Pensioenregeling: wanneer pensioen verplicht is voor werkgevers

Gepubliceerd op 9 januari 2023 · Laatst bijgewerkt op 29 oktober 2026

Een werkgever is in Nederland niet wettelijk verplicht om pensioen aan te bieden. Die plicht ontstaat wel als uw onderneming onder een verplichtgesteld bedrijfstakpensioenfonds valt, als u gebonden bent aan een cao met een pensioenregeling, of als u zelf al een pensioentoezegging heeft gedaan.

Heeft u eenmaal een pensioenregeling, dan gelden de regels van de Pensioenwet. Een ondernemingsraad heeft bovendien instemmingsrecht op invoering, wijziging en intrekking van die regeling (art. 27 Wet op de ondernemingsraden). Hieronder leest u per route wat dat voor u betekent.

Via welke routes wordt pensioen verplicht?

Er zijn vijf routes. Ze kunnen ook tegelijk gelden. De tabel laat zien waar de plicht vandaan komt en wat u moet doen.

Bestaat geen van deze routes, dan bent u vrij om wel of geen pensioen aan te bieden. Ook dan moet u een nieuwe werknemer binnen een maand laten weten of u een pensioenaanbod doet (art. 7 Pensioenwet).

Wat verandert er door de Wet toekomst pensioenen?

De Wet toekomst pensioenen geldt sinds 1 juli 2023. Pensioenregelingen gaan over van een toegezegde uitkering naar een premieregeling. Het pensioen van een deelnemer bestaat dan uit de ingelegde premie plus het rendement. Dat rendement kan hoger of lager uitvallen.

Stand per 29 oktober 2026: de Eerste Kamer stemde op 2 december 2025 in met verlenging van de overgangstermijn. Bestaande regelingen moeten uiterlijk op 1 januari 2028 zijn omgezet in plaats van op 1 januari 2027. Aan de vraag óf pensioen verplicht is, verandert de wet niets.

Heeft u een eigen regeling bij een verzekeraar of premiepensioeninstelling, dan moet u de pensioenovereenkomst zelf aanpassen. Daarvoor heeft u overeenstemming nodig met uw werknemers en, als u die heeft, instemming van de ondernemingsraad of personeelsvertegenwoordiging. Valt u onder een verplichtgesteld bedrijfstakpensioenfonds, dan regelen het fonds en de cao-partijen de overgang.

Hoe weet u of u onder een verplichtgesteld bedrijfstakpensioenfonds valt?

Dat hangt af van de werkingssfeerbepaling in het verplichtstellingsbesluit van het fonds. Die bepaling beschrijft welke activiteiten onder het fonds vallen. Doet uw onderneming die activiteiten, dan bent u verplicht aangesloten. Daar is geen aanmelding of akkoord van u voor nodig. Verplichtstellingen per bedrijfstak vindt u op uitvoeringarbeidsvoorwaardenwetgeving.nl, de site van het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid.

Bekende verplichtgestelde fondsen zijn PFZW (zorg en welzijn), bpfBOUW (bouw) en Pensioenfonds Metaal en Techniek. ABP is het fonds voor overheid en onderwijs; de deelname daar volgt uit de Wet privatisering ABP en niet uit een verplichtstellingsbesluit.

De werkingssfeer van het fonds kan ruimer zijn dan de cao

Veel werkgevers denken: ik val niet onder de cao, dus ook niet onder het pensioenfonds. Dat klopt niet altijd. De Hoge Raad oordeelde op 19 september 2025 (ECLI:NL:HR:2025:1325) dat geen rechtsregel eist dat de werkingssfeer van een verplichtstellingsbesluit gelijk is aan die van de cao in dezelfde sector. De zaak ging over een bedrijf dat verpleegartikelen uitleende en volgens het hof daarom onder PFZW viel, ook al was het geen zorgaanbieder. Het hof keek naar de activiteit, niet naar het soort instelling. Het beroep van de werkgever werd verworpen.

Uit hetzelfde arrest volgt dat het niet uitmaakt of u lid kunt worden van een werkgeversorganisatie in de sector. De Wet Bpf 2000 eist alleen dat het verzoek om verplichtstelling komt van representatieve sociale partners.

