Werkgeversaansprakelijkheid bij thuiswerken: Grens van zorgplicht uitgelegd

Thuiswerken is inmiddels niet meer weg te denken van de moderne werkplek. Toch blijft het voor veel werkgevers lastig om precies te begrijpen wat hun juridische verantwoordelijkheden zijn buiten het kantoor.

De zorgplicht van werkgevers reikt namelijk tot aan de thuiswerkplek. Daardoor kunnen zij aansprakelijk zijn voor schade die werknemers tijdens het thuiswerken oplopen.

De grens van werkgeversaansprakelijkheid draait om de balans tussen wettelijke zorgplicht en de eigen verantwoordelijkheid van de werknemer. De werkgever moet zorgen voor veilige arbeidsomstandigheden, maar kan de thuissituatie natuurlijk niet volledig controleren.

Factoren als Arbowetgeving, het verband tussen werk en schade, en de mate van invloed op de thuiswerkplek bepalen die grens. Soms voelt dat wat vaag, maar het is nu eenmaal niet zwart-wit.

Het juridische speelveld rond thuiswerken blijft zich trouwens ontwikkelen, zeker sinds de coronacrisis. Werkgevers vragen zich vaak af welke maatregelen ze moeten treffen om aan hun zorgplicht te voldoen en waar hun aansprakelijkheid ophoudt.

Wat is werkgeversaansprakelijkheid bij thuiswerken?

Werkgeversaansprakelijkheid bij thuiswerken betekent dat werkgevers ook buiten het kantoor verantwoordelijk blijven voor de veiligheid van hun medewerkers. Die zorgplicht strekt zich uit tot de thuiswerkplek, al zijn daar wel grenzen aan.

Definitie van werkgeversaansprakelijkheid

Werkgeversaansprakelijkheid is de wettelijke verplichting voor werkgevers om verantwoordelijkheid te nemen voor schade die werknemers oplopen tijdens hun werk. Dit staat in artikel 7:658 van het Burgerlijk Wetboek.

De werkgever moet de werkomgeving zo inrichten dat de veiligheid van werknemers zoveel als redelijkerwijs mogelijk wordt gewaarborgd. Dat betekent maatregelen nemen en duidelijke instructies geven.

Voorwaarden voor aansprakelijkheid:

• Schade moet ontstaan tijdens het uitvoeren van werkzaamheden
• Er moet een duidelijk verband zijn tussen werk en schade
• De werkgever moet tekort zijn geschoten in zijn zorgplicht

Bij thuiswerken geldt in principe dezelfde aansprakelijkheid als op kantoor. Loopt een werknemer thuis letsel op tijdens het werk, dan kan de werkgever aansprakelijk zijn.

Reikwijdte van de zorgplicht bij thuiswerken

De zorgplicht van werkgevers geldt niet alleen binnen de muren van het kantoor, maar ook bij thuiswerken. Toch is die zorgplicht thuis iets beperkter.

Werkgevers moeten zorgen voor een ergonomische werkplek. Ze horen de juiste materialen en voorzieningen aan te bieden als die thuis ontbreken.

Belangrijke verplichtingen:

• Ergonomische bureaustoelen verstrekken
• Laptophouders en beeldschermen leveren
• Voorlichting geven over veilig werken
• Instructies geven over beeldschermwerk

Werkgevers kunnen maar beperkt controleren of werknemers zich aan die instructies houden of hun werkplek goed hebben ingericht. Dat voelt soms machteloos, maar het is de realiteit.

Voor ongevallen in de privésfeer zijn werkgevers niet aansprakelijk. Struikelt iemand thuis over een speelgoedauto, dan valt dat buiten de werkgeversaansprakelijkheid—tenzij het echt direct werkgerelateerd is.

Plaats-onafhankelijke arbeid en thuiswerkende werknemers

De Arbowet en het Arbobesluit gelden ook voor thuiswerken. Werknemers hebben dus recht op veilige arbeidsomstandigheden, ook als ze thuiswerken.

Voor thuiswerkplekken geldt een wat lichter regime. Sommige arbonormen, zoals noodverlichting of vluchtroutes, zijn niet verplicht.

