 Sv). Maakt de advocaat bezwaar, dan wordt van de stukken pas kennisgenomen nadat de rechter-commissaris heeft beslist (artikel 98 lid 2 Sv).
Een doorzoeking bij een advocaat mag zonder zijn toestemming alleen plaatsvinden voor zover het beroepsgeheim niet wordt geschonden, en strekt zich alleen uit tot stukken die het voorwerp van het strafbare feit zijn of daarvoor hebben gediend (artikel 98 lid 5 Sv). De rechter-commissaris kan zich laten voorlichten door een vertegenwoordiger van de beroepsgroep, bij advocaten in de regel de deken (artikel 98 lid 6 Sv). Staat de rechter-commissaris de inbeslagneming toe, dan kan de advocaat binnen veertien dagen na betekening een klaagschrift indienen bij de rechtbank; tot daarop is beslist, wordt niet van de stukken kennisgenomen (artikel 98 lid 3 en 4 Sv). Ook andere belanghebbenden, zoals de cliënt, kunnen tegen inbeslagneming klagen (artikel 552a Sv).
Ook het Europees Hof voor de Rechten van de Mens eist waarborgen. In Niemietz tegen Duitsland (16 december 1992) oordeelde het Hof dat een doorzoeking van een advocatenkantoor het recht op privéleven (artikel 8 EVRM) raakt. In Kopp tegen Zwitserland (25 maart 1998) eiste het Hof duidelijke wettelijke regels voor het afluisteren van advocaten.
Wat gebeurt er met onderschepte berichten tussen advocaat en cliënt?
Gegevens van gesprekken en berichten met een geheimhouder die bij een tap of een andere bijzondere opsporingsbevoegdheid zijn opgevangen, moeten in beginsel worden vernietigd (artikel 126aa Sv).
Bij grote datasets, zoals de ontsleutelde berichten van EncroChat en Sky ECC, is het filteren lastig, omdat de berichten al zijn ingezien voordat duidelijk is of een geheimhouder betrokken was. Komt in uw dossier communicatie met uw advocaat voor, laat uw verdediging dan onderzoeken of die had moeten worden vernietigd. Gebruik in strijd met het verschoningsrecht is een vormverzuim; de rechter bepaalt welk gevolg daaraan wordt verbonden (artikel 359a Sv), zoals bewijsuitsluiting.
Moet een advocaat ongebruikelijke transacties melden?
Soms. Advocaten vallen onder de Wet ter voorkoming van witwassen en financieren van terrorisme (Wwft) als zij bepaalde financiële of zakelijke diensten verlenen, zoals bij de aan- of verkoop van onroerend goed of een onderneming.
Voor werkzaamheden om de rechtspositie van een cliënt te bepalen en voor vertegenwoordiging en verdediging in rechte geldt de meldplicht niet. Het Europees Hof oordeelde in Michaud tegen Frankrijk (6 december 2012) dat zo’n meldplicht met die uitzondering verenigbaar is met het EVRM; het Hof van Justitie van de EU kwam eerder tot een vergelijkbaar oordeel (26 juni 2007, zaak C-305/05).
Hoe beschermt u als cliënt de vertrouwelijkheid van uw contact met uw advocaat?
- Communiceer met uw advocaat via kanalen van het kantoor en markeer berichten als vertrouwelijk.
- Ga na of in uw strafdossier berichten met uw advocaat zijn opgenomen.
- Is er beslag gelegd op stukken van of voor uw advocaat, beoordeel dan een klaagschrift (artikel 552a Sv).
- Besef dat stukken die u alleen bij uw advocaat onderbrengt om ze buiten bereik van justitie te houden, niet daardoor beschermd zijn.
Wat doen wij als uw verschoningsrecht in het geding is?
- Uw strafdossier controleren op communicatie met een geheimhouder.
- Een klaagschrift tegen inbeslagneming opstellen en indienen.
- Een verweer over vormverzuimen en bewijsuitsluiting voeren (artikel 359a Sv).
- U bijstaan als u als getuige wordt opgeroepen en een beroep op uw verschoningsrecht overweegt.
- U verdedigen in de strafzaak; meer leest u op onze pagina strafrecht advocaat.
Het verschoningsrecht in vijf punten
- Een advocaat mag zwijgen over wat hem beroepshalve is toevertrouwd (artikel 218 Sv); dat beschermt de cliënt.
- De advocaat bepaalt in beginsel zelf wat eronder valt, tenzij zijn standpunt redelijkerwijs onjuist is.
- Stukken die het strafbare feit vormen of daarvoor zijn gebruikt, zijn niet beschermd.
- Ook als de advocaat verdachte is, blijft het verschoningsrecht in beginsel bestaan.
- Opgevangen communicatie met een geheimhouder moet in beginsel worden vernietigd (artikel 126aa Sv).
