Iemand heeft schade veroorzaakt en u wilt die vergoed krijgen. Of u wordt zelf aansprakelijk gesteld en vraagt zich af of dat terecht is. In beide gevallen komt het aan op dezelfde vragen: is er een grondslag voor aansprakelijkheid, is de schade toe te rekenen en hoe wordt die begroot.
Op deze pagina leest u:
- het verschil tussen contractuele aansprakelijkheid en aansprakelijkheid uit onrechtmatige daad;
- wanneer risicoaansprakelijkheid geldt en wie dan aansprakelijk is;
- hoe het zit met gebrekkige producten;
- welke schade voor vergoeding in aanmerking komt;
- welke termijnen u in de gaten moet houden;
- wat wij voor u kunnen doen.
Twee hoofdroutes
Aansprakelijkheid uit overeenkomst
Is er een contract, dan is het uitgangspunt dat iedere tekortkoming in de nakoming die aan de schuldenaar kan worden toegerekend, verplicht tot vergoeding van de schade. Kan de tekortkoming niet aan hem worden toegerekend, dan staat dat aan aansprakelijkheid in de weg.
Een ingebrekestelling is niet in alle gevallen vereist. Zij speelt een rol wanneer nakoming nog mogelijk is: dan moet de schuldenaar in verzuim zijn voordat u schadevergoeding kunt vorderen. Is nakoming blijvend onmogelijk of vloeit het verzuim al uit de wet of de overeenkomst voort, dan is een ingebrekestelling niet nodig.
Naast schadevergoeding bestaan er andere mogelijkheden, elk met eigen voorwaarden: nakoming vorderen, de overeenkomst ontbinden, of vervangende schadevergoeding vragen. Welke route het meest oplevert, hangt af van de situatie en van wat u uiteindelijk wilt bereiken.
Aansprakelijkheid uit onrechtmatige daad
Is er geen contract, dan komt de onrechtmatige daad in beeld. Daarvoor moeten vijf punten vaststaan:
- er is onrechtmatig gehandeld;
- het handelen kan aan de veroorzaker worden toegerekend;
- er is schade;
- er is causaal verband tussen het handelen en de schade;
- de geschonden norm strekt tot bescherming tegen deze schade, bij deze benadeelde.
Dat laatste punt, de relativiteit, wordt vaak vergeten. Niet iedere normschending leidt tot vergoeding: de norm moet juist uw belang beschermen.
Causaal verband: twee vragen, niet één
Bij causaliteit worden in de rechtspraak twee stappen onderscheiden.
Eerst het condicio sine qua non-verband: zou de schade zonder het handelen zijn uitgebleven? Dat bepaalt of er aansprakelijkheid is.
Daarna de redelijke toerekening: welke schade komt in redelijkheid voor rekening van de aansprakelijke partij? Dat bepaalt de omvang.
Die tweede stap wordt onderschat. In een zaak over een gestolen scooter oordeelde de rechtbank dat de schade aan de scooter zelf voorzienbaar en toerekenbaar was, maar dat de schade aan een achtervolgende auto, het letsel en de omzetschade te ver verwijderd waren. Causaal verband betekent dus niet dat alle gevolgschade wordt vergoed.
Risicoaansprakelijkheid
Bij sommige situaties is schuld niet nodig. Dat wordt risicoaansprakelijkheid genoemd. Dat betekent niet dat aansprakelijkheid automatisch vaststaat: ook dan gelden voorwaarden en bestaan er uitzonderingen.
Bij schade veroorzaakt door een dier is in beginsel de bezitter van het dier aansprakelijk, met een in de wet omschreven uitzondering.
Bij schade door een gebrekkige opstal, bijvoorbeeld een dak of een muur, is onder voorwaarden de bezitter van de opstal aansprakelijk. Dat is niet zonder meer de eigenaar en ook niet de aannemer die het werk heeft uitgevoerd.
Wie in een concreet geval als bezitter geldt, en of een uitzondering opgaat, moet per situatie worden vastgesteld.
Gebrekkige producten
Bij een gebrekkig product is de producent aansprakelijk voor de schade die daardoor is veroorzaakt. Niet de bezitter of de gebruiker. De wet noemt daarbij een aantal verweren waarop de producent zich kan beroepen.
De benadeelde moet drie dingen aantonen: de schade, het gebrek en het causale verband tussen beide. Ook is de vergoedbare schade bij deze grondslag beperkt tot bepaalde categorieën.
Let op de termijnen. Bij productaansprakelijkheid geldt een verjaringstermijn van drie jaar vanaf bekendheid, naast een vervaltermijn van tien jaar. Die tienjaarstermijn is hard: daarna vervalt het recht, ook als u van niets wist.
