Verdeling van pensioen bij echtscheiding – hoe werkt dat precies?

Wanneer een huwelijk eindigt, moeten ex-partners niet alleen hun bezittingen verdelen, maar ook hun pensioenrechten. Bij een scheiding wordt het ouderdomspensioen dat tijdens het huwelijk is opgebouwd automatisch fifty-fifty verdeeld, tenzij partners andere afspraken maken.

Deze regel geldt voor alle scheidingen na 30 april 1995 en staat in de Nederlandse wet.

De verdeling van pensioen bij scheiding is vaak een lastig onderwerp waar veel vragen bij komen kijken. Mensen weten niet altijd dat ze recht hebben op elkaars pensioen, of hoe ze dat moeten regelen.

Soms hebben ze geen idee welke keuzes ze kunnen maken, en wat dat betekent voor hun financiële toekomst.

Wat betekent pensioenverdeling bij echtscheiding?

Pensioenverdeling betekent dat ex-partners hun opgebouwde pensioenrechten delen na een echtscheiding. Zo krijgen beide partijen een eerlijke kans op een stabiele financiële toekomst.

Uitleg over pensioenrechten en ouderdomspensioen

Pensioenrechten zijn aanspraken die mensen opbouwen tijdens hun werk. Die rechten geven recht op uitkeringen als ze met pensioen gaan.

Ouderdomspensioen bestaat meestal uit drie onderdelen:

• AOW (Algemene Ouderdomswet)
• Werkgeverspensioen via het pensioenfonds
• Eigen pensioensparingen

Tijdens een huwelijk bouwen partners samen pensioenrechten op. Zelfs als maar één partner werkt, dragen ze samen bij aan het huishouden en de toekomst.

Het werkgeverspensioen vormt vaak het grootste deel van de pensioenopbouw. Werkgevers storten dit bij een pensioenfonds of verzekeraar.

Pensioenrechten zijn waardevol bezit. Ze vertegenwoordigen vaak tienduizenden euro’s aan toekomstige uitkeringen.

Waarom pensioenverdeling belangrijk is na scheiding

Pensioenverdeling voorkomt dat één ex-partner financieel benadeeld raakt na de scheiding. Zonder verdeling zou alleen de werkende partner pensioenrechten behouden.

Belangrijke redenen voor pensioenverdeling:

• Bescherming van de financieel zwakkere partner
• Eerlijke verdeling van samen opgebouwde rechten
• Voorkomen van armoede op oude dag
• Gelijke behandeling van beide ex-partners

Partners die minder hebben gewerkt vanwege zorgtaken zouden anders met weinig pensioen achterblijven. Dit zie je vaak bij vrouwen die parttime werkten of tijdelijk stopten voor de kinderen.

De pensioenverdeling erkent dat beide partners hebben bijgedragen aan het gezin. Ook huishoudelijke taken en kinderopvang tellen gewoon mee.

Begrippen: pensioenverevening en conversie

Pensioenverevening is de officiële term voor het delen van pensioenrechten bij scheiding. De Wet verevening pensioenrechten bij scheiding (Wet VPS) regelt dit.

Bij pensioenverevening krijgt elke ex-partner een eigen pensioenrecht. Het pensioenfonds zet dat recht op hun naam.

Conversie betekent dat je pensioenrechten omzet naar geld. Soms kan de ex-partner een geldbedrag krijgen in plaats van een pensioenrecht.

Conversie is niet altijd mogelijk. Dat hangt af van de regels van het pensioenfonds en de hoogte van het pensioen.

De keuze tussen verevening en conversie heeft gevolgen voor de belasting. Pensioenuitkeringen worden belast, en bij conversie soms ook.

Wettelijke kaders en regelingen rondom pensioenverdeling

De wet bepaalt hoe pensioen verdeeld wordt bij een scheiding. Voor getrouwde mensen en mensen met een geregistreerd partnerschap geldt de Wet verevening pensioenrechten bij scheiding.

