Wanneer een rechter een vonnis uitspreekt, is de juridische strijd vaak nog niet voorbij. De verliezende partij moet het vonnis daadwerkelijk naleven.
Als dat niet vrijwillig gebeurt, komt het executierecht om de hoek kijken.
Executie van een vonnis betekent de gedwongen uitvoering van een rechterlijke uitspraak door een gerechtsdeurwaarder. Daarbij kan beslag worden gelegd op spullen van de schuldenaar om het vonnis af te dwingen.
Dit proces vormt de brug tussen gelijk krijgen bij de rechter en het daadwerkelijk incasseren van dat gelijk.
Het executietraject kent allerlei stappen, van het betekenen van het vonnis tot beslag op bankrekeningen of andere bezittingen. Zowel schuldeisers als schuldenaren hebben hun rechten en plichten, en er bestaan verschillende dwangmiddelen en juridische alternatieven.
Wat is executie van een vonnis?
Executie van een vonnis houdt in dat een rechterlijke uitspraak daadwerkelijk wordt uitgevoerd door een deurwaarder. Dit begint zodra de verliezende partij niet vrijwillig voldoet aan het vonnis.
De deurwaarder voert dan de rechtelijke beslissing uit.
Definitie en betekenis
Executie van een vonnis betekent dat een gerechtsdeurwaarder een rechterlijke uitspraak uitvoert. Dit gebeurt als de veroordeelde partij niet vrijwillig aan het vonnis voldoet.
De executie start altijd met de betekening van het vonnis. De deurwaarder levert het vonnis af bij de veroordeelde en geeft het bevel om te voldoen aan de uitspraak.
Na betekening krijgt de veroordeelde een bepaalde termijn om te betalen of te handelen. Doet hij dat niet, dan mag de winnende partij overgaan tot gedwongen executie.
Executie kan verschillende vormen aannemen:
- Bankbeslag waarbij het saldo naar de eisende partij gaat
- Openbare verkoop van spullen van de schuldenaar
- Andere beslagmaatregelen op bekende bezittingen
Rol van de rechter en advocaat
De rechter bepaalt of het vonnis uitvoerbaar is. Soms verklaart hij het vonnis direct uitvoerbaar, soms moet je eerst hoger beroep afwachten.
Advocaten zijn belangrijk bij executie. De advocaat van de winnende partij start de executieprocedure en schakelt de deurwaarder in.
De advocaat begeleidt het hele proces en adviseert over de beste aanpak. Hij checkt ook of alles volgens de regels verloopt.
Advocaten kunnen ook de verliezende partij bijstaan. Zij proberen dan de executie te voorkomen of uit te stellen, bijvoorbeeld door een betalingsregeling te regelen.
Wanneer is een vonnis uitvoerbaar bij voorraad?
Een vonnis is uitvoerbaar bij voorraad als de rechter dat in het vonnis zet. Dan kan de executie direct beginnen, zelfs als de tegenpartij in hoger beroep gaat.
Voordelen van uitvoerbaar bij voorraad:
- Geen wachttijd voor executie
- Hoger beroep houdt de executie niet tegen
- Snellere inning van vorderingen
Bij een vonnis uitvoerbaar bij voorraad mag de winnende partij direct na de uitspraak executeren. De verliezer kan nog proberen de executie te schorsen via een kort geding, maar dat lukt zelden.
Er zit wel een risico aan executie van een voorlopig uitvoerbaar vonnis. Als het vonnis later in hoger beroep wordt vernietigd, zijn alle executiehandelingen onrechtmatig. De executant moet dan alle schade vergoeden.
Start van het executietraject
Het executietraject begint met de officiële betekening van het vonnis door een deurwaarder. Na deze betekening weet de debiteur officieel van de uitspraak en ontstaat er een wettelijke verplichting tot betaling of naleving.
Betekening van het vonnis door de deurwaarder
De deurwaarder speelt een cruciale rol bij het starten van de executie. Hij bezorgt een officieel exemplaar van het vonnis persoonlijk bij de debiteur.
