Fusies en overnames: welke juridische risico’s u vóór de koop controleert

Gepubliceerd op 27 december 2025 · Laatst bijgewerkt op 30 oktober 2026

Bij een overname van aandelen neemt u de vennootschap over met al haar verplichtingen, ook schulden en claims die nog niet bekend zijn; bescherming krijgt u alleen via due diligence en de garanties en vrijwaringen in de koopovereenkomst. Bij een activa-passivatransactie kiest u zelf wat u overneemt, maar het personeel gaat in de regel automatisch mee (artikel 7:663 BW).

Daarnaast kan de transactie vooraf moeten worden gemeld bij de Autoriteit Consument en Markt of het Bureau Toetsing Investeringen. Zolang die niet hebben beslist, mag u de overname niet afronden.

Welke vorm van overname kiest u?

De vorm bepaalt welke risico’s u overneemt. Er zijn drie hoofdvormen: aandelentransactie, activa-passivatransactie en juridische fusie. Meer over de keuze leest u bij een bedrijf overnemen in Nederland.

Welke risico’s brengt due diligence aan het licht?

Een due diligence-onderzoek laat zien welke verplichtingen en geschillen er zijn, zodat u de prijs kunt aanpassen of garanties kunt vragen. Wat u bij het onderzoek had kunnen ontdekken, kan later uw beroep op een garantie of op dwaling verzwakken.

Onderzoek in elk geval:

• belangrijke contracten op change-of-controlbepalingen, opzegtermijnen en exclusiviteit;
• lopende en dreigende procedures, ook met de Belastingdienst;
• financieringsovereenkomsten en zekerheden, zoals pandrechten van de bank;
• vergunningen, en of die op naam van de vennootschap staan of persoonsgebonden zijn;
• IE-rechten en de akten waarmee die bij de vennootschap zijn gekomen (zie intellectueel eigendom bij een overname);
• naleving van de AVG, zoals verwerkersovereenkomsten en gemelde datalekken;
• personeel: arbeidsovereenkomsten, cao, pensioenregeling, zieke werknemers en eigenrisicodragerschap.

Fiscale aanslagen kunnen tot vijf jaar na het belastingjaar worden nagevorderd (artikel 16 Algemene wet inzake rijksbelastingen). Laat de fiscale positie daarom door een fiscalist onderzoeken.

Hoe beschermt de koopovereenkomst u?

Met garanties en vrijwaringen legt u vast welke risico’s voor rekening van de verkoper blijven. Zonder die afspraken valt u terug op de algemene regels van koop en dwaling, die bij een aandelenkoop weinig bescherming bieden.

Een garantie is een verklaring van de verkoper over de stand van zaken, bijvoorbeeld dat de jaarrekening juist is of dat er geen procedures lopen. Een vrijwaring is een toezegging dat de verkoper een bepaalde schade vergoedt, bijvoorbeeld een naheffing over de periode vóór de overname. Meer leest u bij garanties en vrijwaringen.

Hoe ver een garantie reikt, laat een arrest van de Hoge Raad van 21 juni 2013 zien (ECLI:NL:HR:2013:CA3996). De koper van de aandelen in Tozzi Mozzarella B.V. kreeg na de overname te maken met een pensioenwaardeoverdracht die al vóór de overnamedatum was aangevraagd. Het hof had de claim te smal opgevat, als een kwestie van een voorziening in de overnamebalans. Volgens de Hoge Raad rustte de vordering op de garantie over het eigen vermogen: het risico bestond al vóór de overnamedatum en viel dus onder die garantie.

Let op de beperkingen die verkopers vaak opnemen: een drempelbedrag, een maximum, een korte claimtermijn en een uitsluiting van wat in de dataroom stond. De rechter legt zo’n bepaling uit naar wat partijen redelijkerwijs mochten verwachten, maar bij een professioneel opgesteld contract tussen partijen met advocaten weegt de tekst zwaar.

Intentieovereenkomst en afgebroken onderhandelingen

Leg in een intentieovereenkomst vast wat bindend is, zoals geheimhouding en exclusiviteit, en dat partijen de onderhandelingen mogen afbreken. Zonder zo’n afspraak geldt de maatstaf uit het arrest CBB/JPO van de Hoge Raad van 12 augustus 2005 (ECLI:NL:HR:2005:AT7337). Iedere partij mag in beginsel afbreken, tenzij dat onaanvaardbaar is vanwege het gerechtvaardigd vertrouwen van de ander in een overeenkomst. Daarbij telt mee in hoeverre de afbrekende partij zelf aan dat vertrouwen heeft bijgedragen, welke belangen zij heeft en of er onvoorziene omstandigheden zijn.

Een deel van de koopprijs kan afhangen van toekomstige resultaten. Zo’n earn-out vraagt om duidelijke definities en afspraken over hoe de koper het bedrijf in die periode mag leiden.

Wat gebeurt er met het personeel?

Bij een aandelentransactie verandert er voor werknemers juridisch niets: hun werkgever blijft dezelfde vennootschap. Bij een activa-passivatransactie of juridische fusie is er meestal een overgang van onderneming, en gaan de arbeidsovereenkomsten van rechtswege over met alle rechten en plichten (artikel 7:663 BW).

