Wat valt er wel en niet te verdelen na scheiding? Uitgebreide gids

Een scheiding brengt allerlei praktische uitdagingen met zich mee. De verdeling van bezittingen en schulden levert vaak de meeste hoofdbrekens op.

Alles wat je samen bezit of verschuldigd bent tijdens het huwelijk, valt in principe onder de verdeling. Denk aan het huis, spaargeld, auto’s, meubels en gezamenlijke schulden.

Hoe je alles precies verdeelt, hangt sterk af van je situatie en de afspraken die je samen maakt.

Niet alles hoeft trouwens verdeeld te worden. Erfenissen, schenkingen en persoonlijke spullen kunnen erbuiten vallen, afhankelijk van de huwelijkse voorwaarden en wanneer je getrouwd bent.

Ook de vorm van het huwelijk bepaalt wat er wel of niet verdeeld moet worden.

Van de juridische basis tot praktische stappen en veelvoorkomende uitzonderingen – hieronder vind je een overzicht van wat je kunt verwachten bij de verdeling van gemeenschappelijke bezittingen en schulden.

Wat valt er onder de verdeling bij scheiding?

Het type relatie bepaalt welke bezittingen je moet verdelen. Alles wat je samen hebt, valt onder de verdeling.

Persoonlijke spullen blijven meestal buiten schot.

Gemeenschappelijk bezit herkennen

Gemeenschappelijk bezit zijn alle spullen die je samen bezit en dus moet verdelen.

Wat valt daar zoal onder:

• Meubels en inboedel
• Auto’s, caravans, andere voertuigen
• Televisie, computers, elektronica
• Gereedschap, tuinspullen
• Servies, keukengerei
• Bankrekeningen, spaargeld
• Verzekeringen met waarde

Je maakt samen een lijst van alles wat je hebt.

Daarna bepaal je samen wat het op dit moment waard is. Meestal is dat minder dan de aankoopprijs, want spullen slijten nu eenmaal.

Persoonlijke en verknochte goederen

Niet alles moet je delen. Sommige spullen blijven persoonlijk eigendom.

Voorbeelden van verknochte goederen:

• Persoonlijke kleding
• Sieraden (tenzij ze extreem waardevol zijn)
• Cadeaus die je voor je eigen verjaardag kreeg
• Erfenissen met uitsluitingsclausule
• Schenkingen aan één persoon
• Familiestukken en dingen met emotionele waarde

Pensioenrechten hebben een aparte regeling. Die verdeel je volgens de Wet verevening pensioenrechten.

Spullen met vooral emotionele waarde, maar weinig geldwaarde? Die blijven meestal bij degene die ze al had.

Verschil tussen trouwen, geregistreerd partnerschap, samenwonen

Het type relatie bepaalt de spelregels.

Getrouwd in gemeenschap van goederen:
Alles wat je tijdens het huwelijk krijgt, is van jullie samen. Je verdeelt alles fifty-fifty.

Geregistreerd partnerschap zonder voorwaarden:
Dezelfde regels als bij gemeenschap van goederen. Gedeelde spullen worden gelijk verdeeld.

Huwelijkse voorwaarden of partnerschapsvoorwaarden:
Het contract bepaalt wat van wie is. Even nalezen dus, zodat je weet wat er verdeeld moet worden.

Samenwonen met samenlevingscontract:
Het contract laat zien wat je samen hebt. Zonder contract moet je aantonen wat van jou is, bijvoorbeeld met bonnetjes of bankafschriften.

Juridische basis: Huwelijksvormen en afspraken

Welke regels gelden bij de verdeling? Dat hangt af van je huwelijksvorm en gemaakte afspraken.

Heb je geen huwelijkse voorwaarden? Dan geldt automatisch beperkte gemeenschap van goederen. Bepaalde bezittingen en schulden deel je dan.

Gemeenschap van goederen en beperkte gemeenschap

Bij beperkte gemeenschap van goederen deel je automatisch bepaalde bezittingen en schulden. Dit is standaard als je niks anders hebt afgesproken.