Wat gebeurt er als u ten onrechte niet bent aangesloten?

Dan moet u zich alsnog aansluiten en uw werknemers met terugwerkende kracht aanmelden. Het fonds kan de premies over de achterliggende jaren in rekening brengen. Een eigen regeling bij een verzekeraar ontslaat u daar niet zonder meer van. Vrijstelling van de verplichtstelling is in sommige gevallen mogelijk, maar de voorwaarden staan in het vrijstellingsbesluit en verschillen per situatie. Vraag vrijstelling aan vóórdat u een eigen regeling kiest.

Wanneer verplicht een cao u tot een pensioenregeling?

Alleen als u aan die cao gebonden bent, bijvoorbeeld omdat u lid bent van een werkgeversorganisatie die de cao heeft afgesloten. Een cao kan voorschrijven aan welke eisen de regeling moet voldoen of bij welke uitvoerder u het pensioen onderbrengt. Pensioenbepalingen uit een cao worden niet algemeen verbindend verklaard. Een verplichting voor de hele sector loopt via een verplichtstelling van het bedrijfstakpensioenfonds. Bent u niet aan de cao gebonden, controleer dan dus nog wel de werkingssfeer van het fonds.

Welke rol heeft de ondernemingsraad bij uw pensioenregeling?

Een ondernemingsraad is verplicht als in uw onderneming in de regel ten minste 50 personen werken (art. 2 Wet op de ondernemingsraden). Voltijd of deeltijd maakt voor de telling niet uit. Wilt u een pensioenregeling invoeren, wijzigen of intrekken, dan heeft u instemming van de ondernemingsraad nodig (art. 27 lid 1 onder a WOR).

Dat instemmingsrecht vervalt voor zover de cao de pensioenregeling al inhoudelijk regelt (art. 27 lid 3 WOR). Bij een verplichtgesteld bedrijfstakpensioenfonds heeft de ondernemingsraad dus weinig te beslissen. Bij een eigen regeling heeft hij juist veel invloed, ook bij de omzetting naar het nieuwe stelsel.

Waarom verplicht een uitvoeringsovereenkomst u ook nieuwe werknemers aan te melden?

Een pensioenuitvoerder mag bij de toegang tot een pensioenregeling in beginsel geen medische vragen stellen. Om te voorkomen dat alleen werknemers met een hoger gezondheidsrisico worden aangemeld, eist de uitvoerder meestal dat u alle werknemers of een hele groep aanmeldt. Staat dat in uw uitvoeringsovereenkomst, dan bent u contractueel verplicht om ook nieuwe werknemers uit die groep aan te melden.

Wat moet u volgens de Pensioenwet zelf doen?

Artikel 7 Pensioenwet verplicht u om een nieuwe werknemer binnen een maand na de start schriftelijk of elektronisch te laten weten of u een pensioenaanbod doet. U noemt ook de termijn en de pensioenuitvoerder. Elektronische informatie mag alleen als de werknemer daar uitdrukkelijk mee heeft ingestemd. Hoort de werknemer bij een groep die al deelneemt, dan gaat hij in die regeling mee.

Wat betaalt de werknemer zelf mee?

De pensioenregeling of de cao bepaalt de maximale eigen bijdrage van de werknemer. Het werkgeversdeel van de premie geldt als loonkosten. Voor de fiscale behandeling van premies en de grenzen van de fiscale ruimte verwijzen wij u naar uw fiscalist of naar de Belastingdienst.

Waarover moet u uw werknemers informeren?

De pensioenuitvoerder informeert de deelnemers over de regeling zelf. Daarnaast heeft u als werkgever een eigen zorgplicht. De uitvoerder kan u daarbij vaak helpen. Informeer uw werknemers in elk geval op drie momenten:

• bij indiensttreding: over de regeling, de eigen bijdrage en de mogelijkheid van waardeoverdracht van eerder opgebouwd pensioen;
• tijdens het dienstverband: bijvoorbeeld over de mogelijkheid om extra pensioen op te bouwen;
• bij uitdiensttreding: over waardeoverdracht naar de regeling van de nieuwe werkgever en over eventuele vrijwillige voortzetting.