Wet verevening pensioenrechten bij scheiding (Wet VPS)

De Wet verevening pensioenrechten bij scheiding geldt voor alle scheidingen vanaf 1 mei 1995. Deze wet zorgt voor een eerlijke verdeling van het pensioen dat partners samen hebben opgebouwd.

De wet zegt: 50-50 verdeling. Beide ex-partners krijgen de helft van het pensioen dat tijdens het huwelijk is opgebouwd.

Voor scheidingen tussen 27 november 1981 en 1 mei 1995 gelden andere regels. Die vallen onder het arrest van de Hoge Raad van 27 november 1981.

De regering werkt aan een nieuwe Wet pensioenverdeling bij scheiding 2022. Of die snel komt? Dat blijft nog even afwachten.

Rechten en plichten volgens de wet

Beide ex-partners hebben recht op de helft van het ouderdomspensioen dat tijdens hun relatie is opgebouwd. Ook als maar één persoon heeft gewerkt, geldt dat.

Partners mogen andere afspraken maken. Ze kunnen afwijken van de 50-50 verdeling als ze dat samen willen.

Belangrijke plichten zijn:

• Het pensioen moet binnen bepaalde termijnen verdeeld worden
• Beide partners moeten eerlijk zijn over hun pensioenrechten
• De pensioenuitvoerder moet op tijd geïnformeerd worden

Als iemand niet meewerkt, kan dat gevolgen hebben voor de verdeling.

Belang van het informeren van de pensioenuitvoerder

Het pensioenfonds of de verzekeraar moet weten van de scheiding. Zonder deze melding verdeelt niemand het pensioen.

Ex-partners moeten zelf actie ondernemen. De pensioenuitvoerder start niet vanzelf met de verdeling.

Belangrijke stappen zijn:

• Scheiding melden bij alle pensioenuitvoerders
• Formulieren invullen
• Kopieën van het scheidingsbesluit opsturen

Te laat melden? Dan kun je rechten mislopen, of wordt alles veel ingewikkelder.

Specifieke situaties: huwelijk, geregistreerd partnerschap en samenwonen

Getrouwde mensen en mensen met een geregistreerd partnerschap vallen onder de Wet verevening pensioenrechten. Zij krijgen automatisch recht op pensioenverdeling.

Samenwonende partners hebben geen automatisch recht op elkaars pensioen. De wet beschermt alleen gehuwden en geregistreerde partners.

Samenwoners kunnen wel afspraken maken in een samenlevingscontract. Zo kunnen ze regelen hoe het pensioen verdeeld wordt bij een breuk.

Huwelijkse voorwaarden en partnerschapsvoorwaarden kunnen andere regels bevatten. Die gaan voor op de standaard wettelijke verdeling, tenzij ze echt onredelijk zijn.

Verschillende methoden en opties voor pensioenverdeling

Ex-partners kunnen kiezen uit verschillende manieren om hun pensioen te verdelen na een scheiding. De standaard pensioenverevening verdeelt de rechten gelijk, maar er zijn ook andere opties zoals conversie, eigen pensioen behouden of afkoop.

Standaard pensioenverevening

Bij standaard pensioenverevening krijgt elke ex-partner de helft van het pensioen dat tijdens het huwelijk werd opgebouwd. Dit is de meest gebruikte methode.

De pensioenuitvoerder rekent uit hoeveel pensioen elk persoon heeft opgebouwd tijdens de relatie. De periode loopt van de huwelijksdatum tot de dag van de scheiding.

Voordelen van deze methode:

• Simpel en transparant
• Geen ingewikkelde berekeningen
• Beide partners krijgen gelijke rechten

De pensioenuitvoerder betaalt aan beide ex-partners uit zodra ze de pensioenleeftijd bereiken. Iedereen ontvangt dan een eigen pensioenuitkering.

Conversie van pensioenrechten

Conversie betekent dat pensioenrechten worden omgezet naar een andere vorm. Een ex-partner kan bijvoorbeeld zijn deel van het ouderdomspensioen omzetten naar nabestaandenpensioen.

