Gepubliceerd op 22 september 2026 · Laatst bijgewerkt op 14 oktober 2026
Onder de Energiewet, die sinds 1 januari 2026 de Elektriciteitswet 1998 en de Gaswet vervangt, blijft de netbeheerder in beginsel verplicht grootverbruikers aan te sluiten. De belangrijkste uitzondering zit in het transport: in congestiegebieden mag de netbeheerder schaarse capaciteit verdelen volgens een vast prioriteringskader, zodat een aansluiting nog geen transportcapaciteit garandeert. Dat raakt industriële grootverbruikers, datacenters, glastuinbouwbedrijven en projectontwikkelaars. Hieronder bespreken wij wat er voor grootverbruikers verandert bij aansluiting en transport, en welke nieuwe rechten en verplichtingen daarbij horen. Voor het volledige overzicht van de stelselherziening leest u ons artikel over de Energiewet.
Inhoudsopgave
Verandert de aansluitplicht van de netbeheerder?
De hoofdregel blijft dat de netbeheerder verplicht is een aansluiting te bieden aan wie daarom verzoekt. Nieuw is dat de netbeheerder in congestiegebieden mag prioriteren tussen transportverzoeken volgens een vastgesteld kader.
De praktijk van de afgelopen jaren liet zien dat deze hoofdregel onder druk staat: in grote delen van het land is het net vol en komen aansluit- en transportverzoeken op een wachtlijst. Over de grenzen daarvan schreven wij eerder in ons artikel over wanneer een netbeheerder uw aansluiting mag weigeren. Sinds 1 januari 2026 geldt in congestiegebieden een prioriteringskader waarin projecten die congestie verlichten, vitale maatschappelijke functies en basisbehoeften zoals woningbouw voorrang kunnen krijgen op een transportverzoek. Een grootverbruiker valt niet automatisch in een van deze categorieën en moet voorrang met documenten onderbouwen. Voor de meeste industriële aansluitingen verschuift de discussie dan ook van de vraag óf er een aansluitplicht is, naar de vraag hoe de netbeheerder de schaarse capaciteit verdeelt en of dat correct gebeurt.
Welke nieuwe transportvormen komen er?
Naast het vaste, ongeclausuleerde transportrecht maakt de Energiewet ruimte voor flexibele en tijdsgebonden transportrechten. U kunt daarbij korting of eerder toegang krijgen in ruil voor de bereidheid om op piekmomenten te worden afgeschakeld of beperkt.
Onder het oude recht was het gecontracteerde transportvermogen een vast gegeven: wie capaciteit had, hield die, en wie geen capaciteit kreeg, stond buitenspel. Voor grootverbruikers die hun proces kunnen flexibiliseren, ontstaat zo een kans om eerder en goedkoper capaciteit te verwerven. Deze producten vragen wel om scherpe contractuele afspraken over beschikbaarheid, compensatie en de gevolgen van afschakeling voor uw bedrijfsvoering.
Wat is congestiemanagement en moet u meedoen?
Congestiemanagement is geen tijdelijke noodmaatregel meer, maar een structureel onderdeel van het systeem. Heeft u stuurbaar vermogen, dan kan de netbeheerder u vragen tegen vergoeding flexibiliteit te leveren.
Dat werkt ook de andere kant op: wie zijn vermogen kan bijsturen, kan daar een verdienmodel van maken. De juridische kant van dit stelsel, van biedplichten tot de vergoedingssystematiek, beschreven wij eerder in ons artikel over netcongestie en de juridische valkuilen bij grootschalige industriële aansluitingen. Voor grootverbruikers loont het om de eigen flexibiliteit in kaart te brengen voordat de netbeheerder daarom vraagt.
Welke nieuwe rollen kunt u als grootverbruiker vervullen?
Als actieve afnemer mag u zelf energie opwekken, opslaan en terugleveren, en dat combineren met deelname aan flexibiliteits- en balanceringsmarkten, al dan niet via een aggregator.
Cable pooling en het delen van een aansluiting maken het bovendien mogelijk om schaarse netcapaciteit efficiënter te benutten, bijvoorbeeld door zon, wind en batterijopslag achter één aansluiting te combineren. Deze constructies vergen een doordachte juridische inrichting: wie geldt als aangeslotene, wie draagt het balanceringsrisico, hoe worden kosten en opbrengsten verdeeld, en wat gebeurt er bij congestie?
Aan welke nieuwe verplichtingen moet u voldoen?
Tegenover de nieuwe rechten staan verplichtingen rond bemetering en gegevensuitwisseling: het energiesysteem draait op data, en de wet regelt wie welke gegevens moet aanleveren en mag gebruiken.
Ligt uw aansluiting in een congestiegebied, dan mag van u ook een actieve houding worden verwacht. Weigert u mee te werken aan congestiemanagement terwijl u daartoe verplicht bent, dan riskeert u handhaving en aansprakelijkheid.
Wat betekent dit voor uw bestaande contracten?
De overgang naar de Energiewet is een natuurlijk moment om uw aansluit- en transportovereenkomst, leveringscontracten en eventuele flexibiliteitscontracten te herijken. Verwijzingen naar oude wetsartikelen en codes moeten worden geactualiseerd.
Neemt u een investeringsbeslissing die afhangt van netcapaciteit, dan doet u er goed aan de juridische houdbaarheid van toezeggingen van de netbeheerder kritisch te laten beoordelen. Onze advocaten energierecht begeleiden grootverbruikers hierbij, van de herijking van contracten tot geschillen over aansluiting en transport.
Wat kunnen wij voor u doen bij aansluiting en transport onder de Energiewet?
Wij staan grootverbruikers bij in hun contacten en geschillen met de netbeheerder.
- Wij beoordelen of de netbeheerder uw aansluit- of transportverzoek correct heeft behandeld en geprioriteerd.
- Wij onderbouwen een verzoek om voorrang binnen het prioriteringskader met de juiste documenten.
- Wij toetsen flexibele of tijdsgebonden transportcontracten op afspraken over beschikbaarheid, compensatie en afschakeling.
- Wij richten cable pooling of een gedeelde aansluiting juridisch in, inclusief de verdeling van kosten, opbrengsten en balanceringsrisico.
- Wij actualiseren verwijzingen naar de Elektriciteitswet 1998 en de Gaswet in uw bestaande contracten.
- Wij voeren een geschil met de netbeheerder bij de ACM of bij de rechter.
Samengevat
- De aansluitplicht blijft bestaan, maar de netbeheerder mag in congestiegebieden sinds 1 januari 2026 prioriteren volgens een vastgesteld kader.
- Naast het vaste transportrecht komen er flexibele en tijdsgebonden transportrechten.
- Congestiemanagement wordt een structureel onderdeel van het systeem, met kansen én verplichtingen voor grootverbruikers met stuurbaar vermogen.
- Als actieve afnemer en via cable pooling krijgt u meer ruimte om zelf te produceren, op te slaan en capaciteit te delen.
- Nieuwe verplichtingen rond bemetering, data en medewerking aan congestiemanagement vragen om een herijking van uw contracten.
