Gepubliceerd op 20 januari 2026 · Laatst bijgewerkt op 13 oktober 2026
Een netbeheerder mag een verzoek om transportcapaciteit pas weigeren als hij eerst heeft onderzocht of de vraag toch kan worden ingepast, onder meer met congestiemanagement, en dat onderzoek geen ruimte oplevert (artikel 9.6 Netcode elektriciteit). Hij moet de weigering bovendien concreet motiveren; een algemene verwijzing naar “een vol net” is niet genoeg.
De belangrijkste uitzondering: congestiemanagement hoeft niet te worden toegepast als een van de grenzen uit artikel 9.10 lid 2 Netcode elektriciteit is bereikt, zoals de technische of de financiële grens. Tegen een weigering kunt u een geschil voorleggen aan de ACM of naar de civiele rechter stappen.
Inhoudsopgave
Welke regels gelden sinds de Energiewet?
Sinds 1 januari 2026 geldt de Energiewet; de Elektriciteitswet 1998 en de Gaswet zijn vervallen. De kernplichten blijven: de netbeheerder moet zijn net veilig, betrouwbaar en doelmatig beheren en derden zonder discriminatie toegang geven tot het net.
Onder de Elektriciteitswet 1998 stond de transportplicht in artikel 24: de netbeheerder mocht transport alleen weigeren als hij redelijkerwijs geen capaciteit beschikbaar had, en moest dat met redenen omkleden. Voor een weigering van vóór 2026 beoordeelt de ACM de zaak naar het recht dat op dat moment gold. De gedetailleerde regels over congestie staan in hoofdstuk 9 van de Netcode elektriciteit, een codebesluit van de ACM.
Wat moet de netbeheerder doen voordat hij weigert?
Hij moet onderzoeken of de gevraagde en de beschikbare transportcapaciteit met elkaar in overeenstemming kunnen worden gebracht (artikel 9.6 lid 1 Netcode elektriciteit). Pas als dat onderzoek laat zien dat dit niet of onvoldoende kan, mag hij weigeren (artikel 9.6 lid 3).
- Kan de aanvrager met minder capaciteit toe, of met een ander profiel?
- Zijn er technische maatregelen mogelijk anders dan netverzwaring?
- Kan congestiemanagement ruimte maken (artikelen 9.9 tot en met 9.11)?
De ACM oordeelde in het geschilbesluit Sunvest/Liander van 3 april 2026 dat een netbeheerder dit onderzoek niet afhankelijk mag maken van het eerst accepteren van een offerte. In hetzelfde besluit kreeg de producent gelijk op het punt van de motivering.
Wat is congestiemanagement?
Bij congestiemanagement vraagt de netbeheerder aangeslotenen om op drukke momenten minder in te voeden of af te nemen, tegen een vergoeding. Zo ontstaat ruimte voor nieuwe aanvragers zonder dat het net overbelast raakt.
De Netcode kent daarvoor onder meer redispatch, waarbij een aangeslotene tegen betaling zijn productie of verbruik aanpast, en capaciteitsbeperkingscontracten. De werking is uitgewerkt in de bijlagen bij de Netcode. Een netbeheerder hoeft geen congestiemanagement toe te passen als een van de grenzen uit artikel 9.10 lid 2 is bereikt, bijvoorbeeld omdat er onvoldoende deelnemers zijn of de kosten de financiële grens overschrijden.
Hoe concreet moet de motivering zijn?
Concreet genoeg om te controleren. De netbeheerder moet aangeven welk deel van het net overbelast is, welk onderzoek hij heeft gedaan en waarom congestiemanagement geen oplossing biedt (artikel 9.6 lid 4 Netcode elektriciteit). Daarnaast moet hij inzicht geven in de belasting van zijn net.
Wat zegt de rechter?
De voorzieningenrechter van de rechtbank Gelderland oordeelde op 3 februari 2025 dat een netbeheerder een verzoek om meer transportvermogen van een levensmiddelenfabriek te vroeg had geweigerd. Hij had nog niet alle mogelijkheden van congestiemanagement onderzocht (ECLI:NL:RBGEL:2025:847).
De netbeheerder moest binnen enkele maanden een aanbod doen voor 550 kW extra, op straffe van een dwangsom. De uitspraak laat zien dat een kort geding een bruikbare route kan zijn als het bedrijf of project niet kan wachten.
Welke plichten heeft u als producent of grootverbruiker?
Congestiemanagement werkt alleen als aangeslotenen meedoen. Hoofdstuk 9 van de Netcode kan aangeslotenen met regelbaar vermogen boven een bepaalde omvang in een congestiegebied verplichten dat vermogen beschikbaar te stellen, tegen een vergoeding.
