Gepubliceerd op 5 mei 2021 · Laatst bijgewerkt op 8 oktober 2026
Een donorovereenkomst is niet verplicht, maar legt vast dat de donor alleen doneert en geen juridisch ouder wordt, en wat u afspreekt over omgang en kosten. Let wel op: een donor die meer doet dan zaad ter beschikking stellen, kan toch als verwekker gelden en dan kinderalimentatie verschuldigd zijn. In dit artikel leest u wat een donorovereenkomst is, wat u erin vastlegt en wanneer de donor wel of niet alimentatieplichtig wordt.
Bij het krijgen van een kind met behulp van een spermadonor komt meer kijken dan het vinden van een geschikte donor en het inseminatieproces. Minstens zo belangrijk is de rechtsverhouding tussen de wensouder(s), een eventuele partner, de donor en het kind. Een donorovereenkomst regelt die verhouding en biedt alle betrokkenen zekerheid, ook al is zij niet wettelijk verplicht.
Inhoudsopgave
Wat is een donorovereenkomst?
Een donorovereenkomst is een contract tussen de wensouder(s) en de spermadonor. Hierin legt u afspraken vast over de donatie, het juridisch ouderschap, de omgang en de kinderalimentatie. Sinds 2004 verbiedt de Wet donorgegevens kunstmatige bevruchting anonieme donatie: elke donor is bij een fertiliteitskliniek geregistreerd of bij de wensouders bekend.
Daardoor onderscheidt de praktijk twee soorten donorschap: de donor via een kliniek (B-donor) en de bij de wensouders bekende donor (C-donor). Bij een C-donor is een donorovereenkomst het meest gebruikelijk, omdat wensouders en donor elkaar rechtstreeks afspraken laten maken. Deze blog bespreekt achtereenvolgens wat een donorovereenkomst inhoudt, welke gegevens erin komen en welke concrete afspraken u kunt maken.
Wat is een B-donor?
Een B-donor doneert via een kliniek en is voor de wensouders onbekend. De kliniek registreert zijn gegevens bij de Stichting donorgegevens kunstmatige bevruchting. Vanaf twaalf jaar kan het kind lichamelijke en sociale gegevens van de donor opvragen, zoals uiterlijk, beroep en karaktereigenschappen.
Vanaf zestien jaar kan het kind ook de persoonsidentificerende gegevens opvragen, zoals naam, geboortedatum en woonplaats. Deze twee leeftijdsgrenzen liggen vast in de wet en gelden voor ieder kind dat via een kliniek is verwekt.
Wat is een C-donor?
Een C-donor is iemand die de wensouders al kennen, bijvoorbeeld uit hun eigen kring of via een donorplatform. Het voordeel is dat u elkaars achtergrond en eigenschappen kent en dat de inseminatie zonder wachtlijst kan plaatsvinden.
Juist omdat u rechtstreeks met elkaar te maken heeft, is het belangrijk om vooraf goede afspraken te maken. Een donorovereenkomst legt vast wat u heeft afgesproken en welke intenties u en de donor hadden op het moment van ondertekenen. Komt het later tot een geschil, dan biedt de overeenkomst bewijs van wat u samen bedoelde.
Wat legt u vast in een donorovereenkomst?
Een donorovereenkomst bevat doorgaans de volgende onderdelen:
- NAW-gegevens van de donor en de wensouder(s)
- Afspraken over de donatie: duur, communicatie en omgang
- Medische aspecten, zoals onderzoek naar erfelijke afwijkingen
- Toestemming voor inzage in medische gegevens
- Eventuele vergoedingen, zoals reiskosten of kosten voor medisch onderzoek
- Rechten en plichten van de donor
- Afspraken over anonimiteit en privacy
- Aansprakelijkheid van beide partijen
- Wat er gebeurt als de situatie later verandert
Wie wordt juridisch ouder van het kind?
Een onbekende donor krijgt doorgaans geen juridische rol. Hij kan niet afdwingen dat hij wettelijk ouder wordt. De enige weg naar juridisch ouderschap is erkenning van het kind, en dat kan alleen met toestemming van de moeder. Heeft het kind al twee juridische ouders, dan is erkenning door de donor niet meer mogelijk, ook niet met toestemming.
Bij een bekende donor liggen de verhoudingen anders: hier spelen omgang en kinderalimentatie eerder een rol. Bespreek daarom vooraf met de donor of hij het kind wil erkennen of gezag wil hebben, en leg de uitkomst vast in de donorovereenkomst. Zo voorkomt u dat u en het kind later voor verrassingen komen te staan, en beschermt u het juridisch ouderschap van de wensouder(s).
Wat regelt u over omgang en contact?
Leg ook vast of en hoe er contact zal zijn tussen de donor en het kind. In de praktijk lopen deze afspraken sterk uiteen: de ene donor heeft maandelijks of ieder kwartaal contact, de andere ontmoet het kind pas als het zestien is. Wat u afspreekt, is aan u en de donor samen.
Neem deze afspraken op in de donorovereenkomst, zodat het kind er later niet ongewenst mee wordt geconfronteerd. Een donor die geen juridisch ouder is, kan overigens niet zomaar omgang met het kind afdwingen. Volgens de Hoge Raad (2 november 2012, ECLI:NL:HR:2012:BX5798) moet hij daarvoor bijkomende omstandigheden aantonen die wijzen op een nauwe persoonlijke betrekking, bijvoorbeeld een gezinsleven dat al vóór de geboorte was beoogd. Alleen het biologische ouderschap is daarvoor niet genoeg.