Belangrijk onderscheid bij een defect apparaat. Gaat het om schade aan andere zaken of om letsel, dan kan de productaansprakelijkheid van de producent aan de orde zijn. Gaat het om schade aan het gebrekkige product zelf, dan is in beginsel uw contractuele verhouding met de verkoper bepalend.
Over de Europese regels: de vernieuwde richtlijn productaansprakelijkheid geldt voor producten die na 9 december 2026 in de handel zijn gebracht of in gebruik zijn gesteld. Voor producten van daarvóór blijft het bestaande regime van belang. De nieuwe richtlijn introduceert onder meer bewijsvermoedens, bijvoorbeeld bij niet-naleving van dwingende veiligheidsvoorschriften of bij technisch of wetenschappelijk complexe zaken.
De algemene productveiligheidsverordening, die sinds 13 december 2024 van toepassing is, gaat over preventie, verplichtingen van fabrikanten en markttoezicht. Zij is geen zelfstandige grondslag voor schadevergoeding. Een CE-markering bewijst evenmin dat schadevergoeding verschuldigd is, en het ontbreken ervan bewijst dat op zichzelf ook niet.
Beroepsaansprakelijkheid
Bij een beroepsfout van een adviseur, accountant, notaris, arts of advocaat geldt de maatstaf van de redelijk bekwaam en redelijk handelend beroepsbeoefenaar. Alle omstandigheden van het geval tellen mee, en ook de voor het beroep geldende regels.
Wie stelt dat die norm is geschonden, moet dat onderbouwen. Daar staat tegenover dat op de beroepsbeoefenaar een verzwaarde motiveringsplicht rust: hij moet voldoende feitelijke gegevens verstrekken om de stellingen te kunnen weerleggen.
Een schending van de zorgplicht leidt niet automatisch tot schadeplichtigheid. Ook dan moet het causale verband worden vastgesteld, door de werkelijke situatie te vergelijken met de situatie zoals die zou zijn geweest zonder de fout.
Is door een fout een rechtsmiddel gemist, bijvoorbeeld een beroepstermijn, dan wordt de schade begroot volgens de kansschadeleer. De rechter beoordeelt eerst hoe de hypothetische appelrechter zou hebben beslist, met toepassing van de bewijsregels die in die procedure zouden hebben gegolden. Pas daarna wordt een inschatting gemaakt van de goede en kwade kansen.
Niet iedere andere aanpak is een fout. Een adviseur is niet aansprakelijk enkel omdat achteraf een andere strategie beter zou zijn geweest. Wel kan het een fout opleveren wanneer een voor de cliënt wezenlijke stelling niet uitdrukkelijk en tijdig aan de orde is gesteld, zonder dat daarvoor een toereikende uitleg bestaat.
Aansprakelijkheid voor schade veroorzaakt door kinderen
Voor schade die kinderen veroorzaken gelden eigen wettelijke regels. Of de ouder of voogd aansprakelijk is, hangt onder meer af van de leeftijd van het kind, de aard van de gedraging en de bepaling die van toepassing is.
Het enkele feit dat iemand ouder of voogd is, maakt hem niet zonder meer aansprakelijk voor alles wat een kind aanricht. Tegelijk is het omgekeerde ook niet waar: bij jonge kinderen kan de ouder aansprakelijk zijn zonder dat hem zelf iets te verwijten valt.
Praktisch gezien loopt dit vrijwel altijd via de aansprakelijkheidsverzekering voor particulieren. Meld het voorval daar, ook wanneer u betwist dat u aansprakelijk bent, en laat de polisvoorwaarden nakijken op de leeftijdsgrenzen die daarin staan.
Bedrijfsongeval: aansprakelijkheid van de werkgever
Raakt een werknemer gewond tijdens het werk, dan staat de zorgplicht van de werkgever centraal. Die zorgplicht gaat ver, maar leidt niet tot aansprakelijkheid voor ieder ongeval.
De werkgever moet kunnen laten zien dat hij de maatregelen heeft getroffen die redelijkerwijs nodig waren om de schade te voorkomen: veilige werkwijzen, deugdelijk materieel, instructie en toezicht op naleving. Instructie alleen is niet genoeg wanneer in de praktijk anders wordt gewerkt en daar niet op wordt gehandhaafd.
Aan de kant van de werknemer speelt dat eigen onvoorzichtigheid de aansprakelijkheid niet zonder meer wegneemt. Alleen opzet of bewuste roekeloosheid kan dat doen, en die drempel ligt hoog.
De beoordeling is sterk afhankelijk van de omstandigheden: de aard van de werkzaamheden, de bekende risico’s, wat er feitelijk aan preventie is gedaan en wat daarvan is vastgelegd. Dat laatste bepaalt in de praktijk vaak de uitkomst.