Wat deel je?

• Inkomsten tijdens het huwelijk
• Spaargeld opgebouwd tijdens het huwelijk
• Samen gekochte spullen
• Schulden die je samen maakte

Wat blijft privé?

• Bezittingen van vóór het huwelijk
• Erfenissen en schenkingen
• Persoonlijke schulden van vóór het huwelijk

Wil je alles delen? Dan moet je expliciet kiezen voor volledige gemeenschap van goederen in de huwelijkse voorwaarden.

Huwelijkse voorwaarden en samenlevingscontract

Met huwelijkse voorwaarden bepaal je samen wat je wel en niet deelt. Je legt dit vast bij de notaris.

Wat kun je zoal afspreken?

• Koude uitsluiting: alles blijft privé
• Gedeeltelijke uitsluiting met specifieke afspraken
• Regels over bedrijfsvermogen
• Afspraken over pensioen en erfenissen

Je kunt ook tijdens het huwelijk voorwaarden opstellen of aanpassen. Heb je minder dan drie jaar geleden getrouwd? Soms werken nieuwe voorwaarden dan met terugwerkende kracht.

Een samenlevingscontract regelt dit soort zaken voor stellen die niet getrouwd zijn. Let op: het biedt minder wettelijke bescherming dan huwelijkse voorwaarden.

Effect van geregistreerd partnerschap

Een geregistreerd partnerschap werkt eigenlijk hetzelfde als een huwelijk.

Partners kunnen partnerschapsvoorwaarden afsluiten, net als huwelijkse voorwaarden.

Ook hier geldt standaard beperkte gemeenschap van goederen. Je hebt dezelfde rechten en plichten als gehuwden bij de verdeling.

Bij scheiding vervallen de partnerschapsvoorwaarden. Je verdeelt het vermogen volgens de afspraken of, als die er niet zijn, de wettelijke regels.

Welke bezittingen en schulden worden verdeeld?

Bij een scheiding verdeel je alleen het gemeenschappelijk bezit. Dit geldt voor de hele boedel, financiële bezittingen en gezamenlijke schulden.

De boedel: inboedel, woning en voertuigen

De boedel bestaat uit alle spullen die je samen tijdens het huwelijk hebt gekregen. Dit is de hele inboedel van het huis.

Tot de inboedel horen:

• Meubels, huishoudelijke apparaten
• Elektronica, computers
• Kleding en persoonlijke spullen
• Kunst, verzamelingen

De woning is vaak het grootste deel van de boedel. Je moet de waarde bepalen en eerlijk verdelen.

Voertuigen die op naam van jullie beiden staan, horen er ook bij. Denk aan auto’s, motoren en andere vervoersmiddelen.

Spullen die je voor het huwelijk al had, blijven van jou. Die hoef je niet te delen.

Spaargeld, verzekeringen en beleggingen

Alle financiële bezittingen die je tijdens het huwelijk hebt opgebouwd, verdeel je samen. Dat geldt voor spaargeld én beleggingen.

Spaargeld op gezamenlijke rekeningen verdeel je gelijk. Ook individuele spaarrekeningen die je tijdens het huwelijk hebt gevuld, vallen hieronder.

Bij beleggingen gaat het om:

• Aandelen en obligaties
• Deposito’s en certificaten
• Beleggingsfondsen
• Opties en andere financiële producten

Verzekeringen met een spaardeel, zoals levensverzekeringen, verdeel je ook. Je stelt eerst de opgebouwde waarde vast.

Pensioenrechten die je tijdens het huwelijk opbouwde, vallen ook onder de verdeling.

Schulden en leningen

Gezamenlijke schulden verdeel je tussen beide partners. Je blijft allebei aansprakelijk voor de hele schuld tegenover schuldeisers.

Hypotheekschuld is meestal de grootste. Die verdeel je, ongeacht op wiens naam de hypotheek staat.

Andere schulden die je verdeelt:

• Doorlopende kredieten
• Persoonlijke leningen
• Onbetaalde rekeningen
• Afbetalingsregelingen
• Belastingschulden

Schulden bij familie of vrienden horen er ook bij. Zelfs openstaande bedragen bij webshops tellen mee.

