Ondernemen met vrienden of familie: welke contracten voorkomen ruzie?

Starting een bedrijf met vrienden of familie voelt vaak natuurlijk en vertrouwd. De onderlinge band en het vertrouwen lijken een solide basis voor samenwerking.

Toch loopt juist deze vorm van ondernemen het grootste risico op conflicten die niet alleen het bedrijf, maar ook persoonlijke relaties beschadigen.

Een aandeelhoudersovereenkomst, samenwerkingscontract en eventueel een familiestatuut vormen de juridische bescherming die toekomstige ruzies voorkomt. Deze documenten leggen vooraf vast hoe partners omgaan met geld, beslissingen, en situaties waarin iemand wil uitstappen.

Zonder deze afspraken op papier ontstaan misverstanden over verwachtingen en verantwoordelijkheden.

Dit artikel behandelt de contracten die ondernemers met vrienden of familie nodig hebben. Het legt uit welke afspraken essentieel zijn, hoe een familiestatuut werkt, en welke preventieve maatregelen juridische problemen voorkomen.

Ook komt aan bod wanneer externe begeleiding nodig is en hoe aansprakelijkheid geregeld wordt.

Waarom duidelijke afspraken en contracten essentieel zijn

Zakelijke relaties met vrienden of familieleden brengen unieke risico’s met zich mee die andere samenwerkingsverbanden niet kennen. Het formaliseren van afspraken door middel van contracten beschermt zowel de persoonlijke band als de continuïteit van de onderneming.

Risico’s van samenwerken met familieleden en vrienden

Samenwerken met bekenden voelt vaak zo natuurlijk dat ondernemers contracten overslaan. Dit is een kostbare fout.

Zonder schriftelijke afspraken ontstaan misverstanden over taken, geld en verwachtingen. De grootste valkuil is het vertrouwen op mondelinge afspraken.

Wanneer de omzet tegenvalt of iemand wil uitstappen, blijken deze afspraken verschillend geïnterpreteerd te worden. Familieleden hebben vaak andere verwachtingen over hun rol dan formele zakenpartners.

Veelvoorkomende conflicten zonder contracten:

• Onduidelijkheid over winstverdeling
• Geschillen over werktijden en inzet
• Verschillende visies op bedrijfsstrategie
• Problemen bij ziekte of vertrek van een partner

Een ondernemer die start met familie moet juridisch dezelfde bescherming inbouwen als bij vreemden. De emotionele band maakt conflicten juist pijnlijker en ingewikkelder.

Contracten zorgen voor helderheid voordat problemen escaleren.

Scheiding van zakelijke en persoonlijke belangen

Het scheiden van zakelijke en persoonlijke relaties vereist duidelijke communicatie en harde afspraken op papier. Zonder deze scheiding vervagen grenzen snel.

Familieleden verwachten soms coulance bij deadlines of betalingen. Een contract dwingt alle partijen om professioneel te blijven.

Het document legt vast wie welke beslissingen neemt en hoe meningsverschillen worden opgelost. Dit voorkomt dat familiediners veranderen in zakelijke discussies.

Belangrijke scheidingslijnen om vast te leggen:

• Werkuren versus familietijd
• Betalingstermijnen en salarissen
• Beslissingsbevoegdheden per persoon
• Procedures voor zakelijke conflicten

Door vooraf regels te stellen, kunnen familieleden en vrienden hun persoonlijke band beschermen. Het contract fungeert als neutrale scheidsrechter wanneer emoties oplopen.

Dit behoudt de relatie buiten het bedrijf.

Belangrijke contracten voor samenwerken met familie of vrienden

Bij ondernemen met familie of vrienden heeft elk type samenwerking zijn eigen juridische kaders en contracten. De keuze hangt af van de gekozen rechtsvorm en de manier waarop familieleden of vrienden betrokken zijn bij het bedrijf.

Aandeelhoudersovereenkomst

Een aandeelhoudersovereenkomst regelt de verhoudingen tussen aandeelhouders in een BV of NV. Dit contract is belangrijk voor familiebedrijven waarin meerdere familieleden aandelen bezitten.

