Bedrijfseconomisch ontslag of disfunctioneren: wat is het verschil?

Twee mappen van heel verschillende dikte naast elkaar op een HR-bureau

Gepubliceerd op 17 oktober 2025 · Laatst bijgewerkt op 29 oktober 2026

Bij bedrijfseconomisch ontslag (de a-grond) gaat het om de arbeidsplaats: die vervalt, of vervalt binnen afzienbare tijd. Bij disfunctioneren (de d-grond) gaat het om de persoon: de werknemer is ongeschikt voor zijn eigen functie. Dat verschil bepaalt wie het ontslag toetst, wat de werkgever moet aantonen en welke verweren zin hebben (artikel 7:669 lid 3 BW).

a-grond: bedrijfseconomischd-grond: disfunctioneren
Waar het over gaatHet vervallen van de arbeidsplaatsHet functioneren van de werknemer
Wettelijke grondslagArt. 7:669 lid 3 onder a BWArt. 7:669 lid 3 onder d BW
Wie toetstHet UWV, of de commissie die de cao aanwijst (art. 7:671a BW)De kantonrechter (art. 7:671b lid 1 onder a BW)
Wat de werkgever aantoontBedrijfseconomische noodzaak over ten minste 26 weken en een juiste afspiegelingOnvoldoende functioneren, tijdige waarschuwing, een reële verbeterkans en voldoende zorg voor scholing
Wie het raaktWie binnen een uitwisselbare functie aan de beurt isEén specifieke werknemer
Herplaatsing onderzoekenJa (art. 7:669 lid 1 BW)Ja (art. 7:669 lid 1 BW)

Wanneer is er een bedrijfseconomische grond?

De a-grond staat in artikel 7:669 lid 3 onderdeel a BW: arbeidsplaatsen vervallen doordat de werkzaamheden van de onderneming eindigen, of vervallen over een toekomstige periode van ten minste 26 weken bezien noodzakelijkerwijs wegens bedrijfseconomische omstandigheden. Wie binnen een uitwisselbare functie voor ontslag in aanmerking komt, volgt uit het afspiegelingsbeginsel uit de Ontslagregeling. De uitwerking staat in het artikel over ontslag om bedrijfseconomische redenen.

Ook als de bedrijfseconomische noodzaak vaststaat, moet de werkgever herplaatsing serieus onderzoeken. De kantonrechter van de Rechtbank Midden-Nederland (9 september 2026, ECLI:NL:RBMNE:2026:6436) wees een ontbinding op de a-grond af, nadat ook het UWV had geweigerd. De werkgever had vooral vacatures doorgestuurd, buitenlandse vacatures binnen de groep eerst buiten beschouwing gelaten en een passende functie te snel afgewezen. De arbeidsovereenkomst bleef bestaan.

Wanneer kan de werkgever ontslaan wegens disfunctioneren?

De d-grond staat in artikel 7:669 lid 3 onderdeel d BW: ongeschiktheid van de werknemer voor de bedongen arbeid, anders dan door ziekte of gebreken. Er gelden drie voorwaarden. De werkgever moet de werknemer tijdig hebben laten weten dat hij onvoldoende functioneert, hem voldoende gelegenheid hebben gegeven om te verbeteren, en de ongeschiktheid mag niet het gevolg zijn van onvoldoende zorg voor scholing of voor de arbeidsomstandigheden.

Hoe streng die toets is, blijkt uit een beschikking van de Rechtbank Midden-Nederland (24 februari 2026, ECLI:NL:RBMNE:2026:825). Een werkneemster met ongeveer veertig dienstjaren had beoordelingen met “net voldoende”, maar zonder vervolg dat op ernstig disfunctioneren wees. Voor een nieuwe functie had zij geen goede inwerkperiode en geen scholing gekregen, en waarschuwingen waren later ingetrokken. De kantonrechter wees ontbinding op de d-grond, de g-grond en de combinatiegrond af.

Waarom loopt het ene ontslag via het UWV en het andere via de kantonrechter?

Voor de a-grond vraagt de werkgever schriftelijk toestemming aan het UWV, of aan de onafhankelijke commissie die de cao aanwijst (artikel 7:671a lid 1 en 2 BW). Voor de gronden c tot en met i, waaronder disfunctioneren, vraagt hij de kantonrechter om ontbinding (artikel 7:671b lid 1 onderdeel a BW). Weigert het UWV de toestemming voor de a-grond, dan kan de werkgever alsnog naar de kantonrechter (artikel 7:671b lid 1 onderdeel b BW).

Het verschil is logisch: bij de a-grond gaat het om cijfers en om de vraag wie is aangewezen, bij de d-grond om een individueel dossier. Welke persoonlijke gronden via de kantonrechter lopen, zet het UWV op zijn pagina over ontslag om persoonlijke redenen op een rij.

Waarop richt de werknemer zijn verweer?

Bij de a-grond wordt u niets persoonlijk verweten; u bent aangewezen via afspiegeling. Uw verweer richt zich op de cijfers, op de indeling van functies en leeftijdsgroepen en op de herplaatsingsplicht van artikel 7:669 lid 1 BW. Bij de d-grond gaat het juist wel over u: daar richt het verweer zich op de vraag of u tijdig bent gewaarschuwd, of u een reële kans op verbetering kreeg en of de werkgever voor scholing en goede arbeidsomstandigheden heeft gezorgd. Meer over uw positie bij een reorganisatie leest u in het artikel over uw rechten als werknemer.

Wat als een reorganisatie in werkelijkheid over één persoon gaat?