Deze methode is handig als partners verschillende wensen hebben. De ene wil meer ouderdomspensioen, de ander meer bescherming voor nabestaanden.

Belangrijke punten bij conversie:

• Niet elk pensioenfonds biedt deze optie
• De omrekening kan nadelig uitpakken
• Professioneel advies is aan te raden

De pensioenuitvoerder bepaalt de voorwaarden voor conversie. Partners moeten deze keuze vastleggen in hun scheidingsconvenant.

Ieder houdt eigen pensioen

Partners kunnen afspreken om hun pensioen niet te verdelen. Elke persoon houdt dan zijn eigen opgebouwde pensioenrechten.

Deze optie werkt vooral goed als beide partners ongeveer hetzelfde pensioen hebben opgebouwd. Het kan ook handig zijn als andere bezittingen worden verrekend met het pensioen.

Wanneer is deze keuze zinvol:

• Beide partners hebben vergelijkbare pensioenopbouw
• Andere vermogensbestanddelen worden verrekend
• Partners willen administratieve eenvoud

Partners moeten zo’n afspraak schriftelijk vastleggen in hun echtscheidingsconvenant. Het pensioenfonds wil hierover een mededelingsformulier ontvangen.

Afkoop of verrekening van pensioen

Bij afkoop betaalt een ex-partner een eenmalig bedrag in plaats van latere pensioenuitkeringen.

Pensioenverrekening betekent dat het pensioendeel wordt verrekend met andere bezittingen. De partner die het pensioen opbouwde, kan zijn ex-partner direct uitbetalen.

Dit bedrag is aftrekbaar van de inkomstenbelasting. De ontvanger moet het bedrag opgeven bij de belasting.

Fiscale gevolgen van afkoop:

• Uitbetaler kan het bedrag aftrekken
• Ontvanger moet het bedrag opgeven bij de belasting
• Vaak volgt er een hoge belastingaanslag achteraf

Deze methode vraagt meestal om een actuariële berekening om de juiste waarde te bepalen. Het is slim om professioneel advies in te winnen, want de financiële gevolgen kunnen groot zijn.

Praktische stappen en het proces van pensioenverdeling

Het verdelen van pensioen bij scheiding vraagt om specifieke stappen en documenten. Je moet afspraken vastleggen, contact opnemen met de pensioenuitvoerder en formulieren op tijd indienen.

Afspraken maken en opnemen in het echtscheidingsconvenant

Gescheiden partners mogen zelf bepalen hoe ze hun pensioen verdelen. De standaardverdeling is 50/50, maar andere percentages zijn ook mogelijk.

Mogelijke verdelingen:

• 60% voor de ene partner, 40% voor de andere
• Geen verdeling als beide partners evenveel pensioen hebben
• Volledige afstand van pensioenrechten

Deze afspraken leg je vast in het scheidingsconvenant of echtscheidingsconvenant. Je kunt je keuze ook opnemen in huwelijkse voorwaarden.

De afspraken in het convenant zijn bindend. Ze bepalen hoe de pensioenuitvoerder later het pensioen uitbetaalt aan beide ex-partners.

Zonder duidelijke afspraken geldt automatisch de wettelijke verdeling van de helft voor elke partner.

Controle en overleg met pensioenuitvoerder

Voor je formulieren indient, moet je contact opnemen met je pensioenuitvoerder. Dit kan een pensioenfonds of verzekeringsmaatschappij zijn.

De pensioenuitvoerder geeft informatie over:

• De hoogte van het opgebouwde pensioen
• Welke formulieren je nodig hebt
• Specifieke procedures van het fonds

Veel pensioenuitvoerders hebben eigen regels en formulieren. Soms vragen fondsen extra documenten of gelden er andere eisen dan het wettelijke minimum.

Neem vroeg in het scheidingsproces contact op. Dat voorkomt een hoop gedoe achteraf.

De pensioenuitvoerder kan ook adviseren over de gevolgen van verschillende verdelingen voor de financiële planning van beide partners.