Deze betekening moet volgens strikte regels gebeuren. De deurwaarder mag het vonnis alleen aan bepaalde personen overhandigen of op specifieke manieren achterlaten.
Belangrijke aspecten van de betekening:
- Het vonnis moet in originele vorm worden overhandigd
- De deurwaarder maakt een proces-verbaal van betekening
- Datum en tijdstip van betekening worden vastgelegd
- De betekening activeert alle rechten uit het vonnis
Zonder geldige betekening kan er geen executie plaatsvinden. Dit maakt de betekening echt onmisbaar als eerste stap.
De positie van de debiteur na betekening
Na betekening verandert de juridische positie van de debiteur flink. Hij krijgt nu officieel te horen dat de rechter tegen hem heeft geoordeeld.
Vanaf dat moment heeft de debiteur beperkte tijd om vrijwillig aan het vonnis te voldoen. Meestal gaat het om een paar dagen tot een week.
Hij kan nog steeds verschillende juridische stappen nemen:
- Hoger beroep instellen
- Een executiegeschil starten
- Een betalingsregeling voorstellen
Rechtsgevolgen voor de debiteur:
- Verplichting tot betaling ontstaat definitief
- Executoriale titel wordt geactiveerd
- Kans op beslaglegging wordt reëel
Eerste stappen richting tenuitvoerlegging
Als de debiteur niet vrijwillig betaalt of handelt, start de daadwerkelijke tenuitvoerlegging. De deurwaarder mag dan dwangmaatregelen nemen.
Mogelijke executiemaatregelen:
- Beslag op bankrekeningen
- Beslag op roerende goederen (auto, inboedel)
- Beslag op onroerende goederen (huis, bedrijfspand)
- Loonbeslag bij de werkgever
De deurwaarder kiest de meest effectieve methode. Hij kijkt eerst welke bezittingen of inkomsten de debiteur heeft.
Bij conservatoir beslag dat eerder gelegd is, verandert de betekening dat automatisch in executoriaal beslag. De spullen kunnen dan verkocht worden.
De tenuitvoerlegging moet altijd proportioneel blijven. De deurwaarder mag niet meer afnemen dan nodig is om de schuld te voldoen.
Executiemaatregelen en beslaglegging
Als een schuldenaar niet vrijwillig aan een vonnis voldoet, kan de winnende partij verschillende executiemaatregelen inzetten. Denk aan executoriaal beslag op goederen, derdenbeslag of het organiseren van veilingen om het geld te innen.
Executoriaal beslag en beslaglegging
Executoriaal beslag vormt de basis van de gedwongen tenuitvoerlegging van vonnissen. Dit type beslag komt pas na de uitspraak van de rechter en nadat het vonnis officieel is betekend.
Een gerechtsdeurwaarder voert de beslaglegging uit namens de crediteur. Eerst moet de deurwaarder het vonnis betekenen aan de schuldenaar.
Daarna krijgt de schuldenaar nog een korte termijn om vrijwillig te betalen. Als dat niet gebeurt, mag de deurwaarder executoriaal beslag leggen.
Met dit beslag kan de schuldeiser zijn vordering verhalen op de beslagen goederen.
Belangrijke voorwaarden voor executoriaal beslag:
- Een uitvoerbare titel (vonnis)
- Betekening van het vonnis
- Verstrijken van de betalingstermijn
Derdenbeslag en roerende/onroerende zaken
Derdenbeslag wordt gelegd op vorderingen die de schuldenaar heeft op derden. Het bekendste voorbeeld is bankbeslag op de rekening van de schuldenaar.
Bij bankbeslag moet de bank het tegoed blokkeren en uitkeren aan de beslaglegger. De bank mag dan geen geld meer uitbetalen aan de oorspronkelijke rekeninghouder.
Roerende zaken zoals auto’s, sieraden en meubilair komen ook in aanmerking voor beslag. De deurwaarder maakt een inventaris van waardevolle spullen.
Deze goederen kunnen later worden verkocht. Onroerende zaken zoals huizen en kantoorpanden vereisen een speciale aanpak.