Uitzonderingen voor thuiswerkplekken:

• Geen noodverlichting nodig
• Geen vluchtroutes vereist
• Geen brandblussers verplicht

Werkgevers moeten wel voorlichting geven over psychosociale arbeidsbelasting. Denk aan stress, burn-out en ongewenst gedrag—dat kan thuis net zo goed spelen.

De werkgever blijft verantwoordelijk voor het voorkomen van werkgerelateerde klachten zoals RSI. Ontstaat er zo’n klacht door slechte ergonomische voorzieningen thuis, dan kan de werknemer de werkgever aansprakelijk stellen.

Juridisch kader: Wetgeving en Arbowet bij thuiswerken

De Arbeidsomstandighedenwet geldt ook voor thuiswerkplekken. Werkgevers hebben dus dezelfde zorgplicht als bij reguliere werkplekken, al vraagt thuiswerken om een aangepaste risico-inventarisatie.

Toepassing van de Arbowet op thuiswerk

De Arbowet is van toepassing op thuiswerken. Artikel 3 van de wet verplicht werkgevers om te zorgen voor veilige en gezonde arbeidsomstandigheden, waar je ook werkt.

Het Arbobesluit geeft in artikelen 1.43 tot en met 1.53 specifieke regels voor ‘plaatsonafhankelijke arbeid’, waar thuiswerken onder valt.

De zorgplicht van werkgevers wordt in artikel 7:658 van het Burgerlijk Wetboek verder uitgewerkt. Dit artikel regelt de arbeidsovereenkomst.

Belangrijke wettelijke verplichtingen:

• Zorgen voor een ergonomisch ingerichte werkplek
• Werknemers actief instrueren over veilig werken
• Overleggen met de ondernemingsraad over arbobeleid
• Advies vragen aan arbodeskundigen

Werkgevers moeten bij thuiswerkplekken letten op ergonomie. Dat betekent: juiste zit- en werkhouding, en geen gekke improvisaties.

Verschillen tussen reguliere en thuiswerkplekken

De zorgplicht voor thuiswerkplekken is beperkter dan voor kantoor of fabriek. Werkgevers hebben thuis minder directe controle.

Belangrijkste verschillen:

Bij thuiswerken draait het om redelijkheid. Werkgevers treffen de maatregelen die je redelijkerwijs van ze mag verwachten.

De werknemer heeft ook een eigen rol. Hij moet aangeven als er iets mis is met de werkplek en samen naar oplossingen zoeken.

Specifieke aandachtspunten thuiswerk:

• Werkgever heeft weinig toegang tot de thuisomgeving
• Werknemers wonen allemaal anders
• Soms wordt de werkplek gedeeld met gezinsleden

Risico-inventarisatie en -evaluatie (RI&E)

Werkgevers moeten een risico-inventarisatie en -evaluatie opstellen waarin thuiswerken ook aan bod komt. Dit document beschrijft schriftelijk welke risico’s het werk met zich meebrengt.

De RI&E voor thuiswerken moet aandacht hebben voor:

• Ergonomische risico’s van de werkplek
• Psychosociale arbeidsbelasting zoals werkstress
• Beeldschermwerk en bijbehorende gezondheidsrisico’s

Werkgevers beschrijven in de RI&E de maatregelen om risico’s te beperken. Ze houden daarbij rekening met bijzondere groepen werknemers.

Vereiste elementen RI&E thuiswerk:

• Inventarisatie van fysieke werkplekrisico’s
• Analyse van mentale belasting en werkdruk
• Beschrijving van preventieve maatregelen
• Evaluatie van de effectiviteit van maatregelen

Werkgevers moeten de RI&E regelmatig evalueren. Thuiswerken blijft veranderen, dus de risico-inventarisatie moet mee veranderen.

Ze moeten werknemers informeren over de gevonden risico’s. Ook moeten ze duidelijk maken welke maatregelen er zijn genomen.

Zorgplicht van de werkgever: waar liggen de grenzen?

De zorgplicht van werkgevers bij thuiswerken heeft duidelijke grenzen. Die worden vooral bepaald door praktische haalbaarheid, privacy en de verdeling van verantwoordelijkheden.

