Gemeentelijke handhaving bij bedrijven: rechten en plichten

Gepubliceerd op 13 oktober 2025 · Laatst bijgewerkt op 7 oktober 2026

Treedt de gemeente op tegen uw bedrijf, dan moet zij zich houden aan de regels van de Algemene wet bestuursrecht (Awb) en de Omgevingswet. U hebt recht op een eerlijke procedure: u mag vooraf reageren op een voorgenomen sanctie, u krijgt tijd om een overtreding zelf te herstellen en u kunt tegen elk handhavingsbesluit binnen zes weken bezwaar maken. De belangrijkste uitzondering: bij spoed mag de gemeente direct ingrijpen, zonder dat u eerst de kans krijgt om te reageren.Gemeentelijke handhaving kan veel invloed hebben op uw bedrijfsvoering. De gemeente heeft verschillende middelen om regels af te dwingen, van een waarschuwing tot een last onder dwangsom, bestuursdwang of een bestuurlijke boete.In dit artikel leest u hoe een handhavingsprocedure verloopt, van de eerste controle tot bezwaar en beroep. U leest ook welke rechten u hebt, welke plichten daartegenover staan en wat u zelf kunt doen als u een handhavingsbrief ontvangt.

Inhoudsopgave

Wat houdt gemeentelijke handhaving in?

Een gemeentelijke handhavingsambtenaar spreekt met een ondernemer buiten een klein bedrijfspand in een stedelijke omgeving.

Bij handhaving controleert de gemeente of bedrijven en burgers zich aan de wettelijke regels houden, en grijpt zij in als dat niet zo is. De gemeente houdt dus toezicht, maar mag ook sancties opleggen.

Wat is het doel van handhaving?

Handhaving betekent dat de gemeente toeziet op de naleving van wet- en regelgeving en optreedt bij overtredingen. Het doel is de openbare orde, veiligheid en leefomgeving te beschermen.Handhaving bestaat uit twee onderdelen:

Toezicht: controleren of de regels worden nageleefd
Sanctionering: optreden tegen overtredingen met herstelsancties of boetes

Daarnaast kan het Openbaar Ministerie strafrechtelijk optreden. Dat valt buiten het gemeentelijke bestuursrecht dat in dit artikel centraal staat.De gemeente kan uit eigen beweging controleren. Zij reageert ook op meldingen en klachten van omwonenden of andere bedrijven.

Welke wetten zijn van toepassing?

De Omgevingswet en de Awb vormen samen het kader. De Omgevingswet bepaalt wat mag in de fysieke leefomgeving, de Awb bepaalt hoe de gemeente moet handhaven.Onder de Omgevingswet vallen bijvoorbeeld:

Bouwen, verbouwen en slopen
Milieubelastende activiteiten, zoals een werkplaats of horecabedrijf dat geluid of geur veroorzaakt
Het gebruik van grond en gebouwen volgens het omgevingsplan

De Algemene wet bestuursrecht (Awb) bevat in hoofdstuk 5 de procedureregels voor toezicht en sancties. Daarnaast gelden lokale regels, zoals de Algemene Plaatselijke Verordening (APV). Maakt de gemeente een fout bij de toepassing van deze regels, dan kunt u zich daarop beroepen.

Wie houdt toezicht namens de gemeente?

Het college van burgemeester en wethouders is meestal het bevoegd gezag voor handhaving. De controles zelf worden uitgevoerd door toezichthouders die het college daarvoor heeft aangewezen.Dat kunnen bouw- en milieuinspecteurs zijn, maar ook buitengewoon opsporingsambtenaren (boa’s). Hun taken zijn onder meer:

Bedrijven bezoeken en controleren
Documenten opvragen en bekijken
Overtredingen vaststellen
Rapporten maken van hun bevindingen

Vervolgens beslist het college welke handhavingsinstrumenten het inzet, zoals een waarschuwing, een last onder dwangsom (dwangsommen) of bestuursdwang. Bij een lichte overtreding volgt vaak eerst een waarschuwing. Bij een ernstige of herhaalde overtreding kan de gemeente direct een sanctie opleggen.

Welk handhavingsbeleid hanteert de gemeente?

