Gepubliceerd op 23 september 2025 · Laatst bijgewerkt op 30 oktober 2026
Ouders die samen het gezag hebben en uit elkaar gaan, spreken in een ouderschapsplan een zorgregeling af: wie wanneer voor de kinderen zorgt, hoe zij informatie delen en hoe de kosten worden verdeeld (artikel 815 lid 2 Rv en artikel 1:247a BW). Heeft één ouder geen gezag, dan spreekt men van een omgangsregeling. Komen ouders er samen niet uit, dan beslist de rechter in het belang van het kind (artikel 1:253a en 1:377a BW).
Uitgangspunt is dat het kind na de scheiding recht heeft op een gelijkwaardige verzorging en opvoeding door beide ouders (artikel 1:247 lid 4 BW). Dat betekent niet automatisch een verdeling van precies de helft van de tijd. De rechter kijkt naar wat in het concrete geval het beste is voor het kind.
Inhoudsopgave
Zorgregeling of omgangsregeling: het gezag beslist
| Zorgregeling | Omgangsregeling | |
|---|---|---|
| Geldt tussen | Twee ouders met gezamenlijk gezag | Het kind en een ouder zonder gezag |
| Positie van de ouder | Beide ouders verzorgen en voeden op | Recht op contact en op informatie |
| Wettelijke basis | Art. 1:247a en 1:253a BW | Art. 1:377a en 1:377b BW |
| Bij onenigheid | De rechter stelt een zorgregeling vast (art. 1:253a BW) | De rechter stelt een omgangsregeling vast of ontzegt omgang op de gronden van art. 1:377a lid 3 BW |
Of u gezag heeft, kunt u kosteloos nagaan in het gezagsregister van de rechtbank. Gehuwde ouders en geregistreerde partners hebben in de regel automatisch gezamenlijk gezag. Bij ongehuwde ouders levert een erkenning vanaf 1 januari 2023 in de regel van rechtswege gezamenlijk gezag op (artikel 1:251b BW). Is het kind vóór die datum erkend, dan was voor gezamenlijk gezag een aantekening in het gezagsregister nodig.
Wanneer is een ouderschapsplan verplicht?
Een ouderschapsplan is verplicht bij echtscheiding en bij beëindiging van een geregistreerd partnerschap met minderjarige kinderen (artikel 815 lid 2 Rv). Ook ongehuwde ouders met gezamenlijk gezag moeten een ouderschapsplan opstellen als zij uit elkaar gaan (artikel 1:247a BW).
Bij een echtscheiding legt de rechter het ouderschapsplan vast in de beschikking. Ongehuwde ouders hoeven het plan niet aan de rechter voor te leggen. Zij kunnen dat wel doen om de afspraken afdwingbaar te maken.
De drie verplichte onderdelen van het ouderschapsplan
De wet schrijft drie verplichte onderwerpen voor (artikel 815 lid 3 Rv). Daarnaast is het verstandig om praktische afspraken op te nemen.
- De verdeling van zorg- en opvoedingstaken: wanneer het kind bij welke ouder is, doordeweeks, in weekenden, in vakanties en op feestdagen.
- Informatie en overleg: hoe de ouders elkaar informeren en samen beslissen over school, gezondheid en vermogen van het kind.
- De kosten: hoe de kosten van verzorging en opvoeding worden verdeeld, inclusief kinderalimentatie.
Ook moet het verzoek vermelden hoe het kind bij het opstellen van het plan is betrokken. Nuttige aanvullingen zijn afspraken over halen en brengen, verhuizen, nieuwe partners en het moment waarop u de regeling samen evalueert.
Hoe komt u samen tot een regeling?
Begin bij wat het kind nodig heeft: leeftijd, school, sport, de afstand tussen de woningen en de werktijden van beide ouders. Hoe concreter de afspraken, hoe minder ruimte voor latere discussie.
Lukt overleg niet, dan kan een familiemediator helpen. Bij een laag inkomen kunt u via het Juridisch Loket in aanmerking komen voor gesubsidieerde mediation. Een afspraak die via mediation tot stand komt, legt u daarna vast in een ouderschapsplan.
Wat doet de rechter als u er niet uitkomt?
Ouders met gezamenlijk gezag kunnen de rechter vragen een zorgregeling vast te stellen (artikel 1:253a BW). Een ouder zonder gezag kan om een omgangsregeling vragen (artikel 1:377a BW). De rechter beslist op basis van het belang van het kind.
