Gepubliceerd op 9 oktober 2025 · Laatst bijgewerkt op 11 september 2026
Bij een aandelenoverdracht koopt u de aandelen in de vennootschap, waardoor het bedrijf met alle rechten en verplichtingen in dezelfde rechtspersoon blijft zitten. Bij een activa/passiva-transactie koopt u geselecteerde vermogensbestanddelen en laat u de rest achter bij de verkoper. Het verschil bepaalt wie welke risico’s draagt, of contracten en vergunningen doorlopen en of het personeel van rechtswege meegaat.
Inhoudsopgave
Wat houdt een aandelenoverdracht in?
Bij een aandelenoverdracht wisselt niet de onderneming van eigenaar, maar de vennootschap waarin die onderneming zit. De besloten of naamloze vennootschap blijft dezelfde rechtspersoon met hetzelfde KvK-nummer, dezelfde contracten en dezelfde schulden; alleen de aandeelhouder verandert. Dat is de reden dat deze vorm bij een gezond bedrijf vaak de eenvoudigste route is.
De levering van aandelen op naam in een besloten vennootschap gebeurt op grond van artikel 2:196 van het Burgerlijk Wetboek bij notariele akte, verleden voor een Nederlandse notaris. De vennootschap moet de overdracht erkennen of daarvan in kennis zijn gesteld, en het bestuur werkt het aandeelhoudersregister van artikel 2:194 van het Burgerlijk Wetboek bij. Daarna volgt de opgave aan het handelsregister, onder meer voor de registratie van een enig aandeelhouder en van de uiteindelijk belanghebbenden.
Voordat de notaris kan leveren, moet de statutaire route zijn afgelopen. Veel statuten kennen een blokkeringsregeling met een aanbiedingsplicht aan de medeaandeelhouders of een goedkeuringseis, en een aandeelhoudersovereenkomst kan daar nog bepalingen bovenop leggen. Levering in strijd met een blokkeringsregeling is niet zonder gevolgen; controleer de statuten dus voordat u onderhandelt over de prijs. Zie voor de wettelijke bepalingen Boek 2 van het Burgerlijk Wetboek.
Wat houdt een activa/passiva-transactie in?
Bij een activa/passiva-transactie verkoopt de vennootschap zelf een deel of het geheel van haar vermogensbestanddelen. De verkopende vennootschap blijft bestaan en behoudt wat niet is verkocht, inclusief de schulden en claims die de koper niet wilde overnemen. De koper krijgt daarmee een schone start, maar moet elk onderdeel afzonderlijk verkrijgen.
Wat er overgaat, wordt in de koopovereenkomst limitatief opgesomd: bedrijfsmiddelen, voorraad, klantenbestand, handelsnaam, intellectuele-eigendomsrechten, goodwill en de contracten en schulden die partijen benoemen. Alles wat niet op die lijst staat, blijft achter. Juist die opsomming is het hart van het contract: een vergeten domeinnaam, licentie of leasecontract wordt na de closing een probleem.
Deze vorm ligt voor de hand wanneer de koper alleen een bedrijfsonderdeel wil, wanneer de historie van de vennootschap risico’s bevat die niemand wil overnemen, of wanneer de verkoper geen rechtspersoon is. Een eenmanszaak en een vennootschap onder firma hebben immers geen aandelen; daar is de activa/passiva-transactie de enige route.
Wat gaat er wel en niet automatisch mee over?
Dit is het scharnierpunt van de keuze. Bij een aandelenoverdracht blijft de vennootschap partij bij al haar overeenkomsten, zodat contracten, vergunningen, verzekeringen, lopende procedures en fiscale posities ongewijzigd doorlopen. De koper hoeft niets over te dragen, maar erft ook alles wat hij niet kende.
Bij een activa/passiva-transactie gaat niets vanzelf. Roerende zaken worden geleverd door bezitsverschaffing, vorderingen door cessie met mededeling aan de schuldenaar, en registergoederen zoals bedrijfspanden bij notariele akte met inschrijving in de openbare registers. Voor het overnemen van een volledige contractspositie is op grond van artikel 6:159 van het Burgerlijk Wetboek een akte nodig plus de medewerking van de wederpartij. Weigert die medewerking, dan blijft het contract bij de verkoper.