Elke gemeente legt in beleid vast hoe en met welke prioriteit zij handhaaft. Dat beleid is openbaar; u vindt het meestal op de website van de gemeente of via lokaleregelgeving.overheid.nl.De aanpak verschilt per gemeente. Die hangt af van onder meer:

Beschikbare middelen en personeel
Lokale prioriteiten
Het soort overtredingen dat speelt

Sommige gemeenten richten zich vooral op voorlichting en preventie, andere treden sneller op. Vaak ziet u een mix van beide. Het is verstandig het beleid van uw gemeente te lezen: daarin staat vaak welke begunstigingstermijnen en dwangsombedragen de gemeente gewoonlijk hanteert.Let op: beleid over prioriteiten ontslaat de gemeente niet van haar plicht om te handhaven. Dient iemand een handhavingsverzoek in, dan moet zij daarop beslissen.

Hoe begint een handhavingsprocedure?

Een handhavingsambtenaar en een ondernemer praten in een kantoor over gemeentelijke handhaving bij bedrijfsactiviteiten.

Een handhavingsprocedure begint met een aanleiding: een eigen controle, een melding of een handhavingsverzoek. Daarna onderzoekt de gemeente of er echt een overtreding is.

Wat kan de aanleiding zijn?

De gemeente kan zelf controleren, bijvoorbeeld bij een periodieke controle of een gerichte actie. Ook handhavingsverzoeken van omwonenden of concurrenten zijn een veelvoorkomende aanleiding.Signalen komen binnen via bijvoorbeeld:

Klachten van omwonenden
Meldingen bij het meldpunt van de gemeente
Controles door toezichthouders
Signalen van andere overheidsdiensten, zoals de omgevingsdienst of de brandweer

Een handhavingsverzoek is een aanvraag om een besluit. De gemeente moet daarop een besluit nemen, en daartegen staan bezwaar en beroep open. Voor u als ondernemer betekent dit dat een buurman of concurrent de gemeente via een procedure kan dwingen een standpunt in te nemen.

Wat is de beginselplicht tot handhaving?

Stelt de gemeente een overtreding vast, dan moet zij in beginsel handhaven. Alleen in bijzondere gevallen mag zij daarvan afzien.De Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State heeft dit op 5 maart 2025 opnieuw bevestigd (ECLI:NL:RVS:2025:678). Van handhaving mag worden afgezien als er omstandigheden zijn die zo zwaar wegen dat het algemeen belang bij handhaving moet wijken. Denk aan concreet zicht op legalisatie of een situatie waarin handhaving in strijd zou zijn met het vertrouwens- of gelijkheidsbeginsel.De gemeente bepaalt zelf wanneer en hoe zij een onderzoek start. Dat hangt af van de ernst van de melding en de beschikbare capaciteit.

Hoe verloopt het onderzoek naar een overtreding?

Toezichthouders hebben wettelijke bevoegdheden om te onderzoeken of er een overtreding is. Die bevoegdheden staan in de artikelen 5:15 tot en met 5:19 Awb.Zij mogen onder meer:

Plaatsen betreden, met uitzondering van een woning zonder toestemming van de bewoner (artikel 5:15 Awb)
Inlichtingen vragen (artikel 5:16 Awb)
Zakelijke gegevens en bescheiden inzien en daarvan kopieën maken (artikel 5:17 Awb)
Zaken onderzoeken, opnemen en monsters nemen (artikel 5:18 Awb)

Een bedrijfspand of bedrijfsterrein mag de toezichthouder dus zonder uw toestemming betreden. Daar moet u als ondernemer rekening mee houden.Tegenover deze bevoegdheden staan waarborgen. De toezichthouder moet zich op uw verzoek legitimeren (artikel 5:12 Awb). Hij mag zijn bevoegdheden alleen gebruiken voor zover dat redelijkerwijs nodig is (artikel 5:13 Awb). U mag dus vragen wat het doel van het bezoek is.Mogelijke uitkomsten van het onderzoek zijn:

Geen overtreding gevonden
Overtreding bevestigd
Meer onderzoek nodig

De toezichthouder legt zijn bevindingen vast in een rapport, vaak met foto’s. Op basis daarvan beslist het college over vervolgstappen.

Wanneer mag u reageren voordat de gemeente beslist?