De vorige werkgever blijft dan nog een jaar naast de nieuwe werkgever hoofdelijk aansprakelijk voor verplichtingen uit de periode vóór de overgang. Zieke werknemers gaan ook mee, met de lopende re-integratieverplichtingen. Een cao blijft gelden tot het moment waarop die cao zou eindigen.

Opzegging wegens de overgang zelf is verboden (artikel 7:670 lid 8 BW). Ontslag om economische, technische of organisatorische redenen blijft mogelijk, volgens de gewone ontslagregels via het UWV. Bij faillissement gaan de werknemers niet automatisch mee (artikel 7:666 BW), behalve bij een pre-pack die volgens het Hof van Justitie wel onder de regeling kan vallen.

Een wijziging van arbeidsvoorwaarden na de overname kan niet wegens de overgang zelf. Zij kan wel met instemming van de werknemer, of eenzijdig als een schriftelijk wijzigingsbeding en een zwaarwichtig belang dat rechtvaardigen (artikel 7:613 BW).

Ondernemingsraad en vakbonden

De ondernemingsraad heeft adviesrecht bij een overdracht van zeggenschap over de onderneming (artikel 25 Wet op de ondernemingsraden). Vraag het advies op een moment dat het nog invloed kan hebben op het besluit.

Bij ondernemingen met 50 of meer werknemers gelden ook de SER-Fusiegedragsregels 2015: de vakbonden moeten tijdig worden geïnformeerd en geraadpleegd. Schending kan de Geschillencommissie Fusiegedragsregels vaststellen.

Moet u de overname melden bij de ACM?

Ja, als de betrokken ondernemingen samen wereldwijd minstens € 150 miljoen omzet hebben en minstens twee van hen elk minstens € 30 miljoen in Nederland. U meldt dan vooraf bij de ACM, die binnen vier weken beslist of een vergunning nodig is.

Tot het besluit mag u de overname niet uitvoeren. Doet u dat toch, of meldt u niet, dan kan de ACM een boete opleggen. Zeer grote concentraties meldt u bij de Europese Commissie.

Veiligheidstoets bij gevoelige bedrijven

Sinds 1 juni 2023 geldt de Wet veiligheidstoets investeringen, fusies en overnames. Neemt u een vitale aanbieder, de beheerder van een bedrijfscampus of een onderneming met sensitieve technologie over, dan meldt u dat vooraf bij het Bureau Toetsing Investeringen.

Welke formaliteiten gelden bij een juridische fusie?

1. Het bestuur stelt een fusievoorstel op dat bij het handelsregister wordt neergelegd en in een landelijk dagblad wordt aangekondigd.
2. Schuldeisers kunnen binnen een maand na de aankondiging verzet doen bij de rechtbank als zij onvoldoende zekerheid hebben (artikel 2:316 BW).
3. De algemene vergadering besluit tot fusie.
4. De fusie wordt van kracht met een notariële akte, die binnen zes maanden na de aankondiging moet zijn verleden (artikel 2:318 BW). De notaris laat de fusie daarna inschrijven in het handelsregister.

Wat regelt u als koper vóór de closing?

• Dekken de garanties de risico’s uit de due diligence, met een realistische claimtermijn?
• Heeft u voor bekende risico’s een specifieke vrijwaring, eventueel met een escrow?
• Geven belangrijke klanten en financiers toestemming bij een change-of-controlbepaling? Zo niet, maak die toestemming een voorwaarde voor de overname.
• Is de meldplicht bij ACM of BTI beoordeeld en als opschortende voorwaarde opgenomen?

Hoe beperkt u als verkoper uw aansprakelijkheid?

• Heeft u alles wat u weet in de dataroom gezet, zodat u zich op die openbaarmaking kunt beroepen?
• Zijn uw aansprakelijkheid en de claimtermijn beperkt met een maximum en drempel?
• Is de earn-out meetbaar en beschermd tegen ingrepen van de koper?
• Heeft u de ondernemingsraad tijdig om advies gevraagd?

Hoe helpen wij bij een fusie of overname?

• De juridische due diligence uitvoeren en de bevindingen vertalen naar prijs en garanties.
• De intentieovereenkomst en de koopovereenkomst opstellen of beoordelen.
• Onderhandelen over garanties, vrijwaringen en earn-out, als onderdeel van onze dienstverlening ondernemingsrecht.
• De adviesaanvraag aan de ondernemingsraad en de gevolgen voor het personeel begeleiden.
• Garantieclaims na de overname indienen of weerleggen en zo nodig procederen.

Overname in vijf punten

• Bij een aandelenkoop neemt u alle verplichtingen mee; garanties en vrijwaringen zijn uw bescherming, en een garantie over het eigen vermogen kan ook oude risico’s dekken (HR 21 juni 2013).
• Onderhandelingen afbreken mag, tenzij gerechtvaardigd vertrouwen dat onaanvaardbaar maakt (HR 12 augustus 2005).
• Opzegging wegens de overgang van onderneming is verboden (artikel 7:670 lid 8 BW).
• Boven € 150 miljoen en twee keer € 30 miljoen omzet meldt u bij de ACM; gevoelige bedrijven bij het BTI.
• Bij een activa-passivatransactie neemt u alleen schulden over met medewerking van de schuldeiser (artikel 6:155 BW).

Lees ook: bestuurdersaansprakelijkheid in de BV en contractsovername en aansprakelijkheid.