Datalek: toezicht en schadevergoeding zijn twee dingen
Bij een datalek worden twee zaken door elkaar gehaald die juridisch losstaan.
Aan de ene kant staat het toezicht. De toezichthouder kan onder voorwaarden handhavend optreden tegen een organisatie die de privacyregels overtreedt. Dat is bestuursrechtelijk en speelt zich af tussen de toezichthouder en de organisatie.
Aan de andere kant staat de civiele schadevergoeding. Een betrokkene kan schadevergoeding vorderen wanneer aan de daarvoor geldende voorwaarden is voldaan. Daarvoor is meer nodig dan de vaststelling dat er een overtreding was: er moet schade zijn en een verband met die overtreding.
Een overtreding en een recht op schadevergoeding vallen dus niet samen. Een boete van de toezichthouder betekent niet dat iedere betrokkene een claim heeft, en het uitblijven van handhaving sluit een claim niet uit.
Welke schade wordt vergoed?
Voor vergoeding komt in aanmerking de vermogensschade: geleden verlies, gederfde winst en redelijke kosten. Denk bij dat laatste aan kosten ter voorkoming of beperking van de schade, kosten om de schade en de aansprakelijkheid vast te stellen, en redelijke kosten om buiten rechte betaling te krijgen.
Ander nadeel dan vermogensschade wordt alleen vergoed in de gevallen die de wet noemt. Immateriële schade is dus niet hetzelfde als reputatieschade: of daarvoor een vergoeding kan worden toegekend, hangt af van de wettelijke grond.
Over advocaatkosten bestaat het meeste misverstand. Buitengerechtelijke kosten kunnen onder voorwaarden als schade worden vergoed. Kosten voor werkzaamheden waarvoor de proceskostenveroordeling een vergoeding geeft, komen daar niet nog eens bovenop. Die proceskosten worden bovendien volgens een eigen systematiek begroot en dekken zelden de werkelijke kosten.
Over het schadebedrag is nog wettelijke rente verschuldigd vanaf het moment dat het verzuim intreedt.
Kan de omvang van de schade niet nauwkeurig worden vastgesteld, dan wordt zij geschat. Voor verwijzing naar een schadestaatprocedure is voldoende dat de mogelijkheid van schade aannemelijk is; de exacte omvang hoeft dan nog niet vast te staan.
Termijnen
Een vordering tot schadevergoeding verjaart in beginsel vijf jaar nadat u bekend bent geworden met zowel de schade als de aansprakelijke persoon. Daarnaast geldt een absolute termijn van twintig jaar na de gebeurtenis. Voor letsel en overlijden geldt een afzonderlijke regeling, en bij productaansprakelijkheid gelden de kortere termijnen die hierboven staan.
Verjaring kan worden gestuit. Dat kan door het instellen van een eis of een andere daad van rechtsvervolging. Bij andere rechtsvorderingen kan een schriftelijke aanmaning of mededeling stuiten, mits die binnen zes maanden wordt gevolgd door een stuitingshandeling.
Wacht daar niet mee. Een stuiting die te laat of niet op de juiste manier is gedaan, kost u de vordering.
Hoe een zaak in de praktijk verloopt
Er bestaat geen vast stappenplan dat op iedere zaak past. Wel is dit meestal de volgorde.
- Vaststellen op welke grondslag de aansprakelijkheid berust en wie de aan te spreken partij is.
- De wederpartij schriftelijk aansprakelijk stellen, met de feiten en de grondslag, en de verjaring bewaken.
- De schade onderbouwen met stukken. Waar nodig met een deskundige.
- Onderhandelen, al dan niet met de aansprakelijkheidsverzekeraar van de wederpartij.
- Als dat niet tot een oplossing leidt: een procedure, waarin de omvang van de schade zo nodig in een aparte schadestaatprocedure wordt vastgesteld.
De doorlooptijd en de bevoegde rechter hangen af van de aard en de omvang van de vordering. Laat dat per zaak beoordelen in plaats van uit te gaan van een vuistregel.
Veelgestelde vragen
Wanneer is iemand aansprakelijk voor mijn schade?
Dat hangt af van de grondslag. Is er een contract, dan gaat het om een tekortkoming in de nakoming die aan de wederpartij kan worden toegerekend. Is er geen contract, dan moeten onrechtmatigheid, toerekenbaarheid, schade, causaal verband en relativiteit vaststaan. In sommige situaties geldt risicoaansprakelijkheid en is schuld niet nodig, maar ook dan gelden voorwaarden.
Moet ik de wederpartij eerst in gebreke stellen?
Niet altijd. Een ingebrekestelling is aan de orde wanneer nakoming nog mogelijk is: dan moet de wederpartij in verzuim zijn voordat u schadevergoeding kunt vorderen. Is nakoming blijvend onmogelijk, of vloeit het verzuim al uit de wet of de overeenkomst voort, dan is zij niet nodig. Twijfelt u, stuur er dan toch een: te veel zorgvuldigheid kost u niets, te weinig wel.