Meestal ontvangt u eerst een brief met het voornemen tot handhaving, waarop u een zienswijze kunt geven. Dat volgt uit artikel 4:8 Awb.De gemeente stuurt u schriftelijk informatie over:

De vastgestelde overtreding
De sanctie die zij overweegt
De termijn waarbinnen u kunt reageren
De mogelijkheid om schriftelijk of mondeling te reageren

Zo verloopt deze fase in de praktijk:

U ontvangt een voornemen tot handhaving
U krijgt een reactietermijn, in de praktijk vaak twee weken
U kunt schriftelijk reageren of vragen om een gesprek
Daarna neemt de gemeente een besluit

In uw zienswijze kunt u bewijs aanleveren dat er geen overtreding is. U kunt ook uitleggen waarom een sanctie onevenredig is, of dat u de overtreding al hebt beëindigd.De gemeente moet uw reactie serieus bekijken en in haar besluit ingaan op uw argumenten. Bij spoed mag zij de zienswijzefase overslaan (artikel 4:11 Awb).Let op: heeft de gemeente u zonder goede reden geen gelegenheid gegeven om te reageren, dan is het besluit onzorgvuldig tot stand gekomen. In bezwaar kan dat gebrek soms nog worden hersteld, maar het is wel een argument dat u moet aanvoeren.

Welke rechten hebt u als ondernemer?

U hebt recht op inzage, op een zorgvuldige belangenafweging en op een goed gemotiveerd besluit. Die rechten beschermen u tegen willekeur.

Welke informatie mag u inzien?

U hebt recht op volledige informatie over de stukken waarop de gemeente haar handhaving baseert. De gemeente moet duidelijk maken waarom zij optreedt.Het gaat bijvoorbeeld om:

Meldingen die tot handhaving hebben geleid (de naam van de melder mag de gemeente vaak afschermen)
Controlerapporten van toezichthouders
Foto’s en ander bewijsmateriaal
Correspondentie over de zaak

In het voornemen en het besluit moet de gemeente beschrijven welke regel volgens haar is overtreden en waarom handhaving nodig is.Vraag de stukken schriftelijk op zodra u het voornemen ontvangt. In een bezwaarprocedure moeten de stukken die op de zaak betrekking hebben ter inzage worden gelegd (artikel 7:4 Awb).

Hoe dient u een zienswijze in?

Met een zienswijze maakt u gebruik van uw recht op hoor en wederhoor. Dit gebeurt vóórdat de gemeente een sanctie oplegt.In het voornemen staat:

Welke sanctie de gemeente overweegt
De begunstigingstermijn: de tijd die u krijgt om de overtreding te beëindigen
Hoe en wanneer u een zienswijze kunt indienen

De reactietermijn staat niet in de wet. De gemeente bepaalt die zelf; in de praktijk is dat meestal twee tot vier weken. Kunt u niet op tijd reageren, vraag dan tijdig om uitstel.In de zienswijze kunt u uitleggen waarom handhaving niet nodig is, of waarom een mildere maatregel of een langere begunstigingstermijn volstaat. U mag zich laten bijstaan door een gespecialiseerde bestuursrechtadvocaat en extra informatie of bewijs aanleveren.

Moet de gemeente uw belangen afwegen?

Ja. De gemeente moet alle belangen zorgvuldig afwegen voordat zij een sanctie oplegt (artikel 3:4 Awb).Belangrijke factoren zijn:

Ernst van de overtreding
Gevolgen voor de omgeving
Bedrijfseconomische belangen
Mogelijkheden voor legalisatie

De gemeente moet haar besluit goed motiveren (artikel 3:46 Awb). In het besluit moet staan waarom zij wel of niet handhaaft en welke argumenten zij heeft meegewogen.De gemeente moet gelijke gevallen gelijk behandelen. Treedt zij in vergelijkbare situaties bewust niet op, dan kunt u een beroep doen op het gelijkheidsbeginsel. Dat slaagt alleen als de gevallen echt vergelijkbaar zijn.Is een besluit onvoldoende gemotiveerd, dan kunt u daartegen bezwaar maken. De rechter toetst later of de gemeente alle relevante belangen heeft meegewogen.

Welke handhavingsmaatregelen kan de gemeente nemen?