De overeenkomst legt vast hoe aandeelhouders besluiten nemen en hoe zij stemmen tijdens vergaderingen. Ook bevat het afspraken over het verkopen of overdragen van aandelen.

Dit voorkomt dat familieleden zomaar hun aandelen aan buitenstaanders verkopen.

Belangrijke onderwerpen in een aandeelhoudersovereenkomst:

• Besluitvorming: welke besluiten vergen unanimiteit en welke een gewone meerderheid
• Blokkeringsregeling: familieleden moeten eerst aandelen aan andere aandeelhouders aanbieden
• Winstuitkering: afspraken over dividend en reserveringen
• Geschillenregeling: hoe lost men conflicten tussen aandeelhouders op

Deze overeenkomst beschermt zowel meerderheids- als minderheidsaandeelhouders. Het contract biedt duidelijkheid over rechten en plichten binnen het familiebedrijf.

Vennootschapscontract (vof- of maatschapsovereenkomst)

Een vennootschapscontract is verplicht bij samenwerkingsvormen zoals een vof, maatschap of cv. Dit document legt alle afspraken tussen vennoten vast en voorkomt misverstanden.

Het contract bevat altijd de naam van de onderneming, het doel van het bedrijf, de duur van de samenwerking en de bevoegdheden van elke vennoot. Deze basisafspraken kan men inschrijven in het Handelsregister voor derdenwerking.

Essentiële afspraken voor familieleden:

De wet regelt weinig voor deze rechtsvormen. Daarom moet het contract ook opzegregels bevatten en afspraken over overlijden van een vennoot.

Bij familiebedrijven is dit extra belangrijk vanwege erfeniskwesties. Vennoten kunnen bovengrens afspreken voor uitgaven waarbij men samen moet tekenen.

Dit beschermt het bedrijf tegen te grote financiële risico’s door individuele beslissingen.

Arbeidsovereenkomst

Familieleden kunnen ook als werknemer in dienst treden bij het bedrijf. Dan is een arbeidsovereenkomst nodig met alle reguliere arbeidsvoorwaarden.

De arbeidsovereenkomst moet functie, salaris, werktijden en vakantiedagen bevatten. Behandel familieleden hetzelfde als andere werknemers om juridische problemen te voorkomen.

Dezelfde arbeidsregels en -wetten gelden voor alle werknemers. Bij familieleden in loondienst blijft het zakenrelatie gescheiden van de persoonlijke band.

De overeenkomst moet duidelijke prestatieafspraken bevatten en een proeftijd. Ook opzegmogelijkheden staan gewoon in het contract.

Let op deze punten:

• Marktconform salaris betalen voorkomt fiscale discussies
• Functiebeschrijving moet specifiek en meetbaar zijn
• Geen uitzonderingsposities geven aan familieleden
• Bevoegdheden en verantwoordelijkheden vastleggen

Overeenkomst van geldlening of investering

Familie of vrienden lenen vaak geld uit aan beginnende ondernemers. Een schriftelijke geldleningsovereenkomst voorkomt later ruzie over bedragen en terugbetalingen.

Het contract vermeldt het geleende bedrag, de rente, de looptijd en de aflossingsregeling. Ook staat erin wat gebeurt bij betalingsproblemen of faillissement.

Onderschat dit contract niet omdat het om bekenden gaat.

Bij een investering in plaats van een lening gelden andere afspraken. De investeerder krijgt dan bijvoorbeeld aandelen of een deel van de winst.

Dit moet glashelder vastgelegd worden.

Verplichte onderdelen:

• Hoofdsom: het exacte geleende bedrag in euro’s
• Rentepercentage: marktconform of 0% bij gift
• Terugbetalingsschema: maandelijks, jaarlijks of ineens
• Zekerheid: onderpand of persoonlijke garanties

De Belastingdienst controleert leningen tussen familieleden extra. Een goed contract met marktconforme voorwaarden voorkomt dat men de lening als gift beschouwt.

