Gepubliceerd op 17 oktober 2025 · Laatst bijgewerkt op 17 september 2026
Bij bedrijfseconomisch ontslag (de a-grond) gaat het om de arbeidsplaats: die vervalt, of vervalt binnen afzienbare tijd. Bij disfunctioneren (de d-grond) gaat het om de persoon: de werknemer is ongeschikt voor zijn eigen functie. Dat verschil bepaalt wie het ontslag toetst, wat de werkgever moet aantonen en welke verweren zin hebben.
- Waar het over gaat: a-grond over het vervallen van de arbeidsplaats, d-grond over het functioneren van de werknemer.
- Wie toetst: bij de a-grond het UWV, of de commissie die de cao aanwijst; bij de d-grond de kantonrechter.
- Wat de werkgever moet aantonen: bij de a-grond de bedrijfseconomische noodzaak en een juiste afspiegeling; bij de d-grond onvoldoende functioneren, tijdige waarschuwing en een reële verbeterkans.
- Wie het raakt: bij de a-grond degene die binnen een uitwisselbare functie aan de beurt is; bij de d-grond één specifieke werknemer.
Inhoudsopgave
De bedrijfseconomische grond in het kort
De a-grond staat in artikel 7:669 lid 3 onderdeel a BW: arbeidsplaatsen vervallen doordat de werkzaamheden van de onderneming eindigen, of vervallen over een toekomstige periode van ten minste 26 weken bezien noodzakelijkerwijs wegens bedrijfseconomische omstandigheden. Wie binnen een uitwisselbare functie voor ontslag in aanmerking komt, volgt uit het afspiegelingsbeginsel uit de Ontslagregeling. De uitwerking daarvan staat in het artikel over ontslag om bedrijfseconomische redenen.
Disfunctioneren en het verbetertraject
De d-grond staat in artikel 7:669 lid 3 onderdeel d BW: ongeschiktheid van de werknemer voor de bedongen arbeid, anders dan door ziekte of gebreken. Er gelden drie voorwaarden. De werkgever moet de werknemer tijdig hebben laten weten dat hij onvoldoende functioneert, hem in voldoende mate de gelegenheid hebben gegeven dat te verbeteren, en de ongeschiktheid mag niet het gevolg zijn van onvoldoende zorg voor scholing of voor de arbeidsomstandigheden. Een dossier zonder waarschuwing en zonder verbetertraject houdt bij de kantonrechter meestal geen stand.
Waarom de route verschilt
Voor de a-grond vraagt de werkgever schriftelijk toestemming aan het UWV, of aan de onafhankelijke commissie die de cao aanwijst (artikel 7:671a lid 1 en 2 BW). Voor de gronden c tot en met i, waaronder disfunctioneren, vraagt hij de kantonrechter om ontbinding (artikel 7:671b lid 1 onderdeel a BW). Wordt de toestemming voor de a-grond geweigerd, dan kan de werkgever alsnog naar de kantonrechter (artikel 7:671b lid 1 onderdeel b BW). Het verschil is logisch: bij de a-grond gaat het om cijfers en om de vraag wie is aangewezen, bij de d-grond om een individueel dossier.
Wat dit betekent voor de werknemer
Bij de a-grond wordt u niets persoonlijk verweten; u bent aangewezen via afspiegeling. Uw verweer richt zich op de cijfers, op de indeling van functies en leeftijdsgroepen en op de herplaatsingsplicht van artikel 7:669 lid 1 BW. Bij de d-grond gaat het juist wél over u: daar richt het verweer zich op de vraag of u tijdig bent gewaarschuwd, of u een reële kans op verbetering kreeg en of de werkgever voor scholing en goede arbeidsomstandigheden heeft gezorgd. Meer over uw positie bij een reorganisatie leest u in het artikel over uw rechten als werknemer.