Moet de donor kinderalimentatie betalen?
Alleen de verwekker van een kind is verplicht tot het betalen van kinderalimentatie (artikel 1:394 van het Burgerlijk Wetboek). Een donor die alleen zijn zaad ter beschikking stelt voor kunstmatige inseminatie, geldt niet als verwekker en is dan ook niet alimentatieplichtig.
Blijkt uit de omstandigheden dat de donor wél als verwekker moet worden aangemerkt, bijvoorbeeld omdat hij een ouderrol op zich heeft genomen, dan kan hij alsnog via een vaderschapsactie tot alimentatie worden verplicht. Een heldere donorovereenkomst, waarin staat dat de donor uitsluitend doneert, helpt beide partijen om dit onderscheid aan te tonen.
Wanneer past u de donorovereenkomst aan?
Pas de overeenkomst aan zodra uw omstandigheden veranderen, en laat haar ook zonder wijziging af en toe controleren. Veranderen uw omstandigheden, bijvoorbeeld door een verhuizing die gevolgen heeft voor de omgang, of door een inkomenswijziging die om herziening van de alimentatie vraagt? Pas de donorovereenkomst dan op tijd aan. Zo houdt u de afspraken actueel voor uzelf en voor het kind, en voorkomt u dat u achteraf discussie krijgt over wat er precies was afgesproken.
Zijn uw omstandigheden ongewijzigd, dan is het toch verstandig om een bestaande donorovereenkomst periodiek te laten controleren door een juridisch specialist. Wetgeving en rechtspraak over ouderschap en omgang ontwikkelen zich, en een overeenkomst die jaren geleden is opgesteld, sluit niet altijd meer aan bij de actuele situatie van u, uw partner en het kind.
Veelgestelde vragen
Kan de donor later alsnog het kind erkennen?
Alleen met toestemming van de moeder, en alleen zolang het kind nog geen twee juridische ouders heeft. Heeft het kind al een tweede juridische ouder, dan is erkenning door de donor niet meer mogelijk.
Heeft mijn partner toestemming nodig voor de inseminatie?
Nee, een donorovereenkomst regelt de verhouding met de donor, niet de gezagsverhouding tussen de wensouders onderling. Wilt u dat uw partner ook juridisch ouder wordt, dan regelt u dat afzonderlijk via erkenning of adoptie.
Wat als de donor zich niet aan de overeenkomst houdt?
Een donorovereenkomst is een gewone overeenkomst. Komt de donor de afspraken niet na, dan kunt u nakoming of schadevergoeding vorderen. Gaat het om ouderschap, gezag of omgang, dan beslist uiteindelijk de rechter in het belang van het kind, en niet alleen wat er in de overeenkomst staat.
Moet ik de donorovereenkomst laten vastleggen bij de notaris?
Dat is niet verplicht. Een onderhandse overeenkomst is geldig, mits beide partijen deze ondertekenen. Wilt u meer zekerheid over de bewijskracht, dan kunt u de overeenkomst wel notarieel laten vastleggen.
Waar let u als wensouder op?
- Leg vast dat de donor uitsluitend doneert en geen ouderrol op zich neemt.
- Spreek af of de donor het kind mag erkennen; dat kan alleen met toestemming van de moeder.
- Leg de omgang concreet vast: hoe vaak, vanaf welke leeftijd en op wiens initiatief.
- Bewaar de ondertekende overeenkomst samen met de stukken over de inseminatie.
Waar let u als donor op?
- Controleer dat de overeenkomst vermeldt dat u alleen zaad ter beschikking stelt, zodat u niet als verwekker geldt (artikel 1:394 BW).
- Spreek af welke kosten u vergoed krijgt, zoals reiskosten en medisch onderzoek.
- Leg vast welk contact u met het kind mag hebben en of u het kind ooit wilt erkennen.
- Spreek af hoe uw privacy wordt beschermd en wanneer het kind uw gegevens krijgt.
Wat kunnen wij voor u doen bij een donorovereenkomst?
Een goede donorovereenkomst voorkomt later een procedure over ouderschap, omgang of alimentatie. Wij nemen daarbij de volgende stappen:
- Wij stellen de donorovereenkomst op of controleren een bestaande overeenkomst op ouderschap, omgang en kosten.
- Wij leggen vast dat de donor uitsluitend doneert, zodat hij niet als verwekker wordt aangemerkt (artikel 1:394 BW).
- Wij adviseren hoe de partner van de moeder juridisch ouder wordt: van rechtswege, door erkenning of door adoptie.
- Wij passen de overeenkomst aan als uw omstandigheden veranderen.
- Wij staan u bij in een geschil met de donor over erkenning, omgang of alimentatie.
Samengevat
- Een donorovereenkomst is niet verplicht, maar voorkomt onenigheid over ouderschap, omgang en alimentatie.
- Bij een B-donor kan het kind vanaf twaalf jaar basisgegevens en vanaf zestien jaar persoonsgegevens van de donor opvragen.
- Bij een C-donor maakt u zelf afspraken; leg die schriftelijk vast.
- Erkenning door de donor kan alleen met toestemming van de moeder en niet als het kind al twee juridische ouders heeft.
- Alleen de verwekker (artikel 1:394 BW) is kinderalimentatie verschuldigd; een donor die uitsluitend doneert, is dat doorgaans niet.
Meer over hoe Law & More u hierbij helpt, leest u op de pagina familierecht advocaat.
