Energiewet: wat verandert er sinds 1 januari 2026?

Gepubliceerd op 22 september 2026 · Laatst bijgewerkt op 29 oktober 2026

Sinds 1 januari 2026 vervangt de Energiewet de Elektriciteitswet 1998 en de Gaswet. Voor netbeheerders (nu systeembeheerders), energieleveranciers, grootverbruikers en exploitanten van private netten verandert daarmee vrijwel het hele wettelijke kader; bestaande overeenkomsten, vergunningen en ontheffingen lopen via het overgangsrecht in beginsel door.

De wet dateert van 11 december 2024 (Stb. 2025, 12). Volgens het inwerkingtredingsbesluit van 17 februari 2025 (Stb. 2025, 40) trad het grootste deel op 1 januari 2026 in werking. Enkele onderdelen volgden eerder of later, en een paar bepalingen gelden nog niet. De tekst van de wet staat op wetten.overheid.nl (BWBR0050714).

Waarom kwam er één Energiewet?

De oude wetten dateerden van vóór de energietransitie en boden weinig ruimte voor decentrale opwek, netcongestie en energiedelen. De Energiewet implementeert bovendien het Europese Clean Energy Package, waaronder de Elektriciteitsrichtlijn (EU) 2019/944 en de Elektriciteitsverordening (EU) 2019/943.

Een deel van de regels staat niet in de wet zelf. De regering werkt ze uit in het Energiebesluit (Stb. 2025, 347) en de Energieregeling. Daarnaast stelt de Autoriteit Consument & Markt (ACM) codes vast die de praktijk concreet invullen.

Welke oude begrippen en regels zijn vervangen?

Elektriciteit en gas staan niet langer in twee aparte wetten, maar in één stelsel. Vrijwel geen artikelnummer uit de Elektriciteitswet 1998 of de Gaswet is ongewijzigd overgenomen. Ook de codes van de ACM hebben nieuwe namen. De ACM stelde op 5 februari 2026 dertien nieuwe codes voor elektriciteit en gas vast; volgens de ACM gaat het vooral om redactionele aanpassingen aan de terminologie en artikelnummers van de Energiewet (ACM, publicatie van 20 februari 2026).

Bron tabel: Energiewet op wetten.overheid.nl en de ACM-publicatie over de codes, beide geraadpleegd op 29 oktober 2026. Wie in contracten, algemene voorwaarden of processtukken naar een oud artikel of een oude code verwijst, doet er verstandig aan die verwijzingen te laten bijwerken.

Aansluiten en transport bij netcongestie onder artikel 3.38

De systeembeheerder blijft in beginsel verplicht om aan te sluiten en transport te bieden. Artikel 3.38 Energiewet regelt het aansluiten van elektriciteit. Onder de Elektriciteitswet 1998 gold een termijn van in beginsel achttien weken; de Energiewet spreekt van een redelijke termijn, waarbij de ACM nader invult wat redelijk is. Bij onvoldoende transportcapaciteit mag de systeembeheerder een aanbod uitstellen, maar hij moet dat onderbouwen.

Hoe strak de oude termijn was, laat een uitspraak van de Rechtbank Gelderland van 25 juni 2018 zien. De voorzieningenrechter oordeelde dat de achttienwekentermijn ook geldt voor het verzwaren van een bestaande aansluiting, en dat personeelstekort geen overmacht oplevert. Liander moest de aansluiting binnen enkele weken realiseren, op straffe van een dwangsom (ECLI:NL:RBGEL:2018:3667).

Onder de Energiewet ligt de nadruk meer op het contracteerproces en de netveiligheid. Op 29 april 2026 wees de voorzieningenrechter van de Rechtbank Gelderland alle vorderingen af van projectontwikkelaar Goodman tegen TenneT. Goodman had geen realisatieovereenkomst of aansluit- en transportovereenkomst getekend. Volgens de Systeemcode elektriciteit 2026 ontstaat het recht op aansluiting en transport pas na ondertekening van zo’n overeenkomst. Het belang van een veilig net woog zwaarder dan het financiële belang van Goodman (ECLI:NL:RBGEL:2026:3358).

Eerder schreven wij over de vraag of een netbeheerder een aansluiting mag weigeren bij netcongestie en over de rechten, plichten en rechtsmiddelen rond congestiemanagement. Die praktijk blijft relevant, maar het wettelijke kader waarbinnen zij zich afspeelt, is gewijzigd.

Actieve afnemers, energiegemeenschappen en aggregators

De Energiewet geeft een eigen wettelijke positie aan partijen die het oude stelsel nauwelijks kende. Deze rollen komen uit de Elektriciteitsrichtlijn (EU) 2019/944. Actieve afnemers mogen zelf opwekken, opslaan, verkopen en deelnemen aan flexibiliteitsmarkten.