Een aandelenoverdracht is daarmee niet automatisch vrij van contractueel gedoe. Veel overeenkomsten, en vrijwel alle financieringsdocumentatie, bevatten een change-of-controlbepaling die de wederpartij het recht geeft op te zeggen of voorwaarden te herzien wanneer de zeggenschap wijzigt. Die bepalingen komen bij due diligence boven water en bepalen soms alsnog de structuur van de transactie.
Wat gebeurt er met het personeel?
Bij een aandelenoverdracht verandert er arbeidsrechtelijk niets. De werkgever blijft dezelfde vennootschap, de arbeidsovereenkomsten lopen ongewijzigd door en er is geen sprake van overgang van onderneming. De personeelsverplichtingen, van pensioentoezeggingen tot een verlofstuwmeer, blijven onverkort bestaan en drukken dus op de waarde van de aandelen.
Bij een activa/passiva-transactie is de vraag of sprake is van overgang van onderneming in de zin van de artikelen 7:662 en volgende van het Burgerlijk Wetboek. Bepalend is of een economische eenheid overgaat die haar identiteit behoudt. Is dat zo, dan gaan de werknemers die aan die eenheid zijn verbonden van rechtswege mee, met behoud van arbeidsvoorwaarden en dienstjaren. Partijen kunnen dat niet contractueel uitsluiten; een lijst met over te nemen werknemers doet daar niets aan af.
Bij die overgang horen drie regels die in de praktijk worden onderschat. De vervreemder blijft nog een jaar na de overgang naast de verkrijger hoofdelijk aansprakelijk voor verplichtingen uit de arbeidsovereenkomst die voor de overgang zijn ontstaan. Opzegging wegens de overgang zelf is verboden. En de ondernemingsraad heeft adviesrecht over het besluit tot overdracht. Bij faillissement geldt de regeling op grond van artikel 7:666 van het Burgerlijk Wetboek niet, wat de doorstart uit faillissement zo aantrekkelijk maakt. De gevolgen voor werknemers zijn uitgewerkt in het artikel over overgang van onderneming; de wettekst staat in Boek 7 van het Burgerlijk Wetboek.
Welke toestemmingen en meldingen hebt u nodig?
Vergunningen zijn bij een aandelenoverdracht in beginsel geen probleem, omdat zij op naam van de vennootschap staan. Toch geldt in gereguleerde sectoren een meld- of goedkeuringsplicht bij een wijziging van zeggenschap. Denk aan een verklaring van geen bezwaar of een betrouwbaarheidstoets van bestuurders bij financiele dienstverleners, en aan meldingen in de zorg. Bij een activa/passiva-transactie moeten persoonsgebonden en locatiegebonden vergunningen doorgaans opnieuw worden aangevraagd of op naam worden gezet, wat de doorlooptijd bepaalt.
Bereikt de transactie de omzetdrempels van de Mededingingswet, dan moet de concentratie vooraf worden gemeld bij de Autoriteit Consument en Markt. Dat is het geval wanneer de betrokken ondernemingen samen een wereldwijde jaaromzet van 150 miljoen euro of meer behalen en ten minste twee van hen elk 30 miljoen euro of meer in Nederland. Na de melding geldt een wachttermijn van vier weken waarin de transactie niet mag worden uitgevoerd. Voor pensioenfondsen en voor de zorg gelden eigen drempels; de ACM licht de meldingsplicht toe.
Sinds de Wet veiligheidstoets investeringen, fusies en overnames in werking is getreden, geldt daarnaast een meldplicht bij het verwerven van zeggenschap in vitale aanbieders en in ondernemingen die met sensitieve technologie werken. Die toets loopt via het Bureau Toetsing Investeringen en staat los van het mededingingstoezicht. Onderschat de planning niet: beide trajecten kunnen de closing maanden opschuiven.
Hoe verschilt de risicoverdeling?
Bij een aandelenoverdracht koopt u de historie mee. Belastingschulden, een niet-gemelde milieuovertreding, een claim van een ex-werknemer of een bodemverontreiniging blijven binnen de vennootschap en worden dus uw probleem. Dat is precies waarom bij deze vorm het contractuele vangnet zo uitgebreid is: een garantiecatalogus over de financiele positie, de contracten, het personeel en de compliance, aangevuld met specifieke vrijwaringen voor risico’s die tijdens het onderzoek zijn gevonden.