De gemeente kan kiezen uit herstelsancties en een bestraffende sanctie. Een last onder dwangsom en een last onder bestuursdwang zijn gericht op herstel; een bestuurlijke boete is een straf.

Wat is een last onder dwangsom?

Bij een last onder dwangsom draagt de gemeente u op de overtreding binnen een termijn te beëindigen. Doet u dat niet, dan bent u een geldsom verschuldigd (artikel 5:31d Awb).Zo werkt de dwangsom:

De gemeente stelt vast dat er een overtreding is
Zij geeft u een begunstigingstermijn om de situatie te herstellen (artikel 5:32a Awb)
Voert u de last niet of niet op tijd uit, dan verbeurt u de dwangsom van rechtswege

De gemeente stelt de hoogte van de dwangsom vast. Volgens artikel 5:32b Awb moet het bedrag in redelijke verhouding staan tot de zwaarte van het geschonden belang en de beoogde werking van de dwangsom.Belangrijke kenmerken van de dwangsom:

Maximumbedrag: de gemeente moet een bedrag vaststellen waarboven geen dwangsom meer wordt verbeurd (artikel 5:32b lid 1 Awb)
Vorm: een bedrag ineens, of een bedrag per tijdseenheid of per overtreding, zoals per dag of per keer
Begunstigingstermijn: bij een last die u moet uitvoeren krijgt u tijd om vrijwillig te herstellen; bij een verbod om iets te doen kan die termijn ontbreken

Het doel van de last onder dwangsom is herstel. Het gaat dus niet om het innen van geld, maar om het beëindigen van de overtreding.

Wat is bestuursdwang?

Bij bestuursdwang grijpt de gemeente zelf feitelijk in om de overtreding te beëindigen (artikel 5:21 Awb). De kosten zijn in beginsel voor de overtreder (artikel 5:25 Awb).Bestuursdwang kan verschillende vormen aannemen:

Het wegslepen van fout geparkeerde voertuigen
Het sluiten of verzegelen van een pand of installatie
Het opruimen van afval of gevaarlijke stoffen
Het stilleggen van een activiteit die hinder veroorzaakt

Normaal gesproken gaat aan bestuursdwang een schriftelijke last vooraf, met een begunstigingstermijn waarin u zelf kunt herstellen (artikel 5:24 Awb). Alleen als de situatie zo spoedeisend is dat een besluit niet kan worden afgewacht, mag de gemeente direct optreden (artikel 5:31 Awb). Het besluit volgt dan zo snel mogelijk.De procedure verloopt meestal als volgt:

Last onder bestuursdwang: een schriftelijk besluit met de overtreding en de te nemen maatregelen
Begunstigingstermijn: tijd om zelf actie te ondernemen
Uitvoering: de gemeente voert de maatregel uit als u niet herstelt
Kostenverhaal: de gemeente brengt de kosten bij u in rekening

Bestuursdwang wordt vaak gezien als het meest ingrijpende herstelmiddel, omdat de gemeente zelf maatregelen treft. Gemeenten kiezen daarvoor vooral bij ernstige situaties, of als een dwangsom niet werkt.

Wat is een bestuurlijke boete?

De bestuurlijke boete is een straf voor een overtreding. Anders dan bij een dwangsom gaat het niet om herstel, maar om bestraffing en afschrikking.De gemeente mag alleen een boete opleggen als een wet haar die bevoegdheid geeft. Voorbeelden zijn artikel 18.12 van de Omgevingswet, voor overtredingen van regels over bouwen, slopen en het gebruik van bouwwerken, en de Wet bestuurlijke boete overlast in de openbare ruimte, voor bepaalde APV-overtredingen.Voorbeelden van beboetbare situaties:

Overlast door afval op straat
Illegaal gebruik van een bouwwerk
Bouwen of slopen zonder de vereiste vergunning of melding
Bepaalde overtredingen van de APV (Algemene Plaatselijke Verordening)

Bij het opleggen van een boete gelden belangrijke waarborgen:

