Gepubliceerd op 22 september 2026 · Laatst bijgewerkt op 14 oktober 2026
Sinds 1 januari 2026 vervangt de Energiewet de Elektriciteitswet 1998 en de Gaswet. Voor netbeheerders (nu systeembeheerders), energieleveranciers, grootverbruikers en exploitanten van private netten verandert daarmee vrijwel het hele wettelijke kader, met uitzondering van bestaande overeenkomsten en vergunningen die het overgangsrecht in beginsel eerbiedigt.
Inhoudsopgave
Waarom is de Energiewet ingevoerd?
De oude wetten dateerden van vóór de energietransitie en boden geen ruimte voor decentrale opwek, netcongestie en energiedelen. De Energiewet implementeert bovendien het Europese Clean Energy Package, waaronder de Elektriciteitsrichtlijn en de Elektriciteitsverordening.
De wet treedt gefaseerd in werking. Een deel van de verplichtingen werkt de wetgever verder uit in het Energiebesluit en de Energieregeling, en de ACM stelt op basis daarvan codes vast die de praktijk concreet invullen.
Wat verandert er in de wetsystematiek?
Elektriciteit en gas staan niet langer in twee aparte wetten, maar in één samenhangend stelsel. De rollen in het energiesysteem zijn opnieuw ingedeeld: systeembeheerders, leveranciers, aggregators, actieve afnemers en energiegemeenschappen.
Vrijwel geen enkel artikelnummer uit de Elektriciteitswet 1998 of de Gaswet is ongewijzigd overgenomen. Wie in contracten of procedures naar een oud artikel verwijst, doet er verstandig aan dit te laten controleren.
Wat betekent de Energiewet voor aansluiten en transport bij netcongestie?
De systeembeheerder blijft in beginsel verplicht om aan te sluiten en transport te bieden, maar hoeft dit niet meer altijd direct te doen. Sinds de wijziging van 22 februari 2025 geldt een redelijke termijn in plaats van een vaste aansluitplicht, en de ACM bepaalt nader wat in een concreet geval redelijk is.
Eerder schreven wij over de vraag of een netbeheerder een aansluiting mag weigeren bij netcongestie en over de rechten, plichten en rechtsmiddelen rond congestiemanagement. Die praktijk blijft relevant, maar het wettelijke kader waarbinnen zij zich afspeelt, is dus gewijzigd.
Welke nieuwe rollen kent de Energiewet?
De wet geeft voor het eerst een eigen wettelijke positie aan partijen die het oude stelsel niet kende. Actieve afnemers mogen zelf opwekken, opslaan, verkopen en deelnemen aan flexibiliteitsmarkten.
Energiegemeenschappen krijgen een kader voor collectieve opwek en het delen van energie tussen leden, zonder dat daarvoor per se een traditionele leverancier nodig is. Aggregators mogen vraag en aanbod van meerdere afnemers bundelen en gezamenlijk op de markt aanbieden.
Voor zakelijke partijen ontstaan hierdoor nieuwe verdienmodellen. Dat roept ook nieuwe vragen op over contracten, aansprakelijkheid en de verhouding tot leverancier en systeembeheerder.
Wat regelt de Energiewet over energiedata?
De Energiewet voegt een apart regime voor gegevensuitwisseling toe, met een aangewezen partij die de uitwisseling van meetdata en andere systeemgegevens tussen marktpartijen coördineert. Afnemers krijgen zelf toegang tot hun data en mogen die met derden delen, bijvoorbeeld om aanbod op maat te krijgen.
Voor energiebedrijven en dienstverleners die producten op basis van deze data aanbieden, is dit onderdeel direct van commercieel belang. Ook de Rijksinspectie Digitale Infrastructuur (RDI) krijgt een uitgebreidere rol bij toezicht op meetinrichtingen, cyberbeveiliging en gegevensbescherming.
Wat verandert er voor gesloten distributiesystemen en private netten?
Het regime voor gesloten distributiesystemen (GDS) keert terug in de Energiewet, maar de criteria en de procedure om een ontheffing te krijgen, zijn op onderdelen anders. Ook de doorwerking van algemene verplichtingen naar GDS-exploitanten is opnieuw vormgegeven.