Werkgevers moeten zorgen voor een veilige thuiswerkplek, maar kunnen niet alles controleren of regelen in de privésfeer van hun werknemers. Dat is soms frustrerend, maar hoort nu eenmaal bij deze nieuwe manier van werken.

Praktische invulling van de zorgplicht bij thuiswerken

Werkgevers moeten echt zorgen voor een veilige thuiswerkplek. Denk aan ergonomische bureaustoelen, een goed beeldscherm en fatsoenlijke verlichting.

Ze moeten duidelijke instructies geven over het opzetten van zo’n werkplek. Dat gaat over je houding, de afstand tot je scherm en het nemen van pauzes.

Risicobeoordelingen horen daar ook bij. Vaak gebruiken werkgevers digitale vragenlijsten om risico’s snel te herkennen.

Bij thuiswerken draait de zorgplicht vooral om:

• Werkgerelateerde apparatuur en meubilair
• Instructies voor veilig werken
• Bereikbaarheid bij noodgevallen
• Psychosociale arbeidsbelasting

De werkgever hoeft niet je hele huis aan te passen. De zorgplicht stopt bij de directe thuiswerkplek waar je je werk doet.

Verantwoordelijkheden van werkgevers en werknemers

Werkgevers moeten veilige werkmiddelen leveren en duidelijke instructies geven. Ze horen bereikbaar te zijn als er problemen opduiken.

Werknemers zijn verplicht om die instructies op te volgen en gevaarlijke situaties te melden. Je moet ook een beetje op je eigen veiligheid letten.

De grens ligt bij bewuste roekeloosheid van de werknemer. Als iemand ondanks waarschuwingen toch roekeloos werkt, is de werkgever niet meer aansprakelijk.

Bij huis-tuin-en-keuken ongevallen tijdens thuiswerken geldt de zorgplicht niet. Dus als iets gebeurt wat niks met het werk te maken heeft, ligt de verantwoordelijkheid niet bij de werkgever.

Beperkingen van de zorgplicht: privacy en praktische haalbaarheid

De privacy van werknemers is een duidelijke grens. Werkgevers mogen niet zomaar je huis binnenlopen of alles controleren.

Ze kunnen natuurlijk niet overal toezicht op houden. Wat redelijk is, hangt af van wat praktisch haalbaar is.

Privéomstandigheden vallen buiten de zorgplicht. Werkgevers hoeven geen rekening te houden met huisgenoten, huisdieren of persoonlijke situaties.

De zorgplicht geldt alleen tijdens werkuren en voor werkgerelateerde activiteiten. Wat je na werktijd doet, is je eigen zaak.

Praktische beperkingen zijn bijvoorbeeld:

• Geen toegang tot je huis zonder toestemming
• Beperkte controle op afstand
• Geen invloed op huishoudelijke zaken
• Afhankelijkheid van jouw medewerking

Als thuiswerken niet veilig kan, moeten werkgevers een alternatief bieden. Soms betekent dat gewoon: kom naar kantoor.

Structurele maatregelen: thuiswerkbeleid en overeenkomsten

Werkgevers regelen hun zorgplicht het beste met duidelijke afspraken in beleid en overeenkomsten. De ondernemingsraad speelt hier trouwens een flinke rol.

Opstellen van een effectief thuiswerkbeleid

Een goed thuiswerkbeleid maakt duidelijk wat iedereen van elkaar mag verwachten. Het moet regels bevatten over ergonomie en veiligheid.

Belangrijke onderdelen van het thuiswerkbeleid:

• Eisen aan werkplek en meubilair
• IT-voorzieningen en beveiliging
• Werktijden en bereikbaarheid
• Vergoeding van thuiswerkkosten
• Procedures voor ongevallen of technische problemen

Per functie verschilt het welke voorzieningen nodig zijn. Werkgevers bepalen welke spullen en software je krijgt.

Het beleid moet uitleggen hoe veiligheid wordt geregeld, ook thuis. Veel bedrijven nemen het thuiswerkbeleid op in arbeidsovereenkomsten voor juridische zekerheid.

