Gepubliceerd op 22 september 2026
De Energiewet heeft de Elektriciteitswet 1998 en de Gaswet vervangen en vormt daarmee de grootste herziening van het Nederlandse energierecht in ruim vijfentwintig jaar. Voor netbeheerders, energieleveranciers, grootverbruikers en exploitanten van private netten verandert er veel: van de systematiek van aansluiten en transporteren tot de regels over data, energiedeling en de positie van de ACM. In dit artikel zetten wij de belangrijkste veranderingen op een rij en duiden wij wat zij in de praktijk betekenen.
Inhoudsopgave
Waarom een nieuwe wet?
De Elektriciteitswet 1998 en de Gaswet zijn geschreven voor een energiemarkt die wezenlijk anders was dan de huidige. Decentrale opwek, netcongestie, elektrificatie van de industrie, energiegemeenschappen en de digitalisering van het energiesysteem pasten steeds slechter in het oude wettelijke jasje. Bovendien moest Nederland het Europese Clean Energy Package implementeren, waaronder de Elektriciteitsrichtlijn en de Elektriciteitsverordening. De Energiewet integreert de regels voor elektriciteit en gas in één wet en moderniseert het kader voor de energietransitie. De wet treedt gefaseerd in werking; een deel van de verplichtingen wordt verder uitgewerkt in lagere regelgeving, waaronder het Energiebesluit en de Energieregeling.
Eén wet voor elektriciteit en gas
De meest zichtbare verandering is structureel: waar elektriciteit en gas voorheen elk hun eigen wet hadden, brengt de Energiewet beide onder in één samenhangend stelsel. Begrippen zijn geharmoniseerd en de systematiek is opnieuw opgebouwd rond de rollen in het energiesysteem: systeembeheerders, leveranciers, aggregators, actieve afnemers en energiegemeenschappen. Wie gewend was te werken met artikelnummers uit de oude wetten, moet opnieuw zijn weg vinden; vrijwel geen enkel artikel is ongewijzigd overgenomen.
Aansluiten en transport: nieuwe spelregels in tijden van congestie
Voor grootverbruikers en projectontwikkelaars is het belangrijkste hoofdstuk dat over aansluiting en transport. De Energiewet codificeert en verfijnt de regels die de afgelopen jaren onder druk van netcongestie zijn ontstaan. De netbeheerder blijft in beginsel verplicht om aan te sluiten en transport te bieden, maar de wet biedt meer ruimte voor alternatieven zoals flexibele contractvormen en congestiemanagement. Eerder schreven wij over de vraag of een netbeheerder een aansluiting mag weigeren bij netcongestie en over de rechten, plichten en rechtsmiddelen rond congestiemanagement. De Energiewet bouwt op die praktijk voort en geeft de netbeheerder en de afnemer een duidelijker wettelijk kader, al blijft de invulling sterk afhankelijk van de codes en de besluitvorming van de ACM.
Nieuwe rollen: actieve afnemers, energiegemeenschappen en aggregators
De Energiewet geeft voor het eerst een volwaardige wettelijke positie aan partijen die in het oude stelsel niet of nauwelijks geregeld waren. Actieve afnemers mogen zelf opwekken, opslaan, verkopen en deelnemen aan flexibiliteitsmarkten. Energiegemeenschappen krijgen een wettelijk kader voor collectieve opwek en het delen van energie tussen leden. Aggregators kunnen vraag en aanbod van meerdere afnemers bundelen en op de markt aanbieden. Voor zakelijke partijen opent dit nieuwe verdienmodellen, maar het roept ook nieuwe juridische vragen op over contracten, aansprakelijkheid en de verhouding tot leverancier en netbeheerder.
Data en digitalisering
Een geheel nieuw onderdeel van de Energiewet is het regime voor gegevensuitwisseling. Meetdata en andere systeemgegevens worden gezien als de smeerolie van het energiesysteem. De wet regelt wie toegang heeft tot welke gegevens, onder welke voorwaarden marktpartijen data mogen gebruiken en hoe de privacy van afnemers wordt beschermd. Voor energiebedrijven en dienstverleners die op data gebaseerde producten aanbieden, is dit hoofdstuk van directe commerciële betekenis.
Gesloten distributiesystemen en private netten
Ook voor exploitanten van private netten en gesloten distributiesystemen verandert het wettelijke fundament. Het GDS-regime keert terug in de Energiewet, maar op onderdelen wijzigen de criteria, de procedure en de doorwerking van algemene verplichtingen. In een afzonderlijk artikel behandelen wij wat er voor gesloten distributiesystemen verandert ten opzichte van de oude wet.
Toezicht en handhaving door de ACM
De ACM blijft de centrale toezichthouder en geschilbeslechter in het energierecht, maar haar instrumentarium wordt op punten uitgebreid en gestroomlijnd. De wet herschikt de bevoegdheden rond codebesluiten, ontheffingen, tariefregulering en geschilbeslechting. Wie wil weten hoe de ACM in de praktijk opereert bij conflicten tussen marktpartijen en netbeheerders, verwijzen wij naar ons eerdere artikel over de rol van de ACM in geschillen op het gebied van energierecht. De hoofdlijnen daarvan blijven onder de Energiewet overeind, al verschuiven grondslagen en termijnen.
Overgangsrecht: oude rechten, nieuwe wet
Een herziening van deze omvang staat of valt met het overgangsrecht. Bestaande aansluit- en transportovereenkomsten, vergunningen, ontheffingen en codebesluiten worden in beginsel onder de nieuwe wet voortgezet, maar niet altijd ongewijzigd. Voor lopende procedures en bestaande contracten is het van belang per geval te beoordelen welk regime van toepassing is. Juist in deze overgangsfase ontstaan geschillen over de vraag welke rechten uit het oude stelsel meekomen naar het nieuwe.
Wat betekent dit voor uw organisatie?
De Energiewet is geen cosmetische operatie. Contracten die verwijzen naar artikelen uit de Elektriciteitswet 1998 of de Gaswet verdienen herziening. Ontheffingen en vergunningen moeten worden gecontroleerd op hun status onder het nieuwe regime. Nieuwe rollen en instrumenten, van energiedeling tot flexibiliteitsdiensten, bieden kansen die om een juridisch doordachte inrichting vragen. Onze advocaten energierecht adviseren netbeheerders, exploitanten van private netten, producenten en grootverbruikers over de gevolgen van de Energiewet voor hun positie. Neem gerust contact op voor een quickscan van uw contracten en vergunningen onder het nieuwe recht.
