Wat is netcongestie

Netcongestie betekent dat het elektriciteitsnet op een bepaalde plaats en op een bepaald moment onvoldoende capaciteit heeft om al het aangeboden of gevraagde transport van elektriciteit te verwerken. Het net kent op regionaal en lokaal niveau fysieke grenzen: kabels, transformatoren en stations kunnen maar een bepaalde hoeveelheid vermogen tegelijk verwerken. Wanneer de vraag naar transport die grens overschrijdt, ontstaat congestie en kan de netbeheerder geen extra transport meer toezeggen zonder het net te overbelasten.

Voor bedrijven is netcongestie in de praktijk vooral merkbaar bij de aanvraag van een nieuwe aansluiting, bij uitbreiding van een bestaande aansluiting, of bij de wens om meer vermogen af te nemen of terug te leveren dan het bestaande contract toestaat. In delen van Nederland staat de netbeheerder zulke aanvragen niet direct toe, maar plaatst deze op een wachtlijst totdat er capaciteit vrijkomt.

Waarom netcongestie speelt

De vraag naar transportcapaciteit is de afgelopen jaren sterk toegenomen. Elektrificatie van bedrijfsprocessen, de groei van elektrisch vervoer en warmtepompen, de opkomst van datacenters en de toename van decentrale opwek via zon en wind zorgen voor een grotere en minder voorspelbare belasting van het net. Tegelijk vergt de uitbreiding van het net met nieuwe kabels, stations en transformatoren aanzienlijke doorlooptijden, onder meer door ruimtelijke procedures, vergunningtrajecten en de beperkte beschikbaarheid van technisch personeel en materiaal. Daardoor loopt de vraag naar transportcapaciteit in delen van het land op dit moment vooruit op de beschikbare fysieke capaciteit van het net.

Dit speelt zowel bij grote industriële aansluitingen als bij kleinere bedrijfsaansluitingen, en zowel bij afname als bij invoeding van elektriciteit, bijvoorbeeld door bedrijven die zelf zonnepanelen of andere opwekinstallaties willen aansluiten.

Transportschaarste en de wachtrij voor een aansluiting

Wanneer een netbeheerder in een gebied onvoldoende capaciteit heeft om alle aanvragen te honoreren, ontstaat een wachtrij. Aanvragen worden in beginsel behandeld op volgorde van binnenkomst: wie eerder een aanvraag heeft ingediend, staat eerder in de rij voor de capaciteit die vrijkomt. Dit uitgangspunt van eerst aangevraagd, eerst behandeld is in de rechtspraak aanvaard als een redelijke manier om schaarse transportcapaciteit te verdelen, mits de netbeheerder dit uitgangspunt consistent en niet-discriminatoir toepast op alle aanvragers.

Voor bedrijven betekent een plek op de wachtlijst dat een aansluiting of uitbreiding pas wordt gerealiseerd zodra er capaciteit beschikbaar komt, bijvoorbeeld doordat het net wordt uitgebreid of doordat andere partijen minder capaciteit blijken te gebruiken dan waarop zij aanspraak maken. Dit kan gevolgen hebben voor investeringsbeslissingen, de keuze van een vestigingslocatie en de planning van bedrijfsprocessen. Voor de beoordeling van een concrete wachtlijstpositie is het van belang om na te gaan op welke datum de aanvraag is ingediend en welke informatie de netbeheerder over de wachtrij heeft verstrekt.

De rol van de netbeheerder en van de ACM

Transportplicht van de netbeheerder

Onder de Energiewet heeft de systeembeheerder een wettelijke taak om elektriciteit te transporteren voor de partijen die op zijn net zijn aangesloten of willen worden aangesloten (artikel 3.46 Energiewet). Deze transporttaak vormt de kern van de verplichtingen van de netbeheerder tegenover afnemers en producenten en is de basis waarop een bedrijf in beginsel aanspraak kan maken op transport van elektriciteit.

Uitzondering bij gebrek aan capaciteit

Deze transporttaak is niet onbeperkt. Wanneer de netbeheerder redelijkerwijs geen transportcapaciteit beschikbaar heeft, kan hij een aanvraag niet, niet volledig of niet direct honoreren. Deze uitzondering is bedoeld voor situaties van daadwerkelijke, fysieke schaarste op het net en niet voor capaciteit die weliswaar contractueel aan een andere partij is toegewezen, maar in de praktijk niet wordt gebruikt. Rechters toetsen kritisch of een netbeheerder zich terecht op deze uitzondering beroept en of hij zich voldoende heeft ingespannen om binnen de grenzen van het net alsnog transport aan te bieden, bijvoorbeeld door gebruik te maken van congestiemanagement of van een flexibele contractvorm.