Het beslag op onroerend goed wordt ingeschreven in de openbare registers. De verkoop gebeurt via een gerechtelijke veiling, onder toezicht van de rechtbank.
Verkoop en veiling van goederen
Na beslaglegging volgt vaak de verkoop van goederen om het verschuldigde bedrag te innen. De opbrengst dient om de schuld te voldoen.
Roerende zaken gaan meestal via een openbare veiling. De deurwaarder organiseert deze veiling en zorgt voor de bekendmaking.
Kopers kunnen bieden op de beslagen goederen. Onroerende zaken worden verkocht via een gerechtelijke veiling onder toezicht van de rechtbank.
Er gelden strikte regels voor verkoop en betaling. De opbrengst van de veiling gaat eerst naar de kosten van executie.
Daarna volgt betaling van de oorspronkelijke vordering. Blijft er geld over, dan krijgt de schuldenaar het restant terug.
Is de opbrengst niet genoeg, dan blijft de schuldenaar zitten met het restant van de schuld.
Omgang met verzet en executiegeschil
Verzet een veroordeelde partij zich tegen de uitvoering van een vonnis, dan kan zij een executiegeschil starten of een schorsingsverzoek indienen. Deze procedures bieden kansen om executie te stoppen, ook als er geen andere rechtsmiddelen meer zijn.
Gronden en procedure van een executiegeschil
Een executiegeschil is een juridische procedure waarbij de veroordeelde partij de voorzieningenrechter vraagt om de uitvoering van een vonnis te schorsen of te verbieden. Deze weg staat altijd open, zelfs na een onherroepelijk vonnis.
De rechter toetst executiegeschillen aan strenge criteria. Voor onherroepelijke vonnissen geldt alleen de Ritzen/Hoekstra-toets:
- Het vonnis berust op een feitelijke of juridische misslag
- Er zijn nieuwe feiten of omstandigheden ontstaan
- Er is sprake van een noodtoestand
Zijn er nog rechtsmiddelen mogelijk, dan kijkt de rechter ook naar de belangen van beide partijen. Het belang van executie wordt afgewogen tegen het belang van de veroordeelde.
Het arrest van de Hoge Raad van 20 december 2019 heeft deze regels verduidelijkt. Een belangenafweging vindt maar één keer plaats, tenzij er echt iets nieuws gebeurt.
Onrechtmatige executie en schadevergoeding
Blijkt de executie onrechtmatig, dan kan de veroordeelde schadevergoeding eisen. Dit kan als de deurwaarder zijn bevoegdheden overschrijdt of als het vonnis later wordt vernietigd.
Misbruik van executiebevoegdheid komt bijvoorbeeld voor bij:
- Executie zonder geldige titel
- Niet-naleven van wettelijke procedures
- Executie na betaling van de schuld
De veroordeelde moet aantonen dat hij schade heeft geleden door de onrechtmatige executie. Denk aan kosten van advocaten, deurwaarders of misgelopen inkomsten.
Schadevergoeding moet tijdig worden gevorderd. De rechter kijkt of de executant te kwader trouw was of had moeten weten dat de executie niet terecht was.
Schorsing door hoger beroep of kort geding
Een schorsingsincident tijdens hoger beroep biedt een alternatief voor het executiegeschil. Het gerechtshof kan de uitvoering van het vonnis pauzeren tot de uitspraak in hoger beroep.
Voor schorsing gelden dezelfde criteria als bij het executiegeschil. De rechter weegt het belang van executie af tegen het belang bij behoud van de huidige situatie.
Kort geding bij de voorzieningenrechter is mogelijk voor spoedeisende kwesties. Deze procedure verloopt sneller dan een gewoon executiegeschil, maar de toetsing blijft gelijk.
De keuze tussen deze procedures hangt af van:
- Of rechtsmiddelen nog openstaan
- De urgentie van de zaak
- De kans van slagen van het verweer
Dwangmiddelen en alternatieven bij tenuitvoerlegging
Bij het uitvoeren van een vonnis kun je verschillende dwangmiddelen inzetten om naleving af te dwingen. Dwangsommen en reële executie zijn daarbij de belangrijkste instrumenten.