Garanties en vrijwaringen zijn niet hetzelfde. Een garantie is een toezegging over de toestand van de onderneming; blijkt zij onjuist, dan volgt schadevergoeding binnen de afgesproken drempels, plafonds en termijnen. Een vrijwaring dekt een benoemd risico volledig af, ongeacht of de koper daarvan wist. Daarnaast wordt vaak een deel van de koopprijs in escrow gehouden of via een earn-out afhankelijk gemaakt van toekomstige resultaten. Wat een earn-outafspraak waard is, hangt af van de precisie waarmee de maatstaf is gedefinieerd.
Bij een activa/passiva-transactie ligt het risicoprofiel gunstiger voor de koper: wat niet is gekocht, gaat niet mee. Volledig risicoloos is die vorm niet. De overgang van onderneming brengt werkgeversverplichtingen mee, gebrekkig geleverde activa kunnen bezwaard blijken met een pandrecht of eigendomsvoorbehoud, en de koper die de handelsnaam en de bedrijfsvoering voortzet kan bij derden de indruk wekken dat hij de rechtsopvolger is. Ook de verkoper loopt risico, omdat hij achterblijft met een lege vennootschap terwijl schuldeisers zich op het verkoopresultaat richten.
Hoe verschilt het onderzoek vooraf?
Bij een aandelenoverdracht is het due diligence-onderzoek per definitie breder, omdat u de hele vennootschap koopt. Het onderzoek beslaat de financiele positie, de fiscale posities en aangiften, arbeidsrechtelijke verplichtingen en pensioenregelingen, de belangrijkste contracten met hun opzeg- en change-of-controlbepalingen, intellectuele eigendom, verzekeringen, vergunningen, lopende geschillen en de naleving van privacyregelgeving.
Bij een activa/passiva-transactie verschuift de focus naar de vraag of de verkoper werkelijk beschikkingsbevoegd is en of de activa vrij zijn van rechten van derden. Zijn de machines eigendom of geleased, rust er een pandrecht op de voorraad, staan de merken en domeinnamen op naam van de juiste entiteit, en zijn de belangrijkste klantcontracten overdraagbaar? Het onderzoek is smaller, maar het gaat de diepte in op eigendom en overdraagbaarheid.
De bevindingen bepalen niet alleen de prijs, maar ook de structuur en de contractuele bescherming. Een risico dat bij een aandelenoverdracht om een vrijwaring vraagt, kan bij een activa/passiva-transactie eenvoudig buiten de deal worden gelaten. Wat daarbij niet mag ontbreken, staat in het artikel over due diligence bij een bedrijfsovername, en specifiek voor merken en software in het artikel over intellectueel eigendom bij een bedrijfsovername.
Wat betekent de keuze fiscaal?
De fiscale gevolgen lopen sterk uiteen en wij bespreken ze hier op hoofdlijnen; laat de doorrekening altijd door een fiscalist maken voordat u de structuur vastlegt. Het grondpatroon is dit: bij een aandelenoverdracht verkoopt de aandeelhouder een vermogensbestanddeel en blijven de stille reserves en de fiscale boekwaarden binnen de vennootschap achter. Bij een activa/passiva-transactie verkoopt de vennootschap zelf, zodat het verschil tussen opbrengst en boekwaarde bij haar tot winst leidt.
Dat verklaart de klassieke tegenstelling aan de onderhandelingstafel. De verkoper geeft doorgaans de voorkeur aan een aandelenoverdracht, omdat afrekening over stille reserves en goodwill uitblijft. De koper geeft vaak de voorkeur aan een activa/passiva-transactie, omdat hij de gekochte activa tegen de betaalde prijs activeert en daarover kan afschrijven, inclusief de betaalde goodwill. Dat verschil in fiscale positie is een reeel onderdeel van de prijsonderhandeling.
Twee misverstanden verdienen correctie. Ten eerste is er geen algemene overdrachtsbelasting op aandelen: die is alleen aan de orde wanneer onroerende zaken worden verkregen, of wanneer de aandelen een belang vertegenwoordigen in een rechtspersoon waarvan de bezittingen grotendeels uit onroerende zaken bestaan, de onroerendezaakrechtspersoon van artikel 4 van de Wet op belastingen van rechtsverkeer. Ten tweede is niet elke activa/passiva-transactie met omzetbelasting belast: gaat een onderneming of een zelfstandig onderdeel daarvan als geheel over, dan geldt daarvoor een bijzondere regeling. Beide vragen om beoordeling per geval.