Houd daarom bij het ontwerp van een zonnepark, windpark, batterij of fabriek rekening met de technische mogelijkheid om op afroep in te voeden of af te nemen. Het aanbieden van flexibiliteit, eventueel via een aggregator, kan ook uw eigen kans op transportcapaciteit vergroten.
Hoe komt u op tegen een weigering?
Er zijn twee routes: een geschil bij de ACM of een procedure bij de civiele rechter. Welke route past, hangt af van wat u wilt bereiken en hoe snel.
Geschilbeslechting door de ACM
De ACM beslist op een klacht over de manier waarop een netbeheerder zijn wettelijke taken uitvoert; onder de Elektriciteitswet 1998 was dat artikel 51. De ACM toetst of de netbeheerder het onderzoek en de motivering uit de Netcode correct heeft toegepast. Tegen het geschilbesluit staat beroep open bij het College van Beroep voor het bedrijfsleven.
De civiele rechter
Bij de civiele rechter vordert u nakoming, een aanbod voor transport of schadevergoeding. Bij spoed, bijvoorbeeld omdat een financiering of subsidie in gevaar komt, is een kort geding mogelijk.
Kunt u schadevergoeding krijgen?
Ja, als de netbeheerder onrechtmatig weigert of de transportovereenkomst niet nakomt (artikelen 6:162 en 6:74 BW). U moet dan aantonen dat de schade door die weigering is ontstaan; de rechter houdt rekening met eigen schuld en uw plicht om de schade te beperken (artikel 6:101 BW).
Schadeposten zijn bijvoorbeeld gemiste opbrengst uit elektriciteitsverkoop, een vervallen SDE++-beschikking en doorlopende projectkosten. Let op aansprakelijkheidsbeperkingen in de algemene voorwaarden van de netbeheerder.
Waar let u als producent of afnemer op?
- Vraag schriftelijk om de volledige onderbouwing van een weigering.
- Controleer of congestiemanagement is onderzocht en waarom het niet wordt toegepast.
- Ga na of u met minder capaciteit of een flexibel contract toe kunt.
- Leg de datum van uw aanvraag en alle correspondentie vast.
- Beperk de schade en documenteer de kosten van vertraging.
Waar let u als netbeheerder op?
- Voer het onderzoek van artikel 9.6 Netcode volledig uit vóór een weigering.
- Leg vast waarom een grens uit artikel 9.10 lid 2 is bereikt.
- Motiveer per netvlak en met controleerbare gegevens.
- Behandel vergelijkbare aanvragen gelijk en volgens de geldende volgorde.
Wat kunnen wij voor u doen bij netcongestie?
- Een weigering van transportcapaciteit beoordelen aan de hand van de Netcode.
- Een verzoek om motivering of een bezwaarbrief aan de netbeheerder opstellen.
- Een geschil bij de ACM voorbereiden en voeren.
- Een kort geding of schadeprocedure tegen de netbeheerder voeren.
- Contracten voor congestiemanagement en flexibiliteit beoordelen, als advocaat energierecht.
Samengevat
- Sinds 1 januari 2026 geldt de Energiewet; de congestieregels staan in hoofdstuk 9 Netcode elektriciteit.
- Vóór een weigering moet de netbeheerder onderzoeken of de vraag kan worden ingepast, ook met congestiemanagement.
- Een weigering moet concreet worden gemotiveerd.
- U kunt naar de ACM of de civiele rechter, bij spoed in kort geding.
Veelgestelde vragen
Mag de netbeheerder zomaar naar een wachtrij verwijzen?
Nee, niet zonder het onderzoek uit artikel 9.6 Netcode elektriciteit. Een plaats op de wachtlijst ontslaat hem niet van de plicht om te onderzoeken en te motiveren.
Geldt altijd wie het eerst komt, het eerst maalt?
In beginsel worden aanvragen op volgorde van binnenkomst behandeld. De ACM heeft netbeheerders toegestaan om bepaalde projecten met maatschappelijke prioriteit of een congestieverzachtend effect voorrang te geven; ga na of dat in uw geval speelt.
Hoe lang duurt een ACM-geschil?
Meestal enkele maanden tot langer dan een jaar. Is er haast, dan is een kort geding bij de civiele rechter vaak sneller.
Kan de ACM een prijs voor congestiemanagement vooraf toetsen?
De ACM stelt de methoden en voorwaarden vast in codebesluiten. Een individuele vergoeding kunt u in een concreet geschil laten beoordelen.