Dan is de a-grond kwetsbaar, want de werkgever moet aantonen dat de arbeidsplaats echt vervalt. Soms wordt de a-grond gebruikt terwijl de werkelijke reden het functioneren is. Signalen daarvan zijn:

  • de functie wordt opgeheven, maar het werk wordt kort daarna door een ander gedaan;
  • de reorganisatie treft precies de werknemer met wie eerder gesprekken over functioneren zijn gevoerd;
  • er is geen zichtbare daling van omzet, werkvoorraad of budget;
  • het afspiegelingsbeginsel is niet toegepast, of de functie is kunstmatig uniek gemaakt.

U kunt dan aanvoeren dat de onderbouwing niet ziet op het vervallen van de arbeidsplaats. Het UWV toetst niet of er een verbetertraject is geweest, en de kantonrechter toetst bij de d-grond niet de bedrijfseconomische noodzaak. Wat er gebeurt als die onderbouwing niet rond komt, staat in het artikel over als de onderbouwing niet rond komt.

Kan de werkgever bedrijfseconomische redenen en disfunctioneren combineren?

Nee. De combinatiegrond van artikel 7:669 lid 3 onderdeel i BW maakt ontbinding mogelijk bij een combinatie van omstandigheden uit twee of meer van de gronden c tot en met e, g en h. Die combinatie moet zodanig zijn dat van de werkgever in redelijkheid niet kan worden gevergd de arbeidsovereenkomst te laten voortduren.

De bedrijfseconomische grond valt daar niet onder: een combinatie van bedrijfseconomische redenen met disfunctioneren bestaat niet. Ontbindt de kantonrechter op de combinatiegrond, dan kan hij een extra vergoeding toekennen van ten hoogste de helft van de transitievergoeding (artikel 7:671b lid 8 BW).

Welke vergoedingen en termijnen gelden?

Bij beide gronden is de transitievergoeding verschuldigd: een derde maandsalaris per gewerkt jaar, met een evenredig deel voor kortere perioden (artikel 7:673 lid 2 BW).

OnderwerpRegelGrondslag
Maximum transitievergoeding per 1 januari 2026€ 102.000 of een jaarsalaris als dat hoger is (2025: € 98.000)Art. 7:673 BW
Bedenktermijn beëindigingsovereenkomstVeertien dagen; drie weken als het recht niet in de overeenkomst staatArt. 7:670b BW
Opzegging zonder vereiste toestemmingVernietiging of billijke vergoedingArt. 7:681 lid 1 onder a BW
Opzegging met toestemming maar zonder redelijke grondHerstel of billijke vergoedingArt. 7:682 BW
Termijn voor die verzoekenTwee maanden na het einde van de arbeidsovereenkomstArt. 7:686a lid 4 onder a BW
Bedragen transitievergoeding: Rijksoverheid (geraadpleegd oktober 2026).

Wat vraagt u op als werknemer, per ontslaggrond?

  • Bij de a-grond: de cijfers over de komende 26 weken, de indeling in uitwisselbare functies en leeftijdsgroepen, en het verslag van het herplaatsingsonderzoek.
  • Bij de d-grond: de schriftelijke waarschuwingen, het verbeterplan en wat er aan scholing is aangeboden.
  • Bij beide: of het werk na uw vertrek door een ander wordt gedaan.

Hoe bouwt de werkgever het dossier op de juiste grond op?

  • De a-grond onderbouwen met cijfers over een periode van ten minste 26 weken vooruit.
  • Afspiegelen per categorie uitwisselbare functies, en herplaatsing actief en persoonsgericht onderzoeken.
  • Bij disfunctioneren de waarschuwing, het verbetertraject en de aangeboden scholing schriftelijk vastleggen.

Wat doen wij bij een ontslag op de a- of d-grond?

Of u werknemer of werkgever bent, onze specialisten in arbeidsrecht beoordelen of het ontslag op de juiste grond rust. Concreet:

  • Beoordelen of de aangevoerde grond aansluit bij de werkelijke reden van het ontslag.
  • De afspiegeling, de functie-indeling en de herplaatsingsinspanningen controleren.
  • Het verbeterdossier toetsen aan artikel 7:669 lid 3 onderdeel d BW.
  • Het verweer opstellen bij het UWV of de kantonrechter.

Veelgestelde vragen

Mag de werkgever kiezen welke grond hij gebruikt?

Nee. De grond moet aansluiten bij de werkelijke reden. Gaat het om het vervallen van de arbeidsplaats, dan is het de a-grond via het UWV. Gaat het om functioneren, dan is het de d-grond via de kantonrechter.

Telt mijn functioneren mee bij afspiegeling?

Nee. Afspiegeling kijkt naar uitwisselbare functies, leeftijdsgroepen en de duur van het dienstverband. Functioneren speelt daarbij geen rol.

Meer over hoe Law & More u hierbij helpt, leest u op de pagina arbeidsrecht advocaat.

Speelt er een arbeidsrechtelijk probleem?

Mail ons in een paar zinnen waar uw vraag over gaat. Wij laten u weten of wij u kunnen helpen en wat de volgende stap is. Wij beoordelen geen zaken of stukken per e-mail zonder opdracht.

Wilt u dat een arbeidsrechtadvocaat uw situatie beoordeelt? In een betaald consult van 300 euro inclusief btw krijgt u een richtinggevend antwoord op uw vraag.

Dit artikel geeft algemene informatie en vervangt geen advies over uw specifieke situatie.

Speelt er een arbeidsrechtelijk probleem?

Mail ons in een paar zinnen waar uw vraag over gaat. Wij laten u weten of wij u kunnen helpen en wat de volgende stap is. Wij beoordelen geen zaken of stukken per e-mail zonder opdracht.

Wilt u dat een arbeidsrechtadvocaat uw situatie beoordeelt? In een betaald consult van 300 euro inclusief btw krijgt u een richtinggevend antwoord op uw vraag.

Dit artikel geeft algemene informatie en vervangt geen advies over uw specifieke situatie.