Belang van een thuiswerkovereenkomst

Een thuiswerkovereenkomst legt rechten en plichten vast. Zo’n overeenkomst vormt de juridische basis voor aansprakelijkheid en kostenvergoedingen.

Essentiële elementen in de overeenkomst:

• Werklocatie: waar mag je werken
• Voorzieningen: wie levert wat
• Kosten: vergoeding voor internet, stroom, kantoorartikelen
• Verzekering: dekking bij schade
• Controle: wanneer mag de werkgever inspecteren

De overeenkomst moet regelen wat er gebeurt bij schade of ongelukken. Werkgevers blijven aansprakelijk voor werkgerelateerde schade, ook thuis.

Zonder duidelijke afspraken krijg je gezeur over verantwoordelijkheid. Een goede overeenkomst voorkomt dat en beschermt iedereen.

Rol van de ondernemingsraad bij thuiswerken

De ondernemingsraad heeft instemmingsrecht bij het invoeren van thuiswerkbeleid. Dat is logisch, want thuiswerken verandert de arbeidsomstandigheden.

Werkgevers moeten hun beleid eerst aan de ondernemingsraad voorleggen. De raad mag eisen stellen aan veiligheid, ergonomie en vergoedingen.

Aandachtspunten voor de ondernemingsraad:

• Gelijke behandeling van medewerkers
• Adequate vergoeding van thuiswerkkosten
• Genoeg ondersteuning bij problemen
• Privacy en controle thuis

De ondernemingsraad denkt vaak mee over praktische oplossingen. Samen met de werkgever stellen ze werkbare regels op.

Zonder instemming van de ondernemingsraad mag het beleid niet worden ingevoerd. Hun rol is dus behoorlijk belangrijk.

Veilig en gezond thuiswerken: arbeidsomstandigheden en preventie

Werkgevers moeten zorgen voor veilige arbeidsomstandigheden bij thuiswerken. Dat betekent een ergonomische werkplek en duidelijke afspraken over kosten.

Ergonomisch ingerichte werkplek

De werkgever moet zorgen dat je thuiswerkplek ergonomisch klopt, volgens de Arbowet. Dat geldt dus ook gewoon thuis.

Basisvereisten voor de thuiswerkplek:

• Stoel en tafel op de juiste hoogte
• Beeldscherm op ooghoogte, zonder spiegeling
• Losse muis en toetsenbord bij een laptop
• Genoeg licht, geen rare schaduwen

Per werknemer bekijken ze wat nodig is. Voor laptopwerk zijn een extern toetsenbord, muis en soms een extra scherm meestal handig.

Arbeidsomstandigheden bij beeldschermwerk:

• Regelmatig afwisselen van taken
• Genoeg pauzes nemen
• Oogonderzoek als je klachten krijgt

Meld problemen altijd aan je werkgever. Alleen dan kunnen ze iets doen aan je werkplek.

Kosten en vergoedingen van thuiswerkvoorzieningen

De werkgever moet zorgen voor een veilige werkplek. Vaak betekent dat dat ze kosten maken voor spullen die je nodig hebt.

Mogelijke kostenposten:

• Ergonomische bureaustoelen
• In hoogte verstelbare bureaus
• Extra schermen en randapparatuur
• Laptopstandaards en documenthouders

Hoeveel ze vergoeden, hangt af van wat redelijk is. Werkgevers kiezen verschillende manieren voor kostenvergoeding.

Veelvoorkomende vergoedingsregelingen:

• Alles wordt verstrekt door de werkgever
• Maandelijkse vergoeding voor thuiswerkkosten
• Gedeeltelijke vergoeding bij aanschaf

Maak duidelijke afspraken over wie wat betaalt. Een schriftelijk thuiswerkbeleid voorkomt onduidelijkheid over kosten en aansprakelijkheid.

Psychosociale belasting en welzijn bij thuiswerken

Werkgevers moeten wettelijk de psychosociale arbeidsbelasting beperken, ook als je thuis werkt. Ze moeten actief beleid voeren tegen stress en burn-out, en de werk-privébalans beschermen.

Voorkomen van burn-out en stress

De werkgever moet voorkomen dat de werkdruk uit de hand loopt. Dat geldt net zo goed voor thuiswerkers.

