Gepubliceerd op 5 juli 2025 · Laatst bijgewerkt op 29 oktober 2026
Als bestuurder van een vereniging bent u in beginsel niet persoonlijk aansprakelijk voor de schulden en fouten van de vereniging. Dat verandert als u een ernstig verwijt kan worden gemaakt, als de vereniging geen notariële statuten heeft of nog niet in het handelsregister staat, of als zij failliet gaat door kennelijk onbehoorlijk bestuur. Ook als u het bestuurswerk als vrijwilliger doet, gelden deze regels.
De regels staan in Boek 2 van het Burgerlijk Wetboek. Hieronder leest u per situatie welk artikel geldt, wat een hof in 2020 besliste over een penningmeester die geld onttrok, en wat u als bestuur zelf kunt doen.
| Situatie | Wie kan u aanspreken | Wettelijke basis | Wat is nodig |
|---|---|---|---|
| Onbehoorlijk bestuur | De vereniging | art. 2:9 BW | Een ernstig verwijt; iedere bestuurder is in beginsel voor het geheel aansprakelijk |
| Persoonlijk onrechtmatig handelen | Schuldeisers en andere derden | art. 6:162 BW | Een persoonlijk ernstig verwijt |
| Formele vereniging nog niet ingeschreven | Schuldeisers | art. 2:29 BW | Rechtshandeling waardoor u de vereniging verbond vóór inschrijving |
| Informele vereniging (geen notariële statuten) | Schuldeisers | art. 2:30 BW | Schuld uit rechtshandeling die tijdens uw bestuur opeisbaar werd |
| Faillissement | De curator | art. 2:50a jo. 2:138 BW | Kennelijk onbehoorlijk bestuur dat een belangrijke oorzaak van het faillissement is |
Inhoudsopgave
Aansprakelijkheid tegenover de vereniging: artikel 2:9 BW
Elke bestuurder is tegenover de vereniging verplicht zijn taak behoorlijk te vervullen, en draagt mede verantwoordelijkheid voor de algemene gang van zaken (artikel 2:9 BW). Een gewone fout is niet genoeg. Er moet sprake zijn van onbehoorlijk bestuur waarvan u een ernstig verwijt kan worden gemaakt.
Bestuur is een collectieve taak. Is er onbehoorlijk bestuurd, dan is in beginsel iedere bestuurder voor het geheel aansprakelijk. U ontkomt daar alleen aan als u, mede gelet op de taakverdeling, geen ernstig verwijt treft én u niet nalatig bent geweest in het nemen van maatregelen om de gevolgen af te wenden (artikel 2:9 lid 2 BW). Een penningmeester die alles regelt, ontslaat de voorzitter en de secretaris dus niet van hun eigen verantwoordelijkheid.
Hof Den Bosch 2020: decharge dekt geen verborgen onttrekkingen
Het Gerechtshof ‘s-Hertogenbosch oordeelde op 28 april 2020 over een oud-penningmeester van de Nederlandse Bond van Dansleraren (ECLI:NL:GHSHE:2020:1433). Hij verweerde zich met de decharge die de algemene vergadering hem had verleend. Volgens het hof dekt een decharge alleen handelingen die de vergadering echt kende, via de balans, de toelichting of het verslag van de kascommissie. Onttrekkingen die door manipulatie van de boeken niet zichtbaar waren, vallen erbuiten. De penningmeester moest € 39.949,35 vergoeden, met wettelijke rente.
Twee lessen: een decharge is geen vrijbrief, en een kascommissie die echt controleert, beschermt ook de andere bestuurders.
Aansprakelijkheid tegenover derden
Leveranciers, verhuurders of andere schuldeisers kunnen u alleen persoonlijk aanspreken als u zelf onrechtmatig heeft gehandeld (artikel 6:162 BW). Ook dan is een persoonlijk ernstig verwijt nodig. Een voorbeeld: namens de vereniging een verplichting aangaan terwijl u weet of behoort te weten dat de vereniging die niet kan nakomen en geen verhaal biedt.