Er viel een dakpan van het pand van de buren op mijn auto. Wie is aansprakelijk?
Bij schade door een gebrekkige opstal is onder voorwaarden de bezitter van die opstal aansprakelijk. Dat is niet automatisch de eigenaar op papier en ook niet de aannemer die er ooit aan heeft gewerkt. Wie in uw geval als bezitter geldt, en of een uitzondering opgaat, moet worden vastgesteld.
Ik ben gebeten door een hond. Bij wie moet ik zijn?
In beginsel bij de bezitter van het dier. Ook hier geldt een in de wet omschreven uitzondering, dus de omstandigheden bepalen de uitkomst.
Mijn nieuwe apparaat is in brand gevlogen. Wie is aansprakelijk?
Voor de schade aan uw andere spullen of voor letsel kan de producent aansprakelijk zijn op grond van productaansprakelijkheid. U moet dan de schade, het gebrek en het verband daartussen aantonen. Gaat het om het apparaat zelf, dan is in beginsel uw contractuele verhouding met de verkoper bepalend.
Krijg ik mijn advocaatkosten vergoed?
Gedeeltelijk, en zelden volledig. Redelijke kosten buiten rechte kunnen als schade worden vergoed, bijvoorbeeld om de aansprakelijkheid en de schade vast te stellen of om betaling te krijgen. Kosten voor werkzaamheden waarvoor de proceskostenveroordeling een vergoeding geeft, komen daar niet nog eens bij. Die proceskosten worden volgens een eigen systematiek begroot en dekken doorgaans niet de werkelijke kosten.
Hoe lang heb ik de tijd om schade te claimen?
In beginsel vijf jaar nadat u bekend bent geworden met zowel de schade als de aansprakelijke persoon, met daarnaast een absolute termijn van twintig jaar na de gebeurtenis. Bij letsel en overlijden geldt een afzonderlijke regeling. Bij productaansprakelijkheid zijn de termijnen korter: drie jaar vanaf bekendheid en een vervaltermijn van tien jaar.
Hoe stel ik iemand aansprakelijk?
Schriftelijk, met een beschrijving van de feiten, de grondslag en de schade, en aantoonbaar verzonden. Zo’n brief kan tegelijk de verjaring stuiten. Volgt daarna geen procedure, houd er dan rekening mee dat een stuiting binnen zes maanden moet worden gevolgd door een nieuwe stuitingshandeling.
Mijn adviseur heeft een fout gemaakt. Is hij aansprakelijk?
De maatstaf is of hij heeft gehandeld zoals een redelijk bekwaam en redelijk handelend beroepsbeoefenaar in dezelfde situatie zou doen. Dat achteraf een andere aanpak beter was geweest, is op zichzelf niet genoeg. En ook wanneer de zorgplicht is geschonden, moet nog worden vastgesteld dat u daardoor schade heeft geleden.
De omvang van mijn schade staat nog niet vast. Kan ik dan al iets doen?
Ja. Voor verwijzing naar een schadestaatprocedure is voldoende dat de mogelijkheid van schade aannemelijk is. De exacte omvang kan later worden vastgesteld, en waar nauwkeurige begroting niet mogelijk is, wordt de schade geschat.
Krijg ik ook rente over mijn schade?
Over het schadebedrag is wettelijke rente verschuldigd vanaf het moment dat het verzuim intreedt. Bij een langlopende zaak kan dat een aanzienlijk bedrag worden, dus vermeld die aanspraak vanaf het begin.
Uw advocaat aansprakelijkheidsrecht in Eindhoven en Amsterdam
Wij staan zowel benadeelden als aangesproken partijen bij. Wat dat concreet inhoudt:
- beoordelen of er een grondslag voor aansprakelijkheid is, en zo ja welke;
- beoordelen of een aansprakelijkstelling tegen u terecht is en welke verweren openstaan;
- de aansprakelijkstelling opstellen en de verjaring bewaken;
- de schade in kaart brengen en onderbouwen;
- onderhandelen met de wederpartij of diens verzekeraar;
- procederen wanneer een regeling niet haalbaar is.
Twijfelt u of uw zaak kans van slagen heeft, leg hem dan voor voordat een termijn verstrijkt. Onze advocaten aansprakelijkheidsrecht in Eindhoven en Amsterdam beoordelen uw zaak en zeggen u wat die waard is. Neem gerust contact met ons op.
Deze informatie is gecontroleerd op 16 augustus 2026. Wet- en regelgeving en rechtspraak kunnen wijzigen. De uitkomst hangt af van de concrete feiten, de grondslag en de toepasselijke termijnen.