Dit heeft grote fiscale gevolgen voor beide partijen.

Het familiestatuut: regels en structuur binnen het familiebedrijf

Een familiestatuut legt duidelijke afspraken vast over de samenwerking tussen familie en bedrijf. Het proces van opstellen zorgt ervoor dat alle familieleden hun inbreng kunnen leveren en dat iedereen zich gebonden voelt aan de gemaakte afspraken.

Wat omvat een familiestatuut?

Een familiestatuut bevat concrete afspraken over wie welke rol krijgt in het familiebedrijf. Het document stelt criteria vast voor familieleden die een functie willen vervullen, zoals opleiding, werkervaring buiten het bedrijf of andere kwalificaties.

De regels voor eigendomsoverdracht krijgen een belangrijke plaats in het statuut. Het legt vast hoe aandelen overgaan naar de volgende generatie en onder welke voorwaarden aandeelhouders hun belang kunnen verkopen.

Ook beperkingen op verkoop aan derden staan hierin beschreven. Het statuut behandelt de bedrijfsvoering en het bestuur.

Het beschrijft verantwoordelijkheden van directie en de rol van familieleden die niet in het bedrijf werken. Ook wordt vastgelegd hoe beslissingen worden genomen.

De hoogte en verdeling van dividend kan worden geregeld. Veel familiestatuten bevatten afspraken over communicatie binnen de familie.

Dit omvat bijvoorbeeld jaarlijkse familiebijeenkomsten en hoe informatie wordt gedeeld. Zo blijven familieleden betrokken bij het bedrijf.

Proces van opstellen en betrekken van familieleden

Het opstellen van een familiestatuut begint met open gesprekken tussen alle betrokken familieleden. Deze eerste fase brengt verschillende visies, waarden en verwachtingen aan het licht.

Externe begeleiding helpt om lastige onderwerpen bespreekbaar te maken. Tijdens het proces komen belangrijke vragen aan bod:

• Welke familieleden komen in aanmerking voor een bestuursfunctie?
• Hoe gaan familieleden om met salaris en dividend?
• Wat gebeurt er bij scheiding of overlijden?
• Hoe worden conflicten opgelost?

Het betrekken van alle familieleden, ook die niet actief zijn in het bedrijf, voorkomt latere conflicten. Iedereen moet zich gehoord voelen en kunnen instemmen met de afspraken.

Het familiestatuut is geen juridisch verplicht document. Families kunnen ervoor kiezen om het juridisch bindend te maken door het te koppelen aan bijvoorbeeld aandeelhoudersovereenkomsten.

Dit geeft de afspraken meer gewicht en maakt handhaving mogelijk.

Voorkomen van toekomstige ruzies: preventieve maatregelen

Sterke afspraken over communicatie, rollen en financiën vormen de basis voor een succesvol familiebedrijf of onderneming met vrienden. Deze preventieve maatregelen verkleinen de kans op geschillen aanzienlijk.

Heldere communicatie- en overlegstructuren

Ondernemers die met vrienden of familie werken moeten vaste momenten inplannen voor overleg. Dit voorkomt misverstanden en zorgt ervoor dat problemen tijdig worden besproken.

Een wekelijks of maandelijks teamoverleg helpt om iedereen op dezelfde lijn te houden. Communicatie werkt het beste wanneer alle partners open kunnen praten over zorgen en ideeën.

Het vastleggen van besluitvormingsprocessen is essentieel. Partners moeten bijvoorbeeld afspreken of beslissingen unaniem of met meerderheid van stemmen worden genomen.

Een goede structuur omvat ook regelmatige evaluatiemomenten. Hierin bespreken partners hoe de samenwerking verloopt en waar verbetering mogelijk is.

Deze momenten bieden ruimte om frustraties te uiten voordat ze escaleren tot echte ruzies.

Duidelijke rol- en taakverdeling

Elke partner moet exact weten wat zijn of haar verantwoordelijkheden zijn binnen de onderneming. Onduidelijkheid over taken leidt vaak tot irritatie en geschillen.