Concrete maatregelen die werkgevers moeten nemen:

• Regelmatig teamoverleg over werkdruk
• Voorlichting over balans tussen werk en privé
• Informatie over stresspreventie

Werkgevers kunnen aansprakelijk worden gesteld voor burn-out gerelateerde schade. Ze moeten aantonen dat ze hun personeel hebben voorgelicht.

Het blijft belangrijk om de werkdruk in de gaten te houden. Thuiswerkers laten het soms minder snel weten als het te veel wordt.

Risico’s bij onvoldoende aandacht:

• Doorbetaling van loon tijdens ziekte
• Werkgeversaansprakelijkheid bij schade
• Meer uitval van personeel

Werk-privébalans en psychische risico’s

Voor thuiswerkers kan de balans tussen werk en privé best onder druk komen te staan. Het risico op werkstress en psychosociale belasting groeit daardoor.

Werkgevers moeten de arbozorg regelen voor werknemers die thuis werken. Dit staat zelfs in het Jaarplan van de Inspectie SZW.

Specifieke risico’s bij thuiswerken:

• Vervagende grenzen tussen werk en privé
• Sociaal isolement en gebrek aan collegiale steun

Het afsluiten van je werkdag kan lastig zijn als je thuis werkt. Werkgevers moeten deze risico’s meenemen in hun risico-inventarisatie en -evaluatie (RI&E).

Een thuiswerkregeling helpt om afspraken te maken over arbeidsomstandigheden en welzijn. Het klinkt misschien formeel, maar het voorkomt een hoop gedoe achteraf.

Invloed van de coronacrisis op werkgeversaansprakelijkheid

De coronacrisis heeft de werkgeversaansprakelijkheid flink veranderd. Door het massale thuiswerken kregen werkgevers ineens nieuwe verplichtingen voor veilige werkplekken en hybride werkvormen.

Ontwikkeling van thuiswerken tijdens en na de pandemie

Tijdens de coronacrisis moesten veel mensen plotseling verplicht thuiswerken. De zorgplicht van werkgevers kreeg daardoor een andere invulling.

Uitbreiding van zorgplicht naar thuiswerken

Werkgevers werden verantwoordelijk voor de veiligheid van thuiswerkplekken. Ze moesten zorgen voor ergonomische werkplekken en juiste apparatuur.

Een rechtszaak liet zien hoe ver die verantwoordelijkheid kan gaan. Het Hof Amsterdam oordeelde dat een werkgever aansprakelijk was voor RSI-klachten bij een thuiswerkende werknemer.

Concrete verplichtingen voor werkgevers:

• Ergonomische bureaustoelen en bureaus verstrekken
• Voorlichting geven over gezond werken
• Thuiswerkplekken controleren
• Zorgen voor goede computeruitrusting

In het voorbeeld uit de rechtszaak gaf de werkgever alleen een computer. De werknemer moest zelf een bureaustoel kopen en gebruikte een oude deur als bureau.

Het hof vond dat niet voldoende. Binnen een paar maanden kreeg de werknemer RSI-klachten door de slechte werkomstandigheden.

Toekomst van zorgplicht en hybride werken

Na corona is thuiswerken populair gebleven. Veel bedrijven kiezen nu voor hybride werken: deels op kantoor, deels thuis.

Blijvende verantwoordelijkheden

Werkgevers blijven verantwoordelijk voor veilige thuiswerkplekken. Die zorgplicht geldt nu zowel op kantoor als thuis.

Hybride werken brengt weer andere uitdagingen mee. Werkgevers moeten beleid maken voor verschillende werkplekken.

Belangrijke aandachtspunten:

• Fysieke klachten: Slechte thuiswerkplekken en minder beweging kunnen klachten veroorzaken
• Mentale gezondheid: Isolatie en werkdruk liggen op de loer bij thuiswerken
• Controle: Hoe houd je toezicht op het naleven van veiligheidsregels?
• Aansprakelijkheid: Wie is er verantwoordelijk bij een ongeluk thuis?

Het is slim om duidelijke afspraken te maken over thuiswerken. Niemand wil achteraf aansprakelijk worden gesteld voor schade.

