Gepubliceerd op 16 oktober 2025 · Laatst bijgewerkt op 10 oktober 2026
AVAS, afwezigheid van alle schuld, betekent dat u niet wordt gestraft voor een milieuovertreding als u daarvan geen enkel verwijt valt te maken. Dat is een strenge toets: onbekendheid met de regels is bijna nooit genoeg, maar het kan slagen als u zorgvuldig advies heeft gevraagd en gevolgd bij een gezaghebbende bron, zoals het bevoegd gezag.
AVAS staat niet in de wet. De Hoge Raad heeft deze schulduitsluitingsgrond erkend in het Melk-en-water-arrest van 14 februari 1916. Hieronder leest u wanneer een beroep op AVAS in milieuzaken kans maakt en wat het betekent bij bestuurlijke sancties.
Inhoudsopgave
Wat houdt AVAS in?
Bij AVAS is het feit wel gepleegd en strafbaar, maar valt de dader persoonlijk niets te verwijten. De rechter ontslaat de verdachte dan van alle rechtsvervolging.
In het Melk-en-water-arrest (HR 14 februari 1916, NJ 1916/681) ging het om een melkbezorger die zonder het te weten met water aangelengde melk afleverde. De Hoge Raad oordeelde dat niemand kan worden gestraft zonder enige schuld. Dat beginsel geldt ook voor overtredingen waarbij de wet geen opzet of schuld als bestanddeel noemt, zoals veel milieuovertredingen.
Wanneer slaagt een beroep op AVAS?
Alleen als u aannemelijk maakt dat u alles heeft gedaan wat redelijkerwijs van u kon worden verwacht. De rechter beoordeelt dat per geval en is daarin terughoudend.
In milieuzaken gaat het meestal om rechtsdwaling: u dacht dat uw handelen was toegestaan. Die dwaling is alleen verschoonbaar als u bijvoorbeeld:
- advies heeft gevraagd aan het bevoegd gezag, zoals de gemeente, provincie of omgevingsdienst, en dat advies heeft gevolgd
- advies heeft ingewonnen bij een deskundige adviseur die u redelijkerwijs mocht vertrouwen, over precies de situatie waarin u verkeerde
- een vergunning of schriftelijke bevestiging had waarop u redelijkerwijs mocht afgaan
Onwetendheid zonder meer is geen grond: van een ondernemer mag worden verwacht dat hij de regels voor zijn eigen bedrijfsvoering kent of uitzoekt. Een beroep op een algemene uitleg op internet of op wat de branche gebruikelijk vindt, slaagt daarom zelden.
Kan een onderneming zich ook op AVAS beroepen?
Ja. Een rechtspersoon kan op grond van artikel 51 Sr worden vervolgd, en kan zich dan ook op AVAS beroepen. De vraag is of de onderneming als geheel alles heeft gedaan wat van haar kon worden verwacht.
Daarbij kijkt de rechter naar de organisatie: zijn er duidelijke instructies, wordt toezicht gehouden en wordt advies ingewonnen bij nieuwe of onduidelijke regels? Een goed gedocumenteerd nalevingssysteem helpt om dat aan te tonen.
Hoe worden milieuovertredingen bestraft?
Overtredingen van de Omgevingswet en de daarop gebaseerde regels zijn voor een groot deel economische delicten volgens artikel 1a van de Wet op de economische delicten (WED). Een opzettelijke overtreding is een misdrijf, een niet-opzettelijke overtreding een overtreding (artikel 2 WED).
Sinds 1 januari 2024 staan de meeste milieuregels voor bedrijven in de Omgevingswet en het Besluit activiteiten leefomgeving (Bal). Het OM vervolgt; de omgevingsdienst of het bevoegd gezag kan daarnaast bestuurlijk handhaven. Lees ook ons artikel over gemeentelijke handhaving bij bedrijfsactiviteiten.
Speelt AVAS ook een rol bij bestuurlijke sancties?
Bij een bestuurlijke boete wel. Volgens artikel 5:41 Awb legt het bestuursorgaan geen bestuurlijke boete op voor zover de overtreding de overtreder niet kan worden verweten.
Bij herstelsancties, zoals een last onder dwangsom of last onder bestuursdwang, speelt verwijtbaarheid geen rol. Die sancties zijn bedoeld om de overtreding te beëindigen, niet om te straffen. Ook als u niets te verwijten valt, moet u de overtreding dus ongedaan maken.
Waar let u als ondernemer op?
- Weet u welke regels uit de Omgevingswet en het Bal op uw activiteiten van toepassing zijn?
- Vraagt u bij twijfel schriftelijk uitleg aan het bevoegd gezag of de omgevingsdienst, en bewaart u het antwoord?
- Legt u vast welk advies u van deskundigen heeft gekregen en hoe u dat heeft uitgevoerd?
- Zijn instructies, toezicht en interne controles op naleving vastgelegd?
- Houdt u wijzigingen in de regels bij, bijvoorbeeld via het Informatiepunt Leefomgeving (IPLO)?
Wat kunnen wij voor u doen bij AVAS in milieuzaken?
Ons team strafrecht werkt hierbij samen met onze specialisten bestuursrecht:
- Wij beoordelen of een beroep op AVAS in uw zaak onderbouwd kan worden.
- Wij verzamelen en ordenen het bewijs van gevraagd advies, vergunningen en interne controles.
- Wij voeren het verweer in een strafzaak of bij een strafbeschikking van het OM.
- Wij maken bezwaar tegen een bestuurlijke boete op grond van artikel 5:41 Awb.
- Wij adviseren over een nalevingssysteem dat verwijtbaarheid zoveel mogelijk voorkomt.
Samengevat
- AVAS betekent dat u niet wordt gestraft als u geen enkel verwijt valt te maken.
- De Hoge Raad erkende AVAS in het Melk-en-water-arrest van 14 februari 1916.
- Rechtsdwaling is alleen verschoonbaar na zorgvuldig advies van een gezaghebbende bron.
- Ook een onderneming kan zich op AVAS beroepen.
- Bij een bestuurlijke boete geldt een vergelijkbare regel (artikel 5:41 Awb); bij een last onder dwangsom niet.
Veelgestelde vragen
Is onbekendheid met een nieuwe milieuregel een grond voor AVAS?
Meestal niet. Van een ondernemer wordt verwacht dat hij de regels voor zijn bedrijf kent of uitzoekt, ook na de invoering van de Omgevingswet op 1 januari 2024.
Wat als ik handelde op advies van de omgevingsdienst?
Dan staat u sterker. Een beroep op AVAS kan slagen als u het advies van het bevoegd gezag heeft gevolgd en het advies over uw concrete situatie ging. Bewaar daarom de schriftelijke vraag en het antwoord.
Wat gebeurt er als de rechter AVAS aanneemt?
De rechter ontslaat u dan van alle rechtsvervolging. Het feit blijft bewezen en strafbaar, maar u krijgt geen straf.
Moet ik een last onder dwangsom betalen als mij niets te verwijten valt?
De last zelf blijft gelden, omdat verwijtbaarheid bij een herstelsanctie geen rol speelt. U voorkomt verbeurte door de overtreding binnen de begunstigingstermijn te beëindigen.