Evenredigheid: de boete moet passen bij de ernst van de overtreding en de mate van verwijtbaarheid (artikel 5:46 Awb)
Persoonlijke omstandigheden: de gemeente moet rekening houden met de omstandigheden waaronder de overtreding is begaan
Zienswijze: bij een boete van meer dan € 340 moet u vooraf de gelegenheid krijgen om te reageren (artikel 5:53 Awb)
Motivering: de gemeente moet duidelijk uitleggen waarom zij deze boete oplegt

De gemeente moet aantonen dat de overtreding is begaan. U hebt recht op verweer en u kunt bezwaar maken. U bent niet verplicht om mee te werken aan uw eigen veroordeling: wordt u verhoord met het oog op een boete, dan hoeft u geen verklaring af te leggen (artikel 5:10a Awb).Een bestuurlijke boete kan samengaan met een herstelsanctie. U kunt dus een boete krijgen én een last onder dwangsom om de overtreding te beëindigen.

Wat kunt u doen na een handhavingsbesluit?

Tegen een handhavingsbesluit kunt u bezwaar maken en daarna beroep instellen. Voldoet u niet aan het besluit, dan kan de gemeente de dwangsom invorderen of de kosten van bestuursdwang verhalen.

Hoe werken bezwaar en beroep?

Tegen een handhavingsbesluit kunt u binnen zes weken bezwaar maken bij het bestuursorgaan dat het besluit nam (artikel 6:7 Awb). Dat geldt voor een last onder dwangsom, een last onder bestuursdwang en een bestuurlijke boete.Het bezwaar moet schriftelijk worden ingediend. Vermeld in uw bezwaarschrift (artikel 6:5 Awb):

Uw naam en adres
De datum
Een omschrijving van het besluit waartegen u bezwaar maakt
De redenen van uw bezwaar

Voeg bewijsstukken toe als u die hebt en onderteken het bezwaarschrift.Meestal volgt een hoorzitting (artikel 7:2 Awb). Daar kunt u uw standpunt mondeling toelichten. U mag een advocaat of iemand anders meenemen die u bijstaat. Daarna neemt de gemeente een nieuw besluit: het besluit op bezwaar.Wordt uw bezwaar ongegrond verklaard? Dan kunt u binnen zes weken beroep instellen bij de rechtbank (bestuursrechter). Tegen de uitspraak van de rechtbank staat meestal hoger beroep open bij de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State.Een bezwaar of beroep schorst de werking van het besluit niet. Dreigt de gemeente een dwangsom in te vorderen of bestuursdwang toe te passen voordat op uw bezwaar is beslist? Dan kunt u de voorzieningenrechter vragen om een voorlopige voorziening (artikel 8:81 Awb).

Wat doen de gemeente, de rechter en andere overheden?

De gemeente houdt toezicht en neemt handhavingsbesluiten. De rechter toetst die besluiten, en andere overheden stellen een deel van de regels vast.Taken van de gemeente:

Toezicht houden op bedrijfsactiviteiten
Overtredingen constateren en vastleggen
Handhavingsbesluiten nemen
Dwangsommen invorderen en kosten van bestuursdwang verhalen

De bestuursrechter controleert of het handhavingsbesluit rechtmatig is. Hij kan onder meer (artikel 8:72 Awb):

Het beroep ongegrond verklaren, zodat het besluit in stand blijft
Het besluit vernietigen
De gemeente opdragen een nieuw besluit te nemen, of zelf in de zaak voorzien

De regels waarop gemeenten handhaven komen van verschillende overheden. Denk aan landelijke wetten en algemene maatregelen van bestuur, provinciale verordeningen en het gemeentelijke omgevingsplan en de APV.Bij milieuzaken werkt de gemeente vaak samen met de regionale omgevingsdienst. Die voert dan namens de gemeente het toezicht uit. Ook de provincie of het Rijk kan in sommige gevallen bevoegd gezag zijn.

Hoe verloopt invordering en kostenverhaal?