Indienen van het mededelingsformulier

Na de scheiding moeten ex-partners een mededelingsformulier indienen bij hun pensioenuitvoerder. Met dit formulier meld je de scheiding officieel aan het pensioenfonds.

Het formulier bevat:

• Datum van de scheiding
• Gekozen verdeling van het pensioen
• Contactgegevens van beide ex-partners
• Kopie van het scheidingsconvenant

Beide partners tekenen het formulier. De pensioenuitvoerder gebruikt deze informatie om het pensioen later correct uit te betalen.

Zonder dit formulier weet het pensioenfonds niet dat er een scheiding is geweest. Het pensioen wordt dan niet volgens afspraak verdeeld.

Termijnen en belangrijke deadlines

De belangrijkste deadline is twee jaar na de scheiding. Je moet het mededelingsformulier binnen deze termijn bij de pensioenuitvoerder indienen.

Gevolgen van te late indiening:

• De pensioenuitvoerder hoeft het pensioen niet meer automatisch te verdelen
• Partners moeten zelf het pensioen verdelen
• De partner die pensioen ontvangt, moet zelf uitbetalen aan de ex-partner

Deze deadline geldt voor alle scheidingen na 30 april 1995. Voor eerdere scheidingen gelden andere regels.

Het is verstandig om het formulier veel eerder in te dienen. Zo blijft er tijd over voor eventuele correcties.

Partners die de deadline missen, kunnen nog steeds aanspraak maken op pensioen. Ze moeten dan onderling afspraken maken over uitbetaling en belastingen.

Nabestaandenpensioen en aanvullende afspraken

Het nabestaandenpensioen blijft meestal bestaan na een scheiding. De hoogte en voorwaarden kunnen wel veranderen.

Ex-partners kunnen afwijkende afspraken maken over dit pensioen in hun scheidingsovereenkomst.

Wat gebeurt er met het nabestaandenpensioen?

Na een scheiding blijft het recht op nabestaandenpensioen meestal bestaan. Dit heet dan bijzonder nabestaandenpensioen.

De hoogte van dit pensioen is meestal 70% van het pensioen dat tijdens het huwelijk werd opgebouwd. Het pensioenfonds berekent dit bedrag automatisch.

Er zijn twee soorten nabestaandenpensioenen:

• Opbouwbasis: Ex-partners behouden altijd hun recht op het pensioen
• Risicobasis: Het recht op pensioen stopt bij de scheiding

Bij een opbouwbasis krijgt de ex-partner altijd een uitkering bij overlijden. Bij een risicobasis vervalt dit recht direct na de scheiding.

Het pensioenfonds laat beide partners weten welk type pensioen van toepassing is. Je vindt deze informatie ook in de pensioenovereenkomst.

Afwijkende afspraken vastleggen

Ex-partners mogen andere afspraken maken over het nabestaandenpensioen. Ze leggen deze afspraken vast in verschillende documenten.

Mogelijke documenten:

• Echtscheidingsconvenant
• Huwelijkse voorwaarden
• Partnerschapsvoorwaarden

Ze kunnen bijvoorbeeld afspreken dat er geen bijzonder nabestaandenpensioen wordt uitgekeerd. Of ze passen de hoogte van het pensioen aan.

Een samenlevingscontract is belangrijk voor ongetrouwde partners. Daarin regel je of er recht is op nabestaandenpensioen na het beëindigen van de relatie.

Het pensioenfonds moet deze afspraken goedkeuren. Niet alle afwijkende regelingen passen binnen de pensioenregeling.

Gevolgen overlijden ex-partner

Als een ex-partner overlijdt, meldt de gemeente dit automatisch bij het pensioenfonds. Het fonds stuurt daarna een brief naar de nabestaande ex-partner.

Deze brief bevat informatie over:

• Het recht op bijzonder nabestaandenpensioen
• De hoogte van de uitkering
• Wanneer de uitkeringen beginnen

De nabestaande hoeft geen aanvraag in te dienen. Het proces loopt automatisch via de gemeentelijke melding.