De Autoriteit Consument en Markt houdt toezicht op de netbeheerders en beoordeelt onder meer of tarieven, aansluit- en transportvoorwaarden en de toepassing van de wachtrij in overeenstemming zijn met de regelgeving. Een partij die het niet eens is met een beslissing van de netbeheerder, kan de ACM vragen om in dat geschil te beslissen (artikel 5.4 Energiewet).

Congestiemanagement

Congestiemanagement is het geheel van procedures en maatregelen waarmee wordt voorkomen dat congestie ontstaat en waarmee bestaande congestie wordt verminderd of opgeheven. De Energiewet omschrijft congestiebeheer als het stelsel van procedures dat voorkomt dat zich congestie voordoet, en de maatregelen die bewerkstelligen dat congestie wordt opgeheven (artikel 1.1 Energiewet). In de praktijk kan de netbeheerder hiervoor onder meer congestiebeheersdiensten inkopen bij marktpartijen: tegen een vergoeding verminderen of verschuiven deze partijen hun afname of invoeding op de momenten dat het net het drukst is. Zo kan er lokaal en tijdelijk meer ruimte op het net ontstaan dan de vaste fysieke capaciteit op papier suggereert, zonder dat het net wordt overbelast.

Flexibele contractvormen: tijdsgebonden transportrechten

Naast het reguliere, vaste transportrecht bestaan er flexibele contractvormen die het mogelijk maken om ondanks congestie toch aangesloten te worden of meer capaciteit te gebruiken. Bij een tijdsgebonden of beperkt transportrecht krijgt een aangeslotene wel toegang tot het net, maar met de afspraak dat de netbeheerder de af- of invoeding op bepaalde momenten kan beperken of tijdelijk kan stilleggen wanneer dat nodig is om het net in balans te houden. Voor bedrijven die niet op elk moment van de dag hun volledige vermogen nodig hebben, kan een dergelijke flexibele aansluiting een manier zijn om eerder toegang tot het net te krijgen dan via de reguliere wachtrij voor een vast transportrecht. De precieze voorwaarden van deze contractvormen worden uitgewerkt in de codes die op de Energiewet zijn gebaseerd en kunnen per netbeheerder en per gebied verschillen, zodat het raadzaam is de voorwaarden per net en per aanvraag te beoordelen.

Welke juridische stappen heeft een bedrijf

Een bedrijf dat geen of onvoldoende transportcapaciteit krijgt toegewezen, heeft verschillende mogelijkheden om deze beslissing te laten toetsen of om alsnog toegang tot het net te krijgen:

Overleg met de netbeheerder over de gronden waarop de aanvraag is afgewezen of vertraagd, en over de juistheid van de positie op de wachtlijst.
Een geschil voorleggen aan de ACM, die beoordeelt of de netbeheerder zich terecht op transportschaarste beroept en of hij zich voldoende heeft ingespannen om alternatieve oplossingen, zoals congestiemanagement of een flexibel contract, aan te bieden.
Een gang naar de burgerlijke rechter, bijvoorbeeld in kort geding, wanneer op korte termijn duidelijkheid nodig is over de vraag of de netbeheerder terecht transport weigert of vertraagt.
Onderzoek naar alternatieve technische of contractuele oplossingen, zoals een tijdsgebonden transportrecht, eigen opslag of sturing van de eigen belasting, om ondanks de congestie toch te kunnen produceren, leveren of uitbreiden.

Welke route het meest geschikt is, hangt af van de aard van het net, de fase waarin de aanvraag zich bevindt en het gewicht dat het bedrijf toekent aan snelheid van handelen versus een meer principiële toetsing van de beslissing van de netbeheerder. Een zorgvuldige juridische beoordeling van de aansluit- en transportovereenkomst, de correspondentie met de netbeheerder en de toepasselijke codes vormt daarbij steeds het uitgangspunt.

Heeft u als bedrijf te maken met netcongestie of een geschil met uw netbeheerder of energieleverancier over transport, aansluiting of levering, dan kan een energiegeschil-advocaat van Law & More B.V. de juridische mogelijkheden in uw dossier in kaart brengen. Neem voor vragen contact op via 040 – 369 06 80 of info@lawandmore.nl.

Netcongestie: wat het is en wat u als bedrijf kunt doen