Kan een werknemer deelname aan de pensioenregeling weigeren?

Meestal niet. Valt u onder een verplichtgesteld fonds of schrijft de cao deelname voor, dan is deelname verplicht. Bij een eigen contract met een verzekeraar is meestal afgesproken dat alle werknemers uit de groep meedoen. Voor de werknemer is weigeren ook zelden gunstig: de werkgever betaalt een deel van de premie en de premie gaat van het brutoloon af.

Uitzondering voor gemoedsbezwaarden

Wie vanuit een religieuze overtuiging geen verzekeringen wil, kan bij de Sociale Verzekeringsbank (SVB) erkenning als gemoedsbezwaarde aanvragen. Die erkenning raakt niet alleen pensioen, maar ook andere verzekeringen. In plaats van premie voor een verzekering wordt dan gespaard op een aparte rekening. Vanaf de pensioenleeftijd wordt dat tegoed in termijnen uitgekeerd tot het op is. Goedkoper is het dus niet; het is geen route om onder pensioenpremie uit te komen.

Mag u een bestaande pensioenregeling wijzigen of stopzetten?

Een pensioenregeling is een arbeidsvoorwaarde. U wijzigt haar in beginsel alleen met instemming van uw werknemers. Eenzijdig wijzigen kan alleen als twee voorwaarden allebei vervuld zijn (art. 19 Pensioenwet):

• de bevoegdheid tot eenzijdige wijziging staat schriftelijk in de pensioenovereenkomst; en
• u heeft een zwaarwegend belang dat naar redelijkheid en billijkheid zwaarder weegt dan het belang van de werknemer, bijvoorbeeld een ernstige financiële noodsituatie.

Heeft u een ondernemingsraad, dan heeft u daarnaast diens instemming nodig, tenzij de cao de regeling al inhoudelijk vastlegt. Stopzetten is ook een wijziging. Zonder instemming of een geldige eenzijdige grondslag kunt u een regeling dus niet beëindigen. Eenmaal opgebouwde aanspraken blijven in elk geval bestaan.

Wat controleert u als nieuwe werknemer?

• Heeft u binnen een maand na de start niets over pensioen gehoord, vraag dan naar het aanbod (art. 7 Pensioenwet).
• Kijk in de regeling of de cao wat uw maximale eigen bijdrage is.
• Zoek uit of waardeoverdracht van eerder opgebouwd pensioen voor u gunstig is.
• Krijgt u een voorstel om de regeling te wijzigen, dan hoeft u niet direct in te stemmen. Zonder instemming is wijziging alleen mogelijk onder de voorwaarden van art. 19 Pensioenwet.

Wat kunnen wij doen bij vragen over een pensioenplicht?

• Wij toetsen de activiteiten van uw onderneming aan de werkingssfeer van het verplichtstellingsbesluit en de cao.
• Wij beoordelen of een eerdere toezegging of uitvoeringsovereenkomst u al tot een regeling verplicht.
• Wij toetsen een voorgenomen wijziging aan art. 19 Pensioenwet en aan het instemmingsrecht van de ondernemingsraad.
• Wij beoordelen een premienota van een bedrijfstakpensioenfonds na een gemiste aansluiting en voeren zo nodig het verweer.

Pensioenplicht in vier punten

• De werkingssfeer van een bedrijfstakpensioenfonds kan ruimer zijn dan die van de cao (HR 19 september 2025). Toets beide afzonderlijk.
• Een gemiste verplichtstelling kan leiden tot premies over de achterliggende jaren.
• Het instemmingsrecht van de ondernemingsraad geldt niet voor zover de cao de pensioenregeling al inhoudelijk regelt.
• Eenzijdig wijzigen vraagt een schriftelijk wijzigingsbeding én een zwaarwegend belang.

Veelgestelde vragen

Is pensioen verplicht voor een zzp’er?

In beginsel niet. Een uitzondering geldt als voor uw beroep een verplichte beroepspensioenregeling bestaat op grond van de Wet verplichte beroepspensioenregeling, zoals voor een aantal medische beroepen.

Dit onderwerp raakt al snel meerdere wetten tegelijk. Loopt u vast, vraag dan advies van een advocaat arbeidsrecht.