Als een reorganisatie in werkelijkheid over één persoon gaat
Soms wordt de a-grond gebruikt terwijl de werkelijke reden het functioneren is. Signalen daarvan zijn:
- de functie wordt opgeheven, maar het werk wordt kort daarna door een ander gedaan;
- de reorganisatie treft precies de werknemer met wie eerder gesprekken over functioneren zijn gevoerd;
- er is geen zichtbare daling van omzet, werkvoorraad of budget;
- het afspiegelingsbeginsel is niet toegepast, of de functie is kunstmatig uniek gemaakt.
U kunt dan aanvoeren dat de onderbouwing niet ziet op het vervallen van de arbeidsplaats. Het UWV toetst immers niet of er een verbetertraject is geweest, en de kantonrechter toetst bij de d-grond niet de bedrijfseconomische noodzaak. Wat er gebeurt als die onderbouwing niet rond komt, staat in het artikel over als de onderbouwing niet rond komt.
De combinatiegrond
De combinatiegrond van artikel 7:669 lid 3 onderdeel i BW maakt een ontbinding mogelijk bij een combinatie van omstandigheden uit twee of meer van de gronden c tot en met e, g en h, die zodanig is dat van de werkgever in redelijkheid niet kan worden gevergd de arbeidsovereenkomst te laten voortduren. De bedrijfseconomische grond valt daar nadrukkelijk niet onder: een combinatie van bedrijfseconomische redenen met disfunctioneren bestaat niet. Ontbindt de kantonrechter op de combinatiegrond, dan kan hij een extra vergoeding toekennen van ten hoogste de helft van de transitievergoeding (artikel 7:671b lid 8 BW).
Vergoedingen en termijnen
Bij beide gronden is de transitievergoeding verschuldigd: een derde maandsalaris per gewerkt jaar, met een evenredig deel voor kortere perioden (artikel 7:673 lid 2 BW). Kiest u samen voor een beëindigingsovereenkomst, dan moet die schriftelijk en kunt u die binnen veertien dagen zonder opgaaf van redenen ontbinden; staat dat recht er niet in, dan is de termijn drie weken (artikel 7:670b BW). Is opgezegd zonder de vereiste toestemming, dan kunt u de opzegging laten vernietigen of een billijke vergoeding vragen (artikel 7:681 lid 1 onderdeel a BW). Was er wel toestemming maar geen redelijke grond, dan kunt u herstel of een billijke vergoeding vragen (artikel 7:682 BW); dat verzoek vervalt twee maanden na het einde van de arbeidsovereenkomst (artikel 7:686a lid 4 onderdeel a BW). Laat de aangevoerde grond tijdig beoordelen door een advocaat arbeidsrecht.
Veelgestelde vragen
Mag de werkgever kiezen welke grond hij gebruikt?
Nee. De grond moet aansluiten bij de werkelijke reden. Gaat het om het vervallen van de arbeidsplaats, dan is het de a-grond via het UWV. Gaat het om functioneren, dan is het de d-grond via de kantonrechter.
Wat als de werkgever disfunctioneren bedoelt maar een reorganisatie aanvoert?
Dan is zijn onderbouwing kwetsbaar: hij moet aantonen dat de arbeidsplaats vervalt en dat de afspiegeling klopt. Lukt dat niet, dan weigert het UWV de toestemming en blijft de arbeidsovereenkomst in stand.
Telt mijn functioneren mee bij afspiegeling?
Nee. Afspiegeling kijkt naar uitwisselbare functies, leeftijdsgroepen en de duur van het dienstverband. Functioneren speelt daarbij geen rol.
Krijg ik een hogere vergoeding bij de combinatiegrond?
Mogelijk. De kantonrechter kan bij ontbinding op de combinatiegrond bovenop de transitievergoeding een extra vergoeding toekennen van ten hoogste de helft daarvan. Die grond geldt alleen voor persoonsgebonden gronden, niet voor bedrijfseconomisch ontslag.