Het pensioen wordt meestal maandelijks uitbetaald. De eerste uitkering kan een paar maanden op zich laten wachten door administratieve verwerking.

Uitzonderingsgevallen en speciale situaties

Sommige situaties vragen om extra aandacht bij nabestaandenpensioenen. Hertrouwen beïnvloedt bijvoorbeeld het recht op pensioen.

Bijzondere situaties:

• Hertrouwen van de nabestaande
• Meerdere ex-partners met pensioenrechten
• Internationale pensioenen
• Overlijden kort na de scheiding

Bij hertrouwen kan het bijzondere nabestaandenpensioen stoppen. Dit hangt af van de regels van het specifieke pensioenfonds.

Als er meerdere ex-partners zijn, verdeelt het fonds het pensioen. Iedere ex-partner krijgt een deel op basis van de duur van het huwelijk.

Internationale pensioenen hebben vaak andere regels. Soms gelden buitenlandse wetten voor de verdeling van nabestaandenpensioenen.

Financiële gevolgen en aandachtspunten na de verdeling

De verdeling van pensioen bij scheiding heeft flinke gevolgen voor je inkomen later. Je pensioenuitkering wordt anders dan je misschien dacht, en je moet mogelijk extra geld opzij zetten.

Impact op toekomstig inkomen en pensioenopbouw

De pensioenverdeling zorgt meestal voor een lager inkomen na de pensioendatum. Veel mensen onderschatten deze impact.

De pensioenuitkering wordt vaak de helft van wat iemand verwachtte. Dit geldt vooral voor de partner die het meeste pensioen opbouwde tijdens het huwelijk.

Partners die minder werkten krijgen juist meer pensioen dan ze zelf opbouwden. Dat helpt, maar dekt vaak niet alle kosten van het leven alleen.

Belangrijke veranderingen:

• Pensioeninkomen wordt anders verdeeld
• Kosten per persoon stijgen na scheiding
• Twee huishoudens zijn duurder dan één

De timing van de scheiding maakt uit. Scheiden vlak voor de pensioendatum laat weinig tijd om het inkomen aan te vullen.

Jonge gescheiden mensen hebben meer tijd om extra pensioen op te bouwen. Oudere mensen moeten sneller schakelen om hun inkomen te beschermen.

Mogelijkheden voor aanvullende pensioenopbouw

Na de pensioenverdeling kun je je pensioen op verschillende manieren aanvullen. Financiële planning speelt daarbij echt een grote rol.

Opties voor extra pensioen:

• Lijfrente afsluiten
• Meer werken of langer doorwerken
• Beleggen in pensioenfondsen
• Sparen via een bankspaarrekening

Een lijfrente is vooral aantrekkelijk als je een wat hoger inkomen hebt. Je profiteert van belastingvoordeel en bouwt gegarandeerd pensioen op.

Langer doorwerken helpt ook. Elk extra jaar werken levert meer pensioen op, en je hebt het minder lang nodig.

Sommige werkgevers hebben aanvullende pensioenregelingen. Maak daar vooral gebruik van als het kan.

Aandachtspunten bij aanvullen:

• Begin zo snel mogelijk na de scheiding
• Schakel een financieel adviseur in
• Kijk goed naar je totale financiële plaatje

Fiscale consequenties van pensioenverdeling

De verdeling van pensioen heeft direct invloed op de belasting die je moet betalen.

Wie pensioen uitbetaalt aan een ex-partner mag dat bedrag aftrekken bij de inkomstenbelasting. Dat kan behoorlijk schelen.

Ontvang je pensioen van je ex? Dan moet je dit opgeven als inkomen. Je betaalt dus belasting over dat bedrag.

Belastingregels:

• Uitbetaald pensioen is aftrekbaar
• Ontvangen pensioen telt als belastbaar inkomen
• Vaak krijg je geen voorlopige aanslag over ontvangen pensioen

Het ontvangen van pensioen van je ex kan zorgen voor een flinke belastingaanslag achteraf. Veel mensen krijgen geen voorlopige aanslag en moeten ineens veel betalen.