Toepassing en rol van dwangsommen
Een dwangsom is een geldboete die de schuldenaar moet betalen voor elke dag of periode dat hij het vonnis niet nakomt. De rechter bepaalt de hoogte van de dwangsom in het vonnis.
Kenmerken van dwangsommen:
- Werken preventief door financiële druk te geven
- Motiveren tot vrijwillige naleving
- Kunnen dagelijks, wekelijks of per overtreding oplopen
De dwangsom loopt automatisch op als de schuldenaar in gebreke blijft. Je hoeft geen aparte procedure te starten om de dwangsom te laten ingaan.
Vaak zit er een maximum aan de dwangsom. Zo voorkom je dat de boete uit de hand loopt. Ook na het bereiken van het maximum blijft de schuldenaar verplicht het vonnis na te leven.
Reële executie en andere middelen
Reële executie betekent dat je de prestatie daadwerkelijk afdwingt zoals oorspronkelijk bedoeld. De deurwaarder zorgt ervoor dat het vonnis letterlijk wordt uitgevoerd.
Vormen van reële executie:
- Ontruiming: Gedwongen verwijdering van mensen of spullen uit een pand
- Wegneming: Fysiek weghalen van zaken die niet mogen blijven
- Handeling door derde: Iemand anders de verplichting laten uitvoeren
Bij de uitvoering kan de deurwaarder ook beslag leggen op goederen van de schuldenaar. Deze spullen kunnen daarna worden verkocht om de schuld te voldoen.
Vaak kun je verschillende executiemiddelen combineren. Een dwangsom kan bijvoorbeeld blijven oplopen terwijl je ook reële executie toepast.
Internationale aspecten en aanvullende ondersteuning
Nederlandse vonnissen kun je ook in andere landen uitvoeren, maar daar komen specifieke procedures bij kijken. Een goed verhaalsonderzoek helpt om te bepalen of executie zinvol is.
Executie van Nederlandse vonnissen in het buitenland
Wil je een Nederlands vonnis in het buitenland uitvoeren, dan heb je kennis nodig van internationale verdragen en lokale wetgeving. Binnen de Europese Unie zijn de procedures sinds 2015 een stuk eenvoudiger.
Europese procedures
Voor EU-landen heb je vaak geen exequatur meer nodig. Een vonnis uit een EU-lidstaat wordt automatisch erkend door andere lidstaten.
De schuldeiser moet wel een certificaat aanvragen bij de Nederlandse rechtbank. Met dat certificaat kun je executie aanvragen bij de bevoegde autoriteiten in het andere land.
Dat proces verloopt tegenwoordig een stuk sneller doordat er minder tussenstappen zijn. Voorwaarden voor EU-executie:
- Vonnis gewezen na 10 januari 2015
- Burgerlijke of handelszaak
- Gedaagde woont in de EU
Buiten de EU
Voor landen buiten de EU gelden andere regels. Vaak heb je dan wel een exequatur nodig. Het vonnis moet eerst worden erkend door de lokale rechter.
De procedures verschillen per land. Sommige landen hebben bilaterale verdragen met Nederland, wat alles wat makkelijker maakt.
Verhaalsonderzoek en haalbaarheid
Wil je executie in het buitenland starten? Dan is een verhaalsonderzoek eigenlijk onmisbaar.
Zo’n onderzoek laat zien of de schuldenaar genoeg bezittingen heeft om het vonnis te betalen.
Onderzoeksmogelijkheden
Met een verhaalsonderzoek kun je van alles boven water krijgen. Je kijkt bijvoorbeeld naar bankrekeningen, onroerend goed, en andere waardevolle spullen van de schuldenaar.
In sommige landen kom je lastiger aan informatie. Strenge privacyregels gooien daar soms roet in het eten.
Dan is professionele hulp eigenlijk wel nodig.