Hoofdelijke aansprakelijkheid bij een informele of niet-ingeschreven vereniging
Hier zit voor veel vrijwilligersbesturen het grootste risico. Hoofdelijk betekent dat een schuldeiser het hele bedrag van ieder van de bestuurders afzonderlijk mag vorderen.
- Een formele vereniging (statuten in een notariële akte) moet door de bestuurders worden ingeschreven in het handelsregister. Zolang dat niet is gebeurd, is iedere bestuurder naast de vereniging hoofdelijk aansprakelijk voor rechtshandelingen waarmee hij de vereniging verbindt (artikel 2:29 BW).
- Bij een informele vereniging (zonder notariële statuten) zijn de bestuurders hoofdelijk naast de vereniging verbonden voor schulden uit rechtshandelingen die tijdens hun bestuur opeisbaar worden (artikel 2:30 lid 2 BW).
- Laat het bestuur een informele vereniging inschrijven in het handelsregister, dan kan een schuldeiser u alleen nog aanspreken als hij aannemelijk maakt dat de vereniging zelf niet zal betalen (artikel 2:30 BW).
Een bestuurder die vooraf niet over een rechtshandeling is geraadpleegd en weigert die voor zijn verantwoording te nemen zodra hij ervan hoort, is volgens artikel 2:30 lid 2 BW niet aansprakelijk. Leg zo’n weigering dus schriftelijk vast. Heeft een informele vereniging eigen contracten, personeel of een huurpand, dan is omzetting naar een vereniging met notariële statuten het overwegen waard; het risico verschuift dan grotendeels naar de vereniging.
Faillissement: aansprakelijkheid voor het tekort
Sinds de Wet bestuur en toezicht rechtspersonen (WBTR) van 1 juli 2021 kan de curator bij faillissement van elke vereniging de bestuurders aanspreken voor het tekort, als het bestuur kennelijk onbehoorlijk is vervuld en dat een belangrijke oorzaak van het faillissement is. Dat volgt uit artikel 2:50a BW, dat artikel 2:138 BW van overeenkomstige toepassing verklaart. Voor verenigingen die geen vennootschapsbelasting betalen gelden de strengere bewijsvermoedens niet; de curator moet dan zelf bewijzen dat het bestuur kennelijk onbehoorlijk was.
Wettelijke plichten die het bestuur moet naleven
Wie deze plichten verwaarloost, maakt een ernstig verwijt eerder aannemelijk.
| Plicht | Wat het inhoudt | Artikel |
|---|---|---|
| Administratie | Een administratie waaruit altijd de rechten en verplichtingen blijken; binnen zes maanden na het boekjaar balans en staat van baten en lasten opstellen; stukken zeven jaar bewaren | art. 2:10 BW |
| Verantwoording aan de leden | Binnen zes maanden na het boekjaar een bestuursverslag uitbrengen op de algemene vergadering, tenzij die de termijn verlengt | art. 2:48 BW |
| Kascommissie | Zonder raad van toezicht benoemt de algemene vergadering in de regel een commissie die de financiële stukken onderzoekt | art. 2:48 BW |
| Tegenstrijdig belang | Niet meedoen aan beraadslaging en besluit bij een direct of indirect persoonlijk belang dat strijdig is met dat van de vereniging | art. 2:44 lid 6 BW |
| Ontstentenis en belet | De statuten regelen wie bestuurt als alle bestuurders ontbreken of verhinderd zijn | art. 2:44a BW |
Een voorbeeld ter illustratie van een tegenstrijdig belang: een bestuurder van een sportvereniging heeft een installatiebedrijf, en het bestuur wil de verlichting van het clubhuis laten vervangen. Meldt hij zijn belang en besluiten de anderen zonder hem, dan is het besluit goed onderbouwd. Besluit hij mee, dan loopt het besluit risico en kan hij persoonlijk worden aangesproken als de vereniging daardoor schade lijdt.