Zet dus geld apart voor deze belasting. Anders kan de aanslag echt tegenvallen.

Een fiscaal adviseur kan je helpen om deze kosten goed in te schatten.

Veelgestelde Vragen

De verdeling van pensioen bij echtscheiding volgt wettelijk vastgestelde regels. Meestal hebben beide partners recht op de helft van het tijdens het huwelijk opgebouwde pensioen, maar er zijn verschillende mogelijkheden.

Wat zijn de basisregels voor de verdeling van pensioen na een scheiding?

De Wet verevening pensioenrechten bij scheiding (Wet VPS) bepaalt hoe het pensioen verdeeld wordt. Deze wet geldt voor huwelijken die na 30 april 1995 zijn beëindigd.

Beide partners krijgen recht op de helft van het pensioen dat tijdens het huwelijk is opgebouwd. Dit geldt ook als het gaat om geregistreerde partnerschappen die na die datum eindigden.

Voor scheidingen tussen 27 november 1981 en 1 mei 1995 gelden andere regels. Dan val je onder het pensioenarrest (Boon Van Loon arrest).

Bij scheidingen voor 27 november 1981 bestaat er geen recht op het pensioen van de ex-partner.

Welke opties zijn er voor het verdelen van ouderdomspensioen bij een echtscheiding?

Je kunt kiezen voor de standaard 50/50 verdeling. Dat is wat de wet meestal voorschrijft.

Je mag ook samen een andere verdeling afspreken, bijvoorbeeld 60/40 of 70/30. Leg dit dan wel schriftelijk vast in het scheidingsconvenant.

Soms besluiten partners om helemaal geen pensioen te verdelen. Dat gebeurt vooral als ze ongeveer evenveel pensioen hebben opgebouwd.

Hoe wordt de verdeling van een partnerpensioen geregeld bij het ontbinden van een huwelijk?

Het partnerpensioen valt onder dezelfde regels als het ouderdomspensioen. De Wet VPS geldt voor beide.

Partners hebben recht op de helft van het tijdens het huwelijk opgebouwde partnerpensioen. Ook hier kun je andere afspraken maken.

De pensioenuitvoerder moet op tijd weten dat je gescheiden bent. Gebruik daarvoor het mededelingsformulier en stuur het binnen twee jaar na de scheiding op.

Wat moet er wettelijk geregeld worden omtrent pensioenverdeling als je gaat scheiden?

Meld de scheiding bij de pensioenuitvoerder. Gebruik daarvoor het officiële formulier van de overheid.

Je moet het formulier binnen twee jaar na de scheiding indienen. Ben je te laat, dan moeten jullie het pensioen zelf onderling regelen.

Leg alle afspraken over de pensioenverdeling schriftelijk vast. Dat kan in het scheidingsconvenant of in de huwelijkse voorwaarden.

Kun je afwijken van de standaard pensioenverdeling en zo ja, op welke manieren?

Je mag samen een andere verdeling dan 50/50 afspreken. Bijvoorbeeld 60% voor de één en 40% voor de ander.

Je kunt ook besluiten om geen pensioen te verdelen. Zet dat altijd zwart op wit in het echtscheidingsconvenant.

Alle afwijkende afspraken moeten in het scheidingsconvenant of in de huwelijkse voorwaarden staan. Anders gelden gewoon de regels van de wet.

Wat zijn de gevolgen van een echtscheiding voor het pensioen als er sprake is van huwelijkse voorwaarden?

Huwelijkse voorwaarden kunnen afspraken bevatten over pensioenverdeling. Zulke afspraken gaan altijd voor op de standaardregels van de wet.

Staan er geen specifieke afspraken over pensioen in de huwelijkse voorwaarden? Dan geldt gewoon de 50/50 verdeling. De Wet VPS blijft dan van kracht.

Partners kunnen trouwens ook na het huwelijk nog afspraken maken over de verdeling van het pensioen. Die afspraken leggen ze vast in partnerschapsvoorwaarden of het scheidingsconvenant.