Energiegemeenschappen krijgen een kader voor collectieve opwek en het delen van energie tussen leden. Aggregators mogen vraag en aanbod van meerdere afnemers bundelen en gezamenlijk op de markt aanbieden. Voor zakelijke partijen ontstaan zo nieuwe verdienmodellen. Dat roept ook vragen op over contracten, aansprakelijkheid en de verhouding tot leverancier en systeembeheerder.

Wie heeft toegang tot energiedata?

De Energiewet bevat aparte regels over gegevensuitwisseling tussen systeembeheerders, leveranciers en andere marktpartijen. Afnemers krijgen toegang tot hun eigen meetgegevens en mogen die met derden delen, bijvoorbeeld om aanbod op maat te krijgen. Daarbij blijft de Algemene verordening gegevensbescherming (AVG) gelden.

Voor energiebedrijven en dienstverleners die producten op basis van deze data aanbieden, is dit onderdeel direct van commercieel belang. Welke partij welke gegevens mag verwerken, hangt af van de precieze rol die zij onder de wet heeft.

Gesloten distributiesystemen en private netten

Ook onder de Energiewet kan een exploitant van een bedrijventerrein of industrieel complex een gesloten distributiesysteem (GDS) beheren. De criteria en de procedure om dat te laten erkennen zijn op onderdelen anders dan onder de Elektriciteitswet 1998. Ook de doorwerking van algemene verplichtingen naar GDS-exploitanten is opnieuw vormgegeven.

Exploitanten van private netten doen er goed aan hun bestaande ontheffing te laten toetsen aan het nieuwe regime, zeker als die ontheffing dateert van vóór 1 januari 2026.

Meer zelfstandige bevoegdheden voor de ACM

De ACM blijft de centrale toezichthouder en geschilbeslechter in het energierecht. Haar instrumentarium is uitgebreid. Dat hangt samen met een arrest van het Hof van Justitie van de EU van 2 september 2021 (zaak C-718/18), waarin het Hof oordeelde dat de nationale wetgever de tariefmethoden niet zelf mag vastleggen; dat is aan de onafhankelijke toezichthouder. De ACM stelt daarom codes en methodebesluiten vast waar eerder de wetgever regels gaf.

Hoe de ACM in de praktijk optreedt bij conflicten tussen marktpartijen en systeembeheerders, leest u in ons artikel over de rol van de ACM in geschillen op het gebied van energierecht. De hoofdlijnen daarvan gelden ook onder de Energiewet, al verschuiven de precieze grondslagen en termijnen.

Wat gebeurt er met bestaande contracten en ontheffingen?

Bestaande aansluit- en transportovereenkomsten, vergunningen, ontheffingen en codebesluiten lopen in beginsel door onder de Energiewet, maar niet altijd ongewijzigd. Of voor een lopende procedure of een bestaand recht het oude of het nieuwe regime geldt, hangt af van het overgangsrecht in de Energiewet en de Invoeringsregeling Energiewet en moet per geval worden beoordeeld.

Juist in deze overgangsfase ontstaan geschillen over de vraag welke rechten uit het oude stelsel meekomen. De uitspraak van 29 april 2026 in de zaak Goodman tegen TenneT laat zien dat de rechter daarbij kijkt naar de fase van het contracteerproces: zonder getekende overeenkomst is er nog geen afdwingbaar recht op transport.

Wat controleert u nu in uw eigen organisatie?

• Verwijzingen in contracten naar artikelen uit de Elektriciteitswet 1998 of de Gaswet, en naar codes die per 2026 een nieuwe naam hebben.
• De status van bestaande ontheffingen voor een gesloten distributiesysteem of privaat net.
• De stand van uw aanvraag voor aansluiting of transport: is er al een getekende realisatie- of aansluit- en transportovereenkomst?
• Of nieuwe rollen, zoals energiedelen of aggregatie, voor uw organisatie interessant zijn.

Ons werk rond de Energiewet

Wij adviseren systeembeheerders, exploitanten van private netten, producenten en grootverbruikers over de gevolgen van de Energiewet, binnen onze praktijk in het energierecht.

• Wij toetsen aansluit- en transportovereenkomsten aan de Energiewet en passen verwijzingen naar de Elektriciteitswet 1998 en de Gaswet aan.
• Wij beoordelen of een bestaande ontheffing voor een gesloten distributiesysteem onder het nieuwe regime standhoudt.
• Wij adviseren over aansluiting en transport bij netcongestie en over de termijn die de systeembeheerder daarbij hanteert.
• Wij stellen contracten op voor energiedelen, energiegemeenschappen en aggregatie.
• Wij voeren geschilprocedures bij de ACM en procedures tegen besluiten van de ACM.