Wat een bestuursaansprakelijkheidsverzekering wel en niet dekt
Een bestuurdersaansprakelijkheidsverzekering vergoedt meestal de kosten van verweer en een eventuele schadevergoeding bij onopzettelijke fouten. Wat precies is gedekt, verschilt per polis; lees de uitsluitingen. Opzet en fraude zijn vrijwel altijd uitgesloten, en ook een verzekerde bestuurder moet een claim op tijd melden.
| Maatregel | Helpt tegen | Helpt niet tegen |
|---|---|---|
| Notulen met afwegingen en stukken | Onduidelijkheid over wie wat besloot | Opzettelijk misbruik |
| Kascommissie en vierogenprincipe | Fouten in de cijfers, ongemerkte onttrekkingen | Bewuste fraude die de boeken manipuleert |
| Verzekering | Kosten van verweer en schade bij onopzettelijke fouten | Opzet en polisuitsluitingen |
| Advies vooraf | Onbewuste strijd met wet of statuten | Bewuste schending |
Werkafspraken die uw risico verkleinen
- Controleer of de vereniging notariële statuten heeft en in het handelsregister staat.
- Leg taken en bevoegdheden binnen het bestuur schriftelijk vast.
- Notuleer besluiten met de afwegingen en bewaar ze centraal, ook voor opvolgers.
- Laat grote uitgaven door twee bestuurders goedkeuren en bespreek de cijfers in elke bestuursvergadering.
- Vraag de algemene vergadering om toestemming waar de statuten dat eisen.
- Controleer of de statuten sinds de WBTR een regeling voor ontstentenis en belet bevatten.
Onze rol bij bestuurdersaansprakelijkheid
Vanuit onze praktijk ondernemingsrecht doen wij onder meer het volgende:
- nagaan wat ontbrekende notariële statuten of inschrijving betekenen voor uw hoofdelijke aansprakelijkheid (artikelen 2:29 en 2:30 BW);
- de statuten doorlichten op de eisen van de WBTR;
- een aansprakelijkstelling op grond van artikel 2:9, 6:162 of 2:50a BW beoordelen en het verweer voeren;
- adviseren over de verzekering en de tijdige melding van een claim.
Bestuurdersaansprakelijkheid bij een vereniging in vijf punten
- Bij een vereniging met notariële statuten en inschrijving bent u in beginsel niet persoonlijk aansprakelijk.
- Tegenover de vereniging en derden is een ernstig verwijt nodig (artikelen 2:9 en 6:162 BW).
- Bij een informele of niet-ingeschreven vereniging bent u hoofdelijk aansprakelijk naast de vereniging.
- Een decharge dekt alleen wat de algemene vergadering echt wist (Hof ‘s-Hertogenbosch 2020).
- Bij faillissement kan de curator u aanspreken voor kennelijk onbehoorlijk bestuur (artikel 2:50a BW).
Veelgestelde vragen
Blijf ik aansprakelijk nadat ik ben afgetreden?
Voor uw eigen bestuursperiode wel. Een vordering wegens onbehoorlijk bestuur vervalt niet door aftreden. Bij een informele vereniging blijft u hoofdelijk aansprakelijk voor schulden uit rechtshandelingen die tijdens uw bestuur opeisbaar werden. Laat uw aftreden direct verwerken in het handelsregister.
Maakt het uit dat ik onbetaald vrijwilliger ben?
Niet voor de vraag of de regels gelden. De rechter kan bij de beoordeling van een ernstig verwijt wel rekening houden met de aard van de vereniging en de taakverdeling, maar een vrijwilliger mag de financiën niet aan zijn lot overlaten.
Wat is een decharge en wat is die waard?
Met een decharge verklaart de algemene vergadering dat zij het gevoerde bestuur goedkeurt. Die werkt alleen voor wat de leden uit de jaarstukken of op andere wijze bekend was. Verborgen onttrekkingen vallen erbuiten, zoals het Gerechtshof ‘s-Hertogenbosch in 2020 bevestigde.
Meer over hoe Law & More u hierbij helpt, leest u op de pagina ondernemingsrecht advocaat.