Schulden die je voor het huwelijk al had, blijven van jou alleen. Die hoef je niet samen te verdelen.

Uitzonderingen: Wat valt buiten de verdeling?

Niet alles wordt verdeeld bij een scheiding. Verknochte goederen, erfenissen met uitsluitingsclausules en spullen die je vóór het huwelijk had, blijven vaak van jou alleen.

Verknochte goederen en persoonlijke bezittingen

Verknochte goederen zijn zo persoonlijk dat ze niet in de gemeenschappelijke boedel vallen. Deze spullen blijven dus gewoon van degene die ze bezit.

Voorbeelden van verknochte goederen:

• Schadevergoedingen voor persoonlijk letsel
• Smartengeld
• Werknemersuitkeringen van persoonlijke aard
• Uitkeringen bij arbeidsongeschiktheid

Denk bij persoonlijke bezittingen aan kleding, sieraden en spullen met emotionele waarde. Zulke items zijn meestal uitgesloten van de verdeling.

Onderscheidingen en persoonlijke items:

• Diploma’s en certificaten
• Familieportretten
• Persoonlijke brieven
• Medische hulpmiddelen

De rechter kijkt per situatie of iets echt verknocht is aan een persoon. Dat hangt af van het soort goed en wat er verder speelt.

Erfenissen en schenkingen

Erfenissen en schenkingen vallen buiten de verdeling als er een uitsluitingsclausule is. In zo’n clausule moet duidelijk staan dat het geërfde of geschonken goed niet in de gemeenschap valt.

Ontbreekt zo’n clausule? Dan worden erfenissen en schenkingen gewoon verdeeld. Alles wat je tijdens het huwelijk krijgt, telt dan mee.

Belangrijke voorwaarden:

• De uitsluitingsclausule moet op papier staan
• De formulering moet duidelijk zijn
• Je moet het kunnen bewijzen

Waardestijgingen van uitgesloten erfenissen blijven ook buiten de verdeling. Stel, de waarde van een geërfd huis stijgt, dan blijft dat buiten schot.

Inkomsten uit uitgesloten goederen, zoals huur van een geërfd pand, gaan wél de gemeenschap in. Tenzij je samen iets anders afspreekt.

Voorhuwelijkse bezittingen

Alles wat je voor het huwelijk al had, blijft in principe van jou. Dit geldt bij gemeenschap van goederen met de standaard regels.

Voorbeelden van voorhuwelijkse bezittingen:

• Huis gekocht vóór het huwelijk
• Spaargeld op eigen naam
• Auto die je al had
• Aandelen en beleggingen

De waardestijging van voorhuwelijkse bezittingen wordt tijdens het huwelijk wel gedeeld. Dus een huis blijft privé, maar de meerwaarde moet je samen delen.

Bewijslast ligt bij de eigenaar:

• Bewaar aankoopcontracten
• Leg oude bankafschriften apart
• Notariële aktes en eigendomsbewijzen zijn belangrijk
• Taxatierapporten kunnen helpen

Schulden van voor het huwelijk blijven gewoon jouw probleem. Je partner hoeft daar niet voor op te draaien.

Pensioen en alimentatie na scheiding

Bij een scheiding moeten partners hun pensioenrechten verdelen. Alimentatie komt ook vaak om de hoek kijken, voor de ex-partner en de kinderen.

Verdeling ouderdomspensioen

Beide ex-partners krijgen recht op de helft van het pensioen dat tijdens het huwelijk is opgebouwd. Dat geldt alleen voor het huwelijk of geregistreerd partnerschap.

Die wettelijke verdeling heet pensioenverevening. Maak je geen andere afspraken, dan gebeurt dit automatisch.

Andere verdelingsopties:

• Afspraken maken in een convenant
• Geen verdeling als beide partners evenveel pensioen opbouwden
• Conversie: het pensioen wordt gesplitst in twee aparte delen

AOW wordt niet verdeeld. Lijfrente en nabestaandenpensioen vallen er ook buiten.