Kinderen van twaalf jaar en ouder worden in de regel uitgenodigd om hun mening te geven (artikel 809 Rv). Een kind kiest niet zelf, maar de rechter weegt zijn mening mee. De rechter kan de Raad voor de Kinderbescherming om onderzoek en advies vragen (artikel 810 Rv). Dat kan de procedure enkele maanden verlengen.
Wanneer ontzegt de rechter omgang?
Alleen op de vier gronden van artikel 1:377a lid 3 BW. Omgang levert ernstig nadeel op voor de geestelijke of lichamelijke ontwikkeling van het kind, de ouder is kennelijk ongeschikt, een kind van twaalf jaar of ouder heeft ernstige bezwaren, of omgang is anders in strijd met zwaarwegende belangen van het kind.
Het Gerechtshof Den Haag (29 januari 2025, ECLI:NL:GHDHA:2025:331) ontzegde een moeder de omgang. Het kind had bij het verhoor ernstige bezwaren geuit en omgang vroeg op dat moment te veel van het kind. Het hof benadrukte dat de gronden limitatief zijn. Een afwijzing is ook niet definitief: bij gewijzigde omstandigheden kan de ouder opnieuw naar de rechter.
De andere ouder houdt zich niet aan de regeling
Een ouder mag een regeling niet eigenmachtig stopzetten. Leg incidenten vast en vraag de andere ouder schriftelijk om nakoming. Helpt dat niet, dan kunt u de rechter vragen om een dwangsom of om aanpassing van de regeling.
Let op: u moet zelf om de dwangsom vragen. De Hoge Raad oordeelde op 13 oktober 2023 (ECLI:NL:HR:2023:1459) dat de rechter een dwangsom aan een omgangsregeling alleen mag verbinden als een partij daarom heeft verzocht. Dat geldt ook voor een zorgregeling (artikel 1:253a lid 5 BW).
Kan een regeling later worden gewijzigd?
Ja. Ouders kunnen hun afspraken altijd samen aanpassen; leg dat dan schriftelijk vast. Zijn ze het niet eens, dan kan de rechter een vastgestelde regeling wijzigen als de omstandigheden zijn veranderd of als bij de beslissing van onjuiste gegevens is uitgegaan (artikel 1:377e BW).
Een verhuizing met het kind naar een andere woonplaats vraagt bij gezamenlijk gezag toestemming van de andere ouder of vervangende toestemming van de rechter (artikel 1:253a BW).
Welke stukken heeft u nodig?
Voor een ouderschapsplan en een verzoek aan de rechter heeft u vooral stukken nodig over het kind en over de inkomens van beide ouders. Medische dossiers zijn alleen nodig als een bijzondere zorgbehoefte de regeling beïnvloedt.
- een uittreksel uit het gezagsregister en de geboorteakte van het kind;
- recente loonstroken of jaaropgaven van beide ouders, voor de kinderalimentatie;
- een overzicht van de woonsituatie en werktijden;
- bestaande afspraken of berichten over de zorgverdeling.
Verschillende plichten voor de ouder bij wie het kind woont en de andere ouder
| Ouder bij wie het kind vooral woont | Andere ouder |
|---|---|
| Stimuleer het contact met de andere ouder; daartoe bent u verplicht (art. 1:247 lid 3 BW) | Ga na of u gezag heeft; dat bepaalt of het om een zorg- of omgangsregeling gaat |
| Informeer de andere ouder over school en gezondheid | Vraag informatie over het kind op als u die niet krijgt (art. 1:377b BW) |
| Overleg voordat u verhuist of van school wisselt | Houd u aan de afgesproken dagen en tijden |
| Leg wijzigingen in de regeling schriftelijk vast | Stapt de andere ouder eenzijdig af van de regeling, leg dat vast en vraag zo nodig de rechter om een dwangsom |
Hoe wij ouders bijstaan bij een zorg- of omgangsregeling
Ons team familierecht kan onder meer:
- uw ouderschapsplan opstellen of beoordelen;
- met de andere ouder of diens advocaat onderhandelen over de zorgverdeling;
- een verzoek tot vaststelling of wijziging van een zorg- of omgangsregeling indienen of daartegen verweer voeren;
- u bijstaan bij een onderzoek van de Raad voor de Kinderbescherming.
Veelgestelde vraag
Kunnen ongehuwde ouders hun afspraken laten vastleggen door de rechter?
Ja. Zij mogen zelf afspraken maken, maar kunnen de rechter vragen die vast te leggen in een beschikking (artikel 1:253a BW). Daarna kunnen ze, net als bij een echtscheiding, met een dwangsom worden afgedwongen als u daarom vraagt.