Een verbeurde dwangsom moet de gemeente eerst invorderen met een apart besluit. De kosten van bestuursdwang brengt zij bij u in rekening met een kostenbeschikking.Bij een dwangsom:

De dwangsom wordt van rechtswege verbeurd als u de last niet op tijd uitvoert
Om het bedrag te innen neemt de gemeente een invorderingsbeschikking (artikel 5:37 Awb)
Betaalt u niet, dan kan de gemeente een dwangbevel uitvaardigen en beslag laten leggen

Bij bestuursdwang:

De gemeente voert zelf de vereiste werkzaamheden uit
De kosten zijn in beginsel voor uw rekening (artikel 5:25 Awb)
Die kosten kunnen flink oplopen, omdat de gemeente vaak externe bedrijven inschakelt

Een geldschuld aan de gemeente moet u in beginsel binnen zes weken betalen (artikel 4:87 Awb). Pas na het verstrijken van die termijn mag de gemeente verdere stappen zetten.Tegen de invorderingsbeschikking en de kostenbeschikking kunt u binnen zes weken na bekendmaking bezwaar maken. U kunt dan bijvoorbeeld aanvoeren dat u de last wel op tijd hebt uitgevoerd.Wacht niet te lang: bij te late betaling kan de gemeente wettelijke rente en invorderingskosten in rekening brengen.

Welke bijzondere situaties kunnen zich voordoen?

Soms mag of moet de gemeente van handhaving afzien. Dat is het geval bij concreet zicht op legalisatie of als handhaving onevenredig zou zijn.

Wat als de overtreding kan worden gelegaliseerd?

Is er concreet zicht op legalisatie, dan hoeft de gemeente in beginsel niet te handhaven. Dat is bijvoorbeeld het geval als een vergunning voor de situatie kan en zal worden verleend.Dan krijgt u de kans om de overtreding alsnog te legaliseren, meestal door een vergunning aan te vragen.De gemeente kijkt of legalisatie mogelijk is. Zij let onder meer op:

Ruimtelijke mogelijkheden binnen het omgevingsplan (voorheen het bestemmingsplan)
Technische haalbaarheid van aanpassingen
Stand van zaken: is er al een vergunningaanvraag ingediend?

Heeft het college laten weten geen vergunning te willen verlenen, bijvoorbeeld omdat het niet wil meewerken aan een afwijking van het omgevingsplan? Dan is er geen concreet zicht op legalisatie en moet de gemeente in beginsel handhaven.Loopt er een vergunningaanvraag, dan kan de gemeente een langere begunstigingstermijn geven om de uitkomst af te wachten. Die termijn moet wel realistisch zijn.

Hoe lang moet de begunstigingstermijn zijn?

De begunstigingstermijn moet lang genoeg zijn om de last uit te voeren, maar niet langer dan nodig. Daarnaast moet de gemeente proportioneel optreden: de sanctie moet passen bij de overtreding.De gemeente kijkt daarbij naar:

Ernst van de overtreding
Gevolgen voor omgeving en milieu
Financiële impact van maatregelen
Welke maatregelen nodig zijn, zoals het inhuren van een aannemer of het aanvragen van een vergunning

Een begunstigingstermijn geeft u tijd om de overtreding te herstellen. Is de termijn te kort om de last redelijkerwijs uit te voeren, dan kunt u dat in bezwaar aanvoeren. U kunt de gemeente ook tijdig vragen de termijn te verlengen.Onevenredige handhaving mag niet (artikel 3:4 lid 2 Awb). Soms staan de gevolgen voor uw bedrijf niet in verhouding tot een kleine overtreding.

Wanneer mag de gemeente gedogen?

Gedogen betekent dat de gemeente bewust niet handhaaft terwijl zij van een overtreding weet. Dat mag alleen in bijzondere omstandigheden.De gemeente mag afzien van handhaving als:

Er concreet zicht op legalisatie is
Handhaving onevenredig zou zijn in verhouding tot de belangen die ermee worden gediend
Handhaving in strijd zou zijn met het vertrouwensbeginsel, bijvoorbeeld door een concrete toezegging van de gemeente

Beperkte handhavingscapaciteit is geen geldige reden om niet te handhaven als iemand om handhaving vraagt.Ook een lage prioriteit in het handhavingsbeleid is geen vrijbrief. Langdurig niet optreden door de gemeente betekent evenmin dat u erop mag vertrouwen dat de situatie wordt gedoogd.Bij een handhavingsverzoek moet de gemeente altijd een individuele afweging maken. Daarbij tellen ook de belangen van de verzoeker mee.Wil de gemeente gedogen, dan hoort dat duidelijk en liefst schriftelijk te gebeuren, met openheid richting betrokkenen. Een mondelinge toezegging van een medewerker biedt u weinig zekerheid.