Geef de scheiding binnen twee jaar door aan het pensioenfonds. Anders ben je zelf verantwoordelijk voor het uitbetalen aan elkaar.

Partneralimentatie

Partneralimentatie is geld dat de ene ex-partner aan de ander betaalt. Dat gebeurt als er een flink inkomensverschil is.

De hoogte hangt af van meerdere dingen:

• Inkomensverschil tussen de ex-partners
• Leeftijd van beide ex-partners
• Duur van het huwelijk
• Arbeidsverleden van beide partijen

Bij een scheiding op latere leeftijd speelt partneralimentatie vaak een grotere rol. Ouderen hebben minder tijd om financieel weer op eigen benen te staan.

Je kunt partneralimentatie verrekenen met pensioenrechten. Wie meer pensioen krijgt, betaalt soms minder alimentatie.

Kinderalimentatie

Kinderalimentatie is bedoeld voor de kosten van de kinderen. De ouder waar het kind niet woont, betaalt meestal aan de ander.

De hoogte wordt bepaald met de Nibud-normen. Er wordt gekeken naar:

• Het inkomen van beide ouders
• De leeftijd van het kind
• Hoeveel tijd het kind bij elke ouder is

Belangrijke punten bij kinderalimentatie:

• Het geld is voor het kind, niet voor de ouder
• Beide ouders blijven verantwoordelijk
• Alimentatie kan veranderen als de situatie verandert

Kinderalimentatie stopt meestal als het kind 21 wordt. Soms houdt het eerder op, bijvoorbeeld als het kind zelfstandig is.

Het proces van verdelen: stappen en juridische vastlegging

Het verdelen begint met het opstellen van lijsten en het waarderen van alles wat er is. In het echtscheidingsconvenant leg je de afspraken vast. De rechter komt er pas bij als er ruzie is of als iemand bescherming nodig heeft.

Lijsten en waardebepaling van de boedel

Jullie moeten samen een overzicht maken van alles wat in de boedel zit. Denk aan spaarrekeningen, aandelen, spullen in huis, auto’s en huizen.

Vermogensonderdelen die gewaardeerd moeten worden:

• Spaargeld en deposito’s
• Aandelen en obligaties
• Inboedel en persoonlijke spullen
• Voertuigen en andere waardevolle dingen
• Pensioenrechten en levensverzekeringen

Voor ingewikkelde dingen als aandelen of antiek heb je vaak een expert nodig. Een accountant of taxateur kan helpen met de juiste waarde.

Bij gewone spullen kun je samen op Marktplaats kijken wat iets waard is. Voor dure kunst of antiek is een professionele taxatie wel slim.

Ook schulden horen bij de boedel:

• Hypotheekschulden
• Doorlopende kredieten
• Studieschulden
• Openstaande rekeningen

De rol van het echtscheidingsconvenant

In het echtscheidingsconvenant staan alle afspraken over de verdeling. Advocaten stellen het op en dienen het in bij de rechtbank.

Het convenant zegt precies wie wat krijgt. Ook praktische dingen zoals het overschrijven van rekeningen en eigendom staan erin.

Belangrijke onderdelen van het convenant:

• Verdeling van bezittingen
• Afspraken over schulden
• Alimentatie
• Pensioenverevening

Moet er een huis verdeeld worden? Dan heb je meestal een akte van verdeling nodig. Dat regelt de eigendomsoverdracht bij het Kadaster.

De rechter moet het convenant goedkeuren. Pas daarna kun je alles officieel overdragen.

Wanneer beslist de rechter?

De rechter komt in beeld als jullie het niet eens worden over de verdeling. Dit gebeurt ook als er bescherming nodig is voor kinderen of kwetsbare partners.

Situaties waarin de rechter beslist:

• Onenigheid over waardering van bezittingen
• Ruzie over wie wat krijgt
• Bescherming van minderjarige kinderen
• Verdeling van ingewikkelde bedrijfsbelangen

De rechter kan een deskundige inschakelen. Die maakt dan een onafhankelijke waardering van de spullen waarover discussie is.

