Is verkoop van beslagen aandelen een onttrekking aan het beslag?

Nee, niet zonder meer. Verkoop van aandelen waarop conservatoir beslag rust, is geen onttrekking aan het beslag in de zin van artikel 198 lid 1 Wetboek van Strafrecht zolang het beslag na de overdracht op de aandelen blijft rusten. Dat oordeelde de rechtbank Amsterdam op 6 juni 2018 in de nasleep van het faillissement van Yukos Oil.

Dit is een samenvatting van de uitspraak van de rechtbank Amsterdam van 6 juni 2018.

Nadat Yukos Oil failliet werd verklaard, legden eiseressen beslag op de aandelen van het bedrijf. De curator verkocht deze aandelen vervolgens aan gedaagde, met de uitdrukkelijke afspraak dat deze verkoop geen onttrekking aan het beslag zou opleveren. Eiseressen betwistten dat. De rechtbank oordeelde dat er geen onttrekking aan het beslag plaatsvond, omdat het beslag ook na de overdracht op de aandelen bleef rusten.

Wat waren de feiten?

De curator van Yukos Oil verkocht beslagen aandelen, en de beslagleggers vonden dat die verkoop het beslag ondermijnde.

In 2006 werd de rechtspersoon naar Russisch recht Yukos Oil in staat van faillissement verklaard. Yukos Oil was enig aandeelhouder van Yukos Finance B.V. Verschillende schuldeisers, waaronder Financial Performance Holdings B.V., Stichting Administratiekantoor Yukos International en Yukos Capital Limited (eiseressen), legden vervolgens conservatoir beslag op de aandelen in Yukos Finance.

De curator verkocht de aandelen in Yukos Finance via een Share Purchase Agreement aan OOO Promneftstroy (gedaagde). Partijen namen in die overeenkomst uitdrukkelijk op dat de verkoop geen onttrekking aan het beslag met zich zou brengen. De overeenkomst bevatte ook een ontbindende voorwaarde: zij zou vervallen als een Nederlandse rechter bij bindende uitspraak zou oordelen dat de overdracht van de aandelen wél een onttrekking aan het beslag inhield. Eiseressen stelden dat dit het geval was en vorderden een verklaring voor recht dat de ontbindende voorwaarde was vervuld en dat gedaagde niet, of niet langer, eigenaar was van de aandelen.

Hoe redeneerde de rechtbank?

De rechtbank keek of de overdracht de omvang of werking van het beslag beperkte, en vond dat dit niet zo was.

Artikel 198 lid 1 Sr stelt strafbaar wie opzettelijk een goed onttrekt aan een beslag dat daarop krachtens de wet is gelegd. Eiseressen betoogden dat de overdracht van de aandelen in Yukos Finance zo’n onttrekking opleverde. Gedaagde bestreed dit. De rechtbank beoordeelde de Share Purchase Agreement en de leveringsakte in samenhang met zowel het burgerlijk recht als het strafrecht.

Uit het burgerlijk recht volgt dat in beslag genomen aandelen niet ten nadele van de beslaglegger kunnen worden vervreemd: artikel 474e Rv bepaalt dat zo’n vervreemding niet tegen de beslaglegger kan worden ingeroepen. Bij de vraag of curator en gedaagde handelden met het opzet om de verhaalsmogelijkheden van de beslagleggers te beperken, woog de rechtbank mee dat zij de beslagen uitdrukkelijk in de koopakte en de leveringsakte hadden vermeld en de beslagleggers over de koop en overdracht hadden geïnformeerd. Daaruit bleek volgens de rechtbank geen opzet om de verhaalsmogelijkheden te beperken.

Ook overigens bleek niet van omstandigheden die de omvang of werking van het beslag beperkten, en dat is wat voor onttrekking in de zin van artikel 198 lid 1 Sr nodig is. Eiseressen stelden zulke omstandigheden niet. De aandelen waren overgedragen met instandhouding van het beslag.