Een schriftelijke rol- en taakverdeling voorkomt dat partners elkaar in de weg zitten of juist taken laten liggen. De verdeling moet aansluiten bij de expertise en beschikbaarheid van elke partner.

Iemand met financiële kennis kan bijvoorbeeld de boekhouding beheren, terwijl een partner met verkoopervaring zich op acquisitie richt. Aansprakelijkheid hoort ook bij deze verdeling.

Elke partner moet weten waar hij of zij verantwoordelijk voor is. Flexibiliteit blijft belangrijk wanneer de onderneming groeit.

Partners moeten afspraken vastleggen over hoe rollen kunnen veranderen en wie welke nieuwe taken op zich neemt. Dit voorkomt discussies over werkdruk en waardering.

Vastleggen van afspraken over eigendom en winstverdeling

Schriftelijke afspraken over eigendomsverhoudingen zijn onmisbaar voor elke onderneming met meerdere eigenaren. Een aandeelhoudersovereenkomst of vennootschapscontract moet precies beschrijven wie hoeveel aandelen bezit en welke rechten daarbij horen.

Dit document regelt ook wat er gebeurt als een partner wil uitstappen of overlijdt. Winstverdeling vereist heldere afspraken over percentages en uitkeringsmomenten.

Partners kunnen kiezen voor gelijke verdeling of voor een systeem gebaseerd op inbreng, werkuren of verantwoordelijkheden. Het vastleggen van deze afspraken voorkomt financiële geschillen.

De overeenkomst moet ook regelen hoe partners extra investeringen doen en hoe verliezen worden verdeeld. Deze details beschermen de relatie wanneer de onderneming financieel onder druk komt te staan.

Aansprakelijkheid en juridische bescherming bij conflictsituaties

Bij samenwerking tussen vrienden of familieleden is het belangrijk om te weten hoe aansprakelijkheid werkt en hoe geschillen worden opgelost. Juridische bescherming begint met duidelijke afspraken over wie verantwoordelijk is voor schulden en wat er gebeurt bij conflicten.

Hoofdelijke aansprakelijkheid bij vennoten

Vennoten in een vennootschap onder firma (VOF) zijn hoofdelijk aansprakelijk voor alle schulden van de onderneming. Dit betekent dat schuldeisers elk van de vennoten voor het hele bedrag kunnen aanspreken, niet alleen voor een deel.

De aansprakelijkheid geldt ook met privévermogen. Als de onderneming schulden heeft die niet betaald kunnen worden, kunnen schuldeisers beslag leggen op persoonlijke bezittingen zoals een huis of auto.

Dit risico bestaat zelfs wanneer één vennoot de schuld heeft veroorzaakt zonder medeweten van de anderen. Om dit risico te beperken kunnen ondernemers kiezen voor een BV.

Bij een BV zijn de aandeelhouders alleen aansprakelijk tot het bedrag van hun inleg. Dit beschermt het privévermogen tegen zakelijke schulden.

Belangrijk om te regelen:

• Onderlinge verhaalsmogelijkheden tussen vennoten
• Afspraken over wie welke verplichtingen aangaat
• Maximumbedragen voor uitgaven zonder toestemming
• Verzekeringen tegen aansprakelijkheidsrisico’s

Regelingen bij geschillen en beëindiging van samenwerking

Een goed contract bevat procedures voor het oplossen van geschillen voordat deze escaleren. Veel zakelijke conflicten ontstaan door onduidelijke afspraken over contractuele verplichtingen of verschillende verwachtingen.

Mediationclausules kunnen verplichten dat partijen eerst een mediator inschakelen voordat ze naar de rechter stappen. Dit bespaart tijd en kosten.

Als mediation niet werkt, kan een arbitrageclausule bepalen dat een arbiter de knoop doorhakt in plaats van een rechter. Bij beëindiging van de samenwerking moet het contract regelen hoe uittreding of opheffing verloopt.

Dit omvat de waardering van het bedrijf, de verdeelsleutel van bezittingen en schulden, en opzegtermijnen.