Kosten versus baten
Internationale executie kost geld. Je moet die kosten echt afwegen tegen de kans op succes.
Soms is het simpelweg niet de moeite waard om door te zetten.
Waar je op let:
- Hoogte van de vordering
- Executiekosten in het betreffende land
- Aanwezige bezittingen van de schuldenaar
- Lokale wetgeving en procedures
Veelgestelde Vragen
De executie van een vonnis roept allerlei praktische vragen op. Hieronder vind je antwoorden op de meest gestelde vragen over de stappen, kosten en procedures rond het uitvoeren van een gerechtelijk vonnis.
Wat zijn de stappen die genomen moeten worden om een vonnis te executeren?
Je begint met het betekenen van het vonnis via een deurwaarder. Die bezorgt het vonnis bij de veroordeelde partij en geeft meteen het bevel om te voldoen.
De veroordeelde krijgt een bepaalde termijn om vrijwillig te betalen. Hoe lang die termijn is, hangt af van het soort vonnis en de situatie.
Komt er geen betaling? Dan mag de winnende partij overgaan tot gedwongen uitvoering.
Daarvoor schakelt hij opnieuw de deurwaarder in, die beslag legt op goederen.
Welke kosten zijn verbonden aan de tenuitvoerlegging van een gerechtelijk vonnis?
Je betaalt deurwaarderskosten voor het betekenen en uitvoeren van het vonnis. Meestal komen die kosten uiteindelijk bij de veroordeelde partij terecht.
Bij beslaglegging krijg je te maken met extra kosten voor het leggen en onderhouden van beslag. Ook de verkoop van goederen brengt kosten met zich mee.
Hoeveel het precies kost, hangt af van het soort executie en de hoogte van de vordering. Deurwaarders werken met wettelijke tarieven.
Wat is de rol van een deurwaarder bij de uitvoering van een vonnis?
De deurwaarder betekent het vonnis aan de veroordeelde partij. Hij geeft daarbij direct het bevel om te voldoen binnen een bepaalde termijn.
Werkt de veroordeelde niet mee? Dan legt de deurwaarder beslag op goederen, bankrekeningen of andere bezittingen.
De deurwaarder regelt ook de eventuele verkoop van de beslagen goederen. De opbrengst gaat naar de winnende partij.
Hoe kan ik beslag laten leggen op goederen of tegoeden van de veroordeelde partij?
Beslag leggen kan pas na betekening van het vonnis en als de termijn verstreken is. De deurwaarder pakt dan de bekende goederen en tegoeden van de veroordeelde partij aan.
Bankbeslag zie je vaak: het saldo op bankrekeningen wordt geblokkeerd. Later krijgt de beslaglegger het geld uitgekeerd.
Ook roerende en onroerende goederen komen in aanmerking voor beslag. Die verkoopt men openbaar en de opbrengst gaat naar de schuldeiser.
Wat kan ik doen als de veroordeelde partij niet voldoet aan het vonnis?
Betaalt de veroordeelde partij niet uit zichzelf? Dan kun je overgaan tot gedwongen executie.
De deurwaarder legt beslag op goederen en tegoeden. Bij herhaalde weigering kun je aanvullende maatregelen nemen.
Dit kan leiden tot verder beslag of andere dwangmiddelen. Snel handelen na het verlopen van de termijn is echt belangrijk.
Wacht je te lang, dan verklein je de kans op een succesvolle inning.
Welke rechten heb ik als schuldeiser indien de schuldenaar failliet is verklaard?
Als jouw schuldenaar failliet gaat, moet je je vordering aanmelden bij de curator. Dat aanmelden doe je binnen een termijn die de rechtbank bepaalt.
De curator bekijkt vervolgens alle vorderingen. Daarna stelt hij een uitdelingslijst samen.
Schuldeisers krijgen uitbetaald uit wat er nog in de boedel zit, maar alleen als er genoeg geld is.
Niet iedere schuldeiser staat trouwens op gelijke hoogte. Preferente schuldeisers, zoals de belastingdienst, krijgen eerder hun geld dan gewone schuldeisers.