Waar let u als ondernemer op?

Reageer binnen de termijn in het voornemen met een zienswijze (artikel 4:8 Awb) en vraag tijdig uitstel als dat nodig is.
Vraag de stukken op waarop de gemeente zich baseert: meldingen, controlerapporten en foto’s.
Controleer of de begunstigingstermijn lang genoeg is om de last uit te voeren en vraag zo nodig vóór het einde om verlenging.
Maak binnen zes weken bezwaar tegen het handhavingsbesluit (artikel 6:7 Awb) en vraag bij dreigende invordering een voorlopige voorziening (artikel 8:81 Awb).
Leg met foto’s en een datum vast wanneer u de overtreding heeft beëindigd, zodat u een invorderingsbeschikking kunt betwisten.

Waar let u op als u zelf om handhaving vraagt?

Dien het handhavingsverzoek schriftelijk in en beschrijf de overtreding, de locatie en uw eigen belang als omwonende of concurrent.
Houd de beslistermijn bij: zonder wettelijke termijn moet de gemeente binnen acht weken beslissen (artikel 4:13 Awb).
Beslist de gemeente niet op tijd, stuur dan een ingebrekestelling; twee weken later kunt u beroep instellen wegens niet tijdig beslissen (artikel 6:12 Awb).
Maak binnen zes weken bezwaar tegen een afwijzing of tegen een te ruime begunstigingstermijn.

Wat kunnen wij voor u doen bij gemeentelijke handhaving?

Onze bestuursrechtadvocaten staan ondernemers en verzoekers bij in elke fase van de handhavingsprocedure.

Wij stellen een zienswijze op tegen het voornemen tot handhaving en wijzen daarin op zicht op legalisatie, evenredigheid (artikel 3:4 Awb) of een langere begunstigingstermijn.
Wij vragen de stukken op en controleren of de overtreding goed is vastgesteld en het besluit voldoende is gemotiveerd (artikel 3:46 Awb).
Wij dienen binnen zes weken bezwaar in en vragen zo nodig de voorzieningenrechter om een voorlopige voorziening (artikel 8:81 Awb).
Wij toetsen of de hoogte en het maximum van de dwangsom in redelijke verhouding staan tot het doel (artikel 5:32b Awb).
Wij maken bezwaar tegen een invorderingsbeschikking of kostenbeschikking.
Wij stellen voor omwonenden en concurrenten een handhavingsverzoek op en volgen de beslistermijn.

Samengevat

De gemeente moet bij een overtreding in beginsel handhaven. Zij mag daarvan alleen afzien bij concreet zicht op legalisatie of als handhaving onevenredig is.
Toezichthouders mogen uw bedrijfspand betreden, inlichtingen vragen en gegevens inzien. U bent verplicht mee te werken.
Voordat een sanctie wordt opgelegd, krijgt u meestal de gelegenheid om een zienswijze te geven. Gebruik die kans.
Tegen een handhavingsbesluit kunt u binnen zes weken bezwaar maken. Bij spoed kunt u de voorzieningenrechter om een voorlopige voorziening vragen.
Een verbeurde dwangsom moet apart worden ingevorderd. Ook daartegen staat bezwaar open.

Veelgestelde vragen

Hieronder vindt u antwoorden op veelgestelde vragen over gemeentelijk toezicht op bedrijfsactiviteiten en de regels waaraan u moet voldoen.

Wat zijn de bevoegdheden van gemeentelijke handhavers bij controle op bedrijfsactiviteiten?

Toezichthouders mogen bedrijfsactiviteiten controleren. Zij mogen elke plaats betreden, zoals een bedrijfspand of bedrijfsterrein, behalve een woning zonder toestemming van de bewoner (artikel 5:15 Awb).

Ze mogen inlichtingen vragen en zakelijke gegevens, vergunningen en administratie inzien. Ook mogen ze monsters nemen van materialen, stoffen of producten (artikel 5:18 Awb).

Is de situatie spoedeisend, bijvoorbeeld bij acuut gevaar, dan kan de gemeente direct bestuursdwang toepassen. Denk aan het stilleggen van een activiteit of het verzegelen van apparatuur.