In de rechtspraak zie je dat rechters streng zijn voor werkgevers als het gaat om zorgplicht. Ook bij thuiswerken blijft die verantwoordelijkheid gewoon gelden.

Veelgestelde Vragen

Werkgevers hebben best wat juridische verplichtingen voor thuiswerkplekken. Het gaat verder dan alleen een laptopje verstrekken.

De grenzen van aansprakelijkheid hangen af van concrete maatregelen en heldere instructies aan werknemers.

Wat zijn de wettelijke verplichtingen van een werkgever met betrekking tot thuiswerkplekken?

De werkgever moet zorgen voor een ergonomische inrichting van de thuiswerkplek. Dat betekent bijvoorbeeld een goed beeldscherm dat kantelbaar is en niet spiegelt.

Stoel en tafel moeten op de juiste hoogte staan. De muis moet dicht bij het lichaam liggen en de bureaustoel moet voeten, bovenbenen en onderrug ondersteunen.

Werknemers moeten hun beeldschermwerk af kunnen wisselen met andere taken of rust. De werkgever moet actief instructies geven, bijvoorbeeld via e-mail, brief, infogram of video.

Hoe bepaalt men de grenzen van werkgeversverantwoordelijkheid bij thuiswerkongevallen?

De werkgever is aansprakelijk tenzij hij kan bewijzen dat hij de zorgplicht volledig is nagekomen. De bewijslast ligt dus bij de werkgever, terwijl de werknemer alleen hoeft aan te tonen dat schade ontstond tijdens werktijd.

Hoe ver de verantwoordelijkheid gaat, hangt af van wat redelijk is in de situatie. Dat verschilt per geval en per type werk.

Als een werknemer opzettelijk of bewust roekeloos handelt, kan dat de aansprakelijkheid van de werkgever beperken.

Op welke manier kan een werkgever aan de zorgplicht voldoen bij werknemers die thuiswerken?

De werkgever moet werknemers actief en duidelijk instrueren over veilig thuiswerken. Die instructies moet hij schriftelijk vastleggen en regelmatig herhalen.

Het verstrekken van ergonomische hulpmiddelen, zoals een goede bureaustoel of beeldscherm, hoort erbij. De werkgever moet ook controleren of werknemers de instructies opvolgen.

Een thuiswerkbeleid opstellen en laten ondertekenen door werknemers is trouwens echt aan te raden.

Welke aspecten van de thuiswerkomgeving vallen onder de verantwoordelijkheid van de werkgever?

De werkgever is verantwoordelijk voor de ergonomische inrichting van de werkplek. Denk aan beeldscherm, bureau, stoel en randapparatuur zoals muis en toetsenbord.

Ook verlichting en werkhouding vallen hieronder. De werkgever moet zorgen voor afwisseling tussen beeldschermwerk en andere activiteiten.

Algemene huiselijke zaken zoals verwarming of elektriciteit vallen niet onder de verantwoordelijkheid van de werkgever.

Hoe kan een werkgever zich indekken tegen risico’s van thuiswerken in relatie tot werkgeversaansprakelijkheid?

Een WEGAM-verzekering kan schade tijdens werkactiviteiten thuis dekken. Zo’n verzekering is vrijwillig, niet verplicht.

Duidelijke beleidsregels en schriftelijke instructies helpen het risico op aansprakelijkheid te beperken. Het is belangrijk om alle verstrekte hulpmiddelen en trainingen goed te documenteren.

Regelmatig controleren of thuiswerkrichtlijnen worden nageleefd helpt om risico’s te verkleinen.

Wat zijn de gevolgen voor een werkgever als er niet wordt voldaan aan de zorgplicht bij thuiswerken?

De werkgever loopt het risico aansprakelijk te worden gesteld voor schade die de werknemer tijdens het thuiswerken oploopt. Dit kan gaan om medische kosten, inkomstenverlies of zelfs smartengeld.

Als een werknemer ziek wordt door werkdruk en de werkgever negeert signalen, dan kan die werkgever jarenlang inkomensverlies moeten vergoeden. Juridische kosten komen daar nog eens bij.

De Inspectie SZW kan bovendien boetes opleggen als de zorgplicht wordt geschonden.