Schuldeisers van gedaagde konden zich daardoor niet op de aandelen in Yukos Finance verhalen zolang het beslag daarop rustte en artikel 474e Rv de vervreemding blokkeerde in het nadeel van de beslagleggers. Een eventueel faillissement van gedaagde bracht voor eiseressen dan ook geen risico met zich mee. De rechtbank concludeerde dat van onttrekking aan het beslag in de zin van artikel 198 lid 1 Sr geen sprake was en wees de vorderingen van eiseressen af: de ontbindende voorwaarde was niet vervuld.

Hoe liep de zaak daarna verder?

Deze uitspraak van de rechtbank Amsterdam was niet het laatste woord. Het gerechtshof kwam in hoger beroep tot een ander oordeel, waarna de Hoge Raad op 10 november 2023 (ECLI:NL:HR:2023:1527) de uitspraak van het hof vernietigde en de zaak terugverwees. Volgens de Hoge Raad is van onttrekking aan het beslag pas sprake als de omvang of de werking van het beslag als overheidsmaatregel wordt beperkt, bijvoorbeeld doordat de verhaalsmogelijkheden van de beslaglegger daadwerkelijk worden gefrustreerd; dat een aandelenoverdracht zonder toestemming plaatsvindt, is op zichzelf niet genoeg.

Waar let u als beslaglegger op?

Laat het beslag op aandelen op naam leggen door betekening van de beslagakte aan de vennootschap (artikel 474c Rv).
Stel de eis in de hoofdzaak in binnen de termijn die de voorzieningenrechter bepaalt; die is minstens acht dagen na het beslag en in de praktijk meestal veertien dagen (artikel 700 lid 3 Rv).
Ga na of de aandelen na het beslag zijn overgedragen; zo’n overdracht kan niet tegen u worden ingeroepen (artikel 474e Rv).
Controleer of de overdracht uw verhaalsmogelijkheden feitelijk beperkt; alleen dan kan sprake zijn van onttrekking aan het beslag (artikel 198 Sr).

Waar let u als eigenaar of verkoper van beslagen aandelen op?

Vermeld het beslag uitdrukkelijk in de koopovereenkomst en in de leveringsakte.
Informeer de beslaglegger vooraf over de voorgenomen verkoop en overdracht.
Spreek met de koper af wat er gebeurt als een rechter de overdracht toch als onttrekking aanmerkt, bijvoorbeeld met een ontbindende voorwaarde.
Vraag zo nodig in kort geding opheffing van het beslag (artikel 705 Rv) of bied vervangende zekerheid aan.

Wat kunnen wij voor u doen bij beslag op aandelen?

Bij beslag op aandelen raken het beslagrecht en het ondernemingsrecht elkaar. Wij helpen u op deze punten:

Wij beoordelen of het beslag op de aandelen rechtsgeldig is gelegd en aan de vennootschap is betekend (artikel 474c Rv).
Wij toetsen of een voorgenomen verkoop of overdracht de werking van het beslag beperkt en dus risico oplevert onder artikel 198 Sr.
Wij stellen de passages over het beslag op in de koopovereenkomst en de leveringsakte.
Wij bewaken de termijn voor de eis in de hoofdzaak (artikel 700 lid 3 Rv) en stellen die eis op.
Wij voeren een kort geding tot opheffing van het beslag (artikel 705 Rv) of verweren ons daartegen.

Samengevat

Verkoop van beslagen aandelen levert volgens de rechtbank Amsterdam (2018) geen onttrekking aan het beslag op, zolang het beslag na de overdracht op de aandelen blijft rusten.
Bepalend is of de omvang of werking van het beslag wordt beperkt, niet of er zonder toestemming is overgedragen.
Artikel 474e Rv beschermt de beslaglegger: vervreemding van beslagen aandelen kan niet tegen hem worden ingeroepen.
De Hoge Raad heeft deze lijn op 10 november 2023 (ECLI:NL:HR:2023:1527) verder uitgewerkt en een eerdere hofuitspraak in dezelfde zaak vernietigd.

Meer over hoe Law & More u hierbij helpt, leest u op de pagina ondernemingsrecht advocaat.

Beslag op aandelen: is verkoop een onttrekking aan het beslag?