Exploitanten van private netten doen er goed aan hun bestaande ontheffing te laten toetsen aan het nieuwe regime, zeker als die ontheffing dateert van vóór 2026.
Welke bevoegdheden heeft de ACM onder de Energiewet?
De ACM blijft de centrale toezichthouder en geschilbeslechter in het energierecht, maar haar instrumentarium is uitgebreid. Tariefregulering loopt niet meer via vaste wettelijke voorschriften, maar via een methodebesluit dat de ACM zelf vaststelt.
Wie wil weten hoe de ACM in de praktijk optreedt bij conflicten tussen marktpartijen en systeembeheerders, verwijzen wij naar ons eerdere artikel over de rol van de ACM in geschillen op het gebied van energierecht. De hoofdlijnen daarvan gelden ook onder de Energiewet, al verschuiven de precieze grondslagen en termijnen.
Wat gebeurt er met bestaande contracten en vergunningen?
Bestaande aansluit- en transportovereenkomsten, vergunningen, ontheffingen en codebesluiten lopen in beginsel door onder de Energiewet, maar niet altijd ongewijzigd. Voor lopende procedures en contracten is het daarom van belang per geval te beoordelen welk regime geldt.
Juist in deze overgangsfase ontstaan geschillen over de vraag welke rechten uit het oude stelsel meekomen naar het nieuwe stelsel.
Wat betekent dit voor uw organisatie?
Contracten die verwijzen naar artikelen uit de Elektriciteitswet 1998 of de Gaswet verdienen herziening. Controleer daarnaast of bestaande ontheffingen en vergunningen hun status onder het nieuwe regime behouden.
De nieuwe rollen en instrumenten van de Energiewet, van energiedelen tot flexibiliteitsdiensten, bieden ook kansen.
Wat kunnen wij voor u doen bij de Energiewet?
Wij adviseren systeembeheerders, exploitanten van private netten, producenten en grootverbruikers over de gevolgen van de Energiewet, binnen onze praktijk in het energierecht.
- Wij toetsen aansluit- en transportovereenkomsten aan de Energiewet en passen verwijzingen naar de Elektriciteitswet 1998 en de Gaswet aan.
- Wij beoordelen of een bestaande ontheffing voor een gesloten distributiesysteem onder het nieuwe regime standhoudt.
- Wij adviseren over aansluiting en transport bij netcongestie en over de termijn die de systeembeheerder daarbij hanteert.
- Wij stellen contracten op voor energiedelen, energiegemeenschappen en aggregatie.
- Wij voeren geschilprocedures bij de ACM en procedures tegen besluiten van de ACM.
Samengevat
- De Energiewet vervangt sinds 1 januari 2026 de Elektriciteitswet 1998 en de Gaswet en brengt elektriciteit en gas onder in één wet.
- De aansluitplicht geldt sinds 22 februari 2025 binnen een redelijke termijn in plaats van direct, waarbij de ACM invult wat redelijk is.
- Actieve afnemers, energiegemeenschappen en aggregators krijgen voor het eerst een eigen wettelijke positie.
- Er komt een apart regime voor energiedata, met een grotere toezichtsrol voor de RDI.
- Het GDS-regime voor gesloten distributiesystemen en private netten keert terug, met gewijzigde criteria.
- Bestaande contracten, ontheffingen en vergunningen lopen door, maar verdienen een toets aan het nieuwe regime.
Veelgestelde vragen over de Energiewet
Moet ik mijn bestaande aansluitovereenkomst laten aanpassen?
Niet automatisch: het overgangsrecht laat bestaande overeenkomsten in beginsel in stand. Laat wel toetsen of de overeenkomst nog aansluit bij het nieuwe regime, zeker bij netcongestie.
Geldt de Elektriciteitswet 1998 nog voor lopende procedures?
Voor een deel van de lopende procedures en bestaande rechten kan het oude regime nog relevant zijn. Dat hangt af van het overgangsrecht en moet per geval worden beoordeeld.