Hoe komt u tot een keuze?
De keuze volgt uit vier vragen. Is de verkoper een rechtspersoon met aandelen, of niet? Wil de koper de hele onderneming of alleen een onderdeel? Hoeveel onbekend verleden zit er in de vennootschap? En hoeveel contracten en vergunningen zijn er die zonder toestemming van derden niet overdraagbaar zijn?
In de praktijk wint de aandelenoverdracht bij een goed gedocumenteerde onderneming met veel doorlopende contracten en vergunningen, en wint de activa/passiva-transactie wanneer de koper alleen een activiteit wil, wanneer de historie te riskant is of wanneer een doorstart aan de orde is. Vaak wordt de knoop pas doorgehakt na het eerste due diligence-onderzoek, wat betekent dat u de structuur in de intentieverklaring nog niet definitief moet dichttimmeren.
Leg wel vast wat er in die fase al bindend is. Een intentieverklaring bevat vrijwel altijd afdwingbare bepalingen over geheimhouding, exclusiviteit en kostenverdeling, en het afbreken van onderhandelingen in een vergevorderd stadium kan tot aansprakelijkheid leiden. Meer daarover in het artikel over de letter of intent bij een overname en over het traject van intentieverklaring tot closing.
Veelgestelde vragen
Is voor een activa/passiva-transactie een notaris nodig?
Niet voor de transactie als geheel. Een notariele akte is verplicht voor de levering van registergoederen zoals een bedrijfspand, en voor de levering van aandelen op naam. Roerende zaken, vorderingen en contractsposities gaan langs andere weg over. Voor een aandelenoverdracht in een besloten vennootschap is de notariele akte wel altijd vereist.
Gaan werknemers mee bij een activa/passiva-transactie?
Alleen als sprake is van overgang van onderneming: er gaat een economische eenheid over die haar identiteit behoudt. Dan gaan de daaraan verbonden werknemers van rechtswege mee, met behoud van arbeidsvoorwaarden en dienstjaren, en kunnen partijen dat niet uitsluiten. Worden alleen losse activa verkocht, dan blijven de werknemers bij de verkoper.
Kan ik als koper aansprakelijk worden voor oude schulden?
Bij een aandelenoverdracht blijven alle schulden in de vennootschap zitten en drukken zij dus economisch op u. Bij een activa/passiva-transactie neemt u alleen de benoemde schulden over, met als belangrijke uitzondering de werkgeversverplichtingen bij overgang van onderneming; de verkoper blijft daarvoor nog een jaar hoofdelijk naast u aansprakelijk.
Moet elke overname bij de ACM worden gemeld?
Nee. Melding is verplicht wanneer de betrokken ondernemingen samen een wereldwijde jaaromzet van 150 miljoen euro of meer hebben en ten minste twee van hen elk 30 miljoen euro of meer in Nederland behalen. Daarboven geldt een wachttermijn van vier weken. Voor pensioenfondsen en de zorg gelden afwijkende drempels.
Kan een eenmanszaak via aandelen worden overgedragen?
Nee. Een eenmanszaak en een vennootschap onder firma hebben geen aandelen, zodat alleen de activa/passiva-transactie overblijft. Wie de onderneming eerst in een besloten vennootschap onderbrengt, kan daarna wel aandelen overdragen; die inbreng heeft eigen juridische en fiscale gevolgen en vraagt om voorbereiding.
Begeleiding bij uw overname
De keuze tussen aandelenoverdracht en activa/passiva-transactie is geen formaliteit maar bepaalt wie welk risico draagt, wat er met het personeel gebeurt en hoe lang het traject duurt. Law & More begeleidt kopers en verkopers bij de structuurkeuze, het due diligence-onderzoek, de koopovereenkomst met garanties en vrijwaringen, en de gang naar notaris en toezichthouder. Een overzicht van de valkuilen die wij het vaakst tegenkomen staat in het artikel over risico’s bij fusies en overnames. Voor de fiscale doorrekening werken wij samen met een fiscalist. Neem contact op via +31 40 369 06 80.