Essentiële regelingen:

• Geschillenbeslechting: eerst onderling overleg, dan mediation, uiteindelijk juridische stappen
• Opzeggingsgronden: wanneer mag een partij de samenwerking beëindigen
• Financiële afwikkeling: wie krijgt welk deel bij ontbinding
• Geheimhouding na beëindiging: bescherming van bedrijfsinformatie blijft gelden

Juridisch advies en externe begeleiding inschakelen

Een advocaat of jurist kan helpen om afspraken goed vast te leggen en conflicten te voorkomen. Professionele begeleiding zorgt ervoor dat alle belangrijke punten worden afgedekt in contracten en overeenkomsten.

Wanneer juridisch advies noodzakelijk is

Bij het opstarten van een samenwerking met vrienden of familie is juridisch advies waardevol. Een advocaat kan een samenwerkingsovereenkomst opstellen die past bij de specifieke situatie.

Dit voorkomt dat belangrijke afspraken worden vergeten.

Specifieke momenten voor juridische ondersteuning:

• Bij het kiezen van de rechtsvorm (BV, VOF, maatschap)
• Bij het opstellen van algemene voorwaarden
• Bij het maken van uitkoopafspraken
• Bij het bepalen van winstverdeling en eigendomsverhoudingen

Een jurist kent de risico’s uit proceservaring. Hij weet welke clausules nodig zijn voor een sluitende overeenkomst.

Dit bespaart latere kosten bij geschillen. De investering in juridisch advies vooraf is vaak vele malen lager dan de kosten van een conflict achteraf.

De rol van onafhankelijke derde partijen

Bij meningsverschillen kan een onafhankelijke derde helpen om tot een oplossing te komen. Dit voorkomt dat kleine onenigheid uitgroeit tot grote geschillen.

Een mediator of adviseur kijkt objectief naar de situatie. Ondernemers kunnen in de samenwerkingsovereenkomst vastleggen wanneer ze een externe adviseur inschakelen.

Dit gebeurt bijvoorbeeld bij strategische beslissingen waar geen overeenstemming over bestaat. De kosten en procedure voor het betrekken van een derde worden vooraf bepaald.

Een onafhankelijke partij heeft geen emotionele band met de ondernemers. Hij kan zakelijk naar de feiten kijken en een eerlijk oordeel geven.

Dit beschermt zowel de zakelijke relatie als de vriendschap of familieband. De derde helpt ook bij het interpreteren van contracten als daar onduidelijkheid over bestaat.

Frequently Asked Questions

Bij het starten van een onderneming met vrienden of familie rijzen verschillende juridische vragen over de beste structuur, contracten en afspraken. Goede voorbereiding helpt toekomstige conflicten te voorkomen en zorgt voor duidelijkheid over verantwoordelijkheden, winstverdeling en wijzigingen in de samenwerking.

Welke juridische structuur wordt aanbevolen wanneer je een onderneming start met vrienden of familie?

De keuze tussen een BV, VOF of maatschap hangt af van de gewenste aansprakelijkheid en formele vereisten. Een BV biedt beperkte aansprakelijkheid, wat betekent dat het privévermogen van de ondernemers beschermd blijft bij schulden van het bedrijf.

Dit maakt een BV geschikt voor ondernemingen met hogere financiële risico’s. Bij een VOF zijn alle vennoten hoofdelijk aansprakelijk voor bedrijfsschulden.

Dit betekent dat schuldeisers het privévermogen van elke vennoot kunnen aanspreken. Deze structuur vraagt om extra voorzichtigheid en vertrouwen tussen de partners.

Een maatschap lijkt op een VOF maar heeft een informeler karakter. Ook hier geldt hoofdelijke aansprakelijkheid.

De maatschap wordt vaak gekozen voor samenwerkingsverbanden tussen professionals zoals advocaten of adviseurs.

Hoe kunnen we een aandeelhoudersovereenkomst opstellen die conflicten in de toekomst voorkomt?