De rechter let op een eerlijke verdeling volgens de wet. Bij gemeenschap van goederen wordt alles door de helft gedeeld, tenzij er echt iets bijzonders aan de hand is.

Ook bij huwelijkse voorwaarden kan de rechter ingrijpen. Dat gebeurt als die voorwaarden oneerlijk uitpakken door veranderde omstandigheden.

Veelgestelde vragen

De verdeling van bezittingen en schulden na een scheiding hangt af van je huwelijksvoorwaarden en het soort relatie. Verschillende spullen worden volgens aparte regels verdeeld.

Wat zijn de basisprincipes van vermogensverdeling bij een echtscheiding?

Bij een huwelijk in gemeenschap van goederen verdeel je alles 50/50. Dus elk krijgt de helft van het gezamenlijke vermogen.

Voor huwelijken na 1 januari 2018 geldt beperkte gemeenschap van goederen. Alles van voor het huwelijk blijft privé. Alleen wat je samen tijdens het huwelijk opbouwde, deel je.

Erfenissen en persoonlijke schenkingen zijn uitgezonderd. Die blijven altijd van degene die ze kreeg.

Hoe wordt de verdeling van onroerend goed geregeld na een scheiding?

Bij gemeenschap van goederen krijgt elke partner 50% van de waarde van de woning. Je kijkt naar de taxatiewaarde min de hypotheekschuld.

Is er overwaarde? Dan deel je die. Bij onderwaarde deel je de schuld.

Wil één partner blijven wonen? Dan moet die de ander uitkopen. Daarvoor heb je genoeg inkomen nodig en de bank moet akkoord gaan.

Op welke manier worden pensioenrechten verdeeld tussen ex-partners?

Pensioenrechten die je tijdens het huwelijk opbouwt, vallen onder de gemeenschappelijke goederen. Bij een scheiding verdeel je deze rechten gelijk.

Pensioen dat je vóór het huwelijk hebt opgebouwd, blijft gewoon van jou. Dit geldt trouwens ook voor aanvullende pensioenen en lijfrentes.

Je moet de verdeling van pensioen aanmelden bij de pensioenuitvoerder. Zo wordt de splitsing officieel.

Wat gebeurt er met gemeenschappelijke schulden na een echtscheiding?

Schulden die je samen tijdens het huwelijk hebt gemaakt, verdeel je ook gelijk. Denk aan hypotheken, leningen of creditcardschulden.

Beide ex-partners zijn volledig aansprakelijk voor die gezamenlijke schulden. Een schuldeiser kan dus gewoon het hele bedrag bij één van jullie opeisen.

Maak duidelijke afspraken over wie welke schuld betaalt. Anders krijg je geheid gedoe met crediteuren.

Hoe worden gezamenlijke bezittingen en schulden verdeeld als er sprake is van huwelijkse voorwaarden?

Huwelijkse voorwaarden leggen precies vast hoe je bezittingen en schulden verdeelt. Deze afspraken gaan altijd voor op de wet.

In die voorwaarden staat meestal wie eigenaar is van bepaalde bezittingen. Soms maken mensen ook afspraken over toekomstig vermogen.

Schulden kun je in huwelijkse voorwaarden ook apart regelen. Zo blijft elke partner alleen verantwoordelijk voor zijn of haar eigen schulden.

Welke invloed heeft een geregistreerd partnerschap op de verdeling van bezit en schulden?

Als je vóór 1 januari 2018 een geregistreerd partnerschap bent aangegaan, dan gelden eigenlijk dezelfde regels als bij gemeenschap van goederen. Alles wat je samen hebt, wordt dan gelijk verdeeld.

Ben je na 1 januari 2018 een partnerschap gestart? Dan geldt er beperkte gemeenschap van goederen. Alles wat je al had vóór het partnerschap, blijft gewoon van jou.

Met partnerschapsvoorwaarden kun je trouwens zelf afspraken maken. Die bepalen dan hoe je alles verdeelt als het misloopt.