U bent verplicht om binnen de gestelde termijn mee te werken aan een controle (artikel 5:20 Awb). Weigeren is strafbaar volgens artikel 184 van het Wetboek van Strafrecht.

Aan welke milieuvoorschriften moet een onderneming voldoen binnen de gemeentelijke regelgeving?

Voor sommige milieubelastende activiteiten hebt u een omgevingsvergunning nodig. Voor andere volstaat een melding, of gelden alleen algemene regels. Dat hangt af van wat u precies doet en hoe groot uw bedrijf is.

De algemene regels staan vooral in het Besluit activiteiten leefomgeving en in het omgevingsplan van uw gemeente. Daarin staan onder meer eisen voor afvalopslag, geluid en lozingen.

Afval moet u gescheiden houden en laten afvoeren door een erkende inzamelaar. De gemeente kan in het omgevingsplan of de APV ook eisen stellen aan containers op straat.

Voor geluid gelden normen, vooral voor bedrijven in of dicht bij woongebieden. Voor lozingen op het riool of oppervlaktewater gelden regels van de gemeente of het waterschap, en soms is een vergunning nodig.

Hoe kan ik bezwaar maken tegen een besluit van de gemeentelijke handhaving?

U maakt binnen zes weken na bekendmaking van het besluit schriftelijk bezwaar bij het college van burgemeester en wethouders. De bezwaartermijn staat in artikel 6:7 Awb.

Geef in het bezwaarschrift aan waarom het besluit volgens u niet klopt. Voeg relevante documenten en bewijs toe.

De gemeente organiseert meestal een hoorzitting. U kunt daar uw bezwaar mondeling toelichten.

Bent u het daarna nog niet eens? Dan kunt u binnen zes weken beroep instellen bij de bestuursrechter.

Welke documentatie moet ik verstrekken bij een inspectie door gemeentelijke handhavers?

Zorg dat uw vergunningen, meldingen en eventuele maatwerkvoorschriften beschikbaar zijn. De toezichthouder mag die inzien.

Afhankelijk van uw activiteiten kan de toezichthouder ook vragen om logboeken, meetgegevens en registraties van afvalstromen of lozingen.

Vaak worden ook keurings- en onderhoudsrapporten van installaties en veiligheidsvoorzieningen opgevraagd. Hiermee toont u aan dat alles werkt zoals het hoort.

Soms wordt gevraagd om andere zakelijke gegevens, zoals werkinstructies of bewijs van opleidingen. De toezichthouder mag alleen vragen wat redelijkerwijs nodig is voor zijn taak (artikel 5:13 Awb).

Wat zijn de gevolgen van het niet naleven van gemeentelijke voorschriften voor bedrijven?

Bij een lichte overtreding krijgt u vaak eerst een waarschuwing. Dat geeft u de kans om het zelf op te lossen.

Krijgt u een last onder dwangsom? Dan moet u binnen de begunstigingstermijn herstellen. Anders verbeurt u een geldsom.

Bij bestuursdwang neemt de gemeente zelf maatregelen op uw kosten. Die kosten kunnen hoog oplopen.

Waar de wet dat toestaat, kan de gemeente bij een ernstige of herhaalde overtreding ook een bestuurlijke boete opleggen. De hoogte hangt af van de ernst van de overtreding en de mate van verwijtbaarheid.

Op welke ondersteuning kan ik rekenen van de gemeente bij het voldoen aan regelgeving?

Veel gemeenten geven voorlichting over regels en procedures. U vindt die informatie vaak op hun website, in brochures of tijdens informatiebijeenkomsten.

Veel gemeenten hebben een ondernemersloket of accountmanager voor bedrijven. Daar kunt u terecht met vragen over vergunningen en meldingen.

Voor milieuvragen kunt u vaak terecht bij de omgevingsdienst of bij milieumedewerkers van de gemeente. Het Omgevingsloket helpt u bovendien met de vraag of u een vergunning of melding nodig hebt.

Sommige gemeenten organiseren bijeenkomsten over onderwerpen als afvalbeheer, geluid of energiebesparing. Daar kunt u uw vragen stellen.

Gemeentelijke handhaving bij bedrijven: uw rechten en plichten