Een aandeelhoudersovereenkomst regelt de verhoudingen tussen aandeelhouders en voorkomt onduidelijkheden over rechten en plichten. Het document moet in elk geval een duidelijke regeling bevatten over de verkoop of overdracht van aandelen.

Veel conflicten ontstaan wanneer één aandeelhouder zijn aandelen wil verkopen aan een externe partij. Een goedkeuringsregeling bepaalt dat andere aandeelhouders eerst moeten instemmen met verkoop aan derden.

Dit beschermt de zeggenschap binnen de vertrouwde kring. Een voorkeursrecht geeft bestaande aandeelhouders het recht om aandelen over te kopen voordat ze aan buitenstaanders worden aangeboden.

De overeenkomst moet ook regelen wat er gebeurt bij ingrijpende situaties zoals overlijden, arbeidsongeschiktheid of echtscheiding van een aandeelhouder. Een dwingende verkoopregeling kan voorschrijven dat aandelen in bepaalde gevallen moeten worden verkocht aan de overige aandeelhouders.

De waardebepaling van aandelen moet vooraf worden vastgelegd om discussies te voorkomen.

Wat zijn de belangrijkste bepalingen om op te nemen in een vennootschapscontract tussen vrienden of familie?

De taakverdeling en verantwoordelijkheden van elke vennoot moeten schriftelijk worden vastgelegd. Dit voorkomt onduidelijkheid over wie waarvoor verantwoordelijk is en wie welke beslissingen mag nemen.

De inbreng van elke vennoot verdient een duidelijke beschrijving. Dit omvat financiële bijdragen, maar ook inbreng van kennis, netwerken, goederen of arbeid.

Wanneer de ene vennoot 70% van het kapitaal inbrengt en de andere vooral tijd en expertise, moet dit worden vertaald naar een eerlijke verdeling. Besluitvormingsregels bepalen hoe keuzes worden gemaakt binnen de onderneming.

Sommige beslissingen kunnen bij gewone meerderheid worden genomen, terwijl strategische keuzes unanimiteit vereisen. Het contract moet aangeven welke onderwerpen onder welke categorie vallen.

Een concurrentiebeding beschermt de onderneming tegen directe concurrentie van een uittredende vennoot. Dit beding moet redelijk zijn in duur en geografische reikwijdte om juridisch afdwingbaar te blijven.

Op welke manier kunnen we afspraken vastleggen over winstverdeling en verantwoordelijkheden?

De winstverdeling moet worden gebaseerd op afspraken die alle vennoten eerlijk vinden. Een gelijke verdeling lijkt misschien het meest logisch, maar is niet altijd passend.

Wanneer de ene vennoot meer kapitaal inbrengt of meer uren werkt, kan een ongelijke verdeling gerechtvaardigd zijn. De samenwerkingsovereenkomst moet vastleggen hoe winsten en verliezen worden verdeeld.

Bij een BV kan dit via de aandeelhoudersovereenkomst worden geregeld. Bij een VOF staat de verdeling in het vennootschapscontract.

Verantwoordelijkheden gaan verder dan alleen taken. Het contract moet aangeven wie bevoegd is om contracten te tekenen, wie uitgaven mag doen en tot welke bedragen.

Deze grenzen beschermen de onderneming tegen onverwachte financiële verplichtingen. Afspraken over salaris of onttrekkingen verdienen ook aandacht.

Mogen vennoten een vast maandelijks bedrag onttrekken of gebeurt dit alleen uit gemaakte winst? Duidelijke regels voorkomen geldproblemen tussen partners.

Hoe kunnen we omgaan met de uittreding of toetreding van een familielid of vriend als vennoot?

Een opzegtermijn geeft de overige vennoten tijd om zich aan te passen aan het vertrek van een partner.

Een termijn van drie tot zes maanden is gebruikelijk.

Dit biedt ruimte om taken over te dragen en eventueel een vervanger te zoeken.

De waardering van het bedrijfsaandeel moet via een vooraf overeengekomen methode worden bepaald.

Een onafhankelijke accountant kan de waarde vaststellen op basis van boekwaarde, omzet of winst.