Donorovereenkomst: wat u vastlegt en wie juridisch ouder wordt

Gepubliceerd op 5 mei 2021 · Laatst bijgewerkt op 29 oktober 2026

Een donorovereenkomst is niet verplicht, maar legt vast dat de donor alleen doneert en geen juridisch ouder wordt, en wat u afspreekt over contact en kosten. De belangrijkste uitzondering: de overeenkomst bindt de rechter niet. Over omgang, gezag en alimentatie beslist de rechter uiteindelijk zelf, in het belang van het kind.

In dit artikel leest u wat het verschil is tussen een donor via een kliniek en een bekende donor, hoe de partner van de moeder juridisch ouder wordt en wanneer een donor toch omgang kan vragen of alimentatie moet betalen. De regels staan vooral in Boek 1 van het Burgerlijk Wetboek en in de Wet donorgegevens kunstmatige bevruchting.

Wat is een donorovereenkomst?

Een donorovereenkomst is een schriftelijk contract tussen de wensouder(s) en de spermadonor. U legt daarin afspraken vast over de donatie, het juridisch ouderschap, het contact met het kind en de kosten. Het is een gewone overeenkomst uit Boek 6 BW: partijen zijn eraan gebonden, maar afspraken over ouderschap en omgang kunnen de wettelijke regels van Boek 1 BW niet opzijzetten.

De overeenkomst heeft vooral waarde als bewijs. Ontstaat er jaren later een geschil, dan laat zij zien wat u en de donor bij de verwekking bedoelden. Dat is precies waar de rechter naar kijkt als hij moet beoordelen of de donor een ouderrol had.

Donor via een kliniek of een bekende donor: de verschillen

Anonieme donatie via een Nederlandse kliniek bestaat sinds 2004 niet meer, door de Wet donorgegevens kunstmatige bevruchting. Een kliniekdonor (in de praktijk vaak B-donor genoemd) is voor u onbekend, maar zijn gegevens worden geregistreerd bij het College donorgegevens kunstmatige bevruchting (Cdkb). Een bekende donor (C-donor) kent u zelf, bijvoorbeeld uit uw eigen kring of via een donorplatform. Bij hem is een donorovereenkomst het meest gebruikelijk.

Welke donorgegevens kan het kind later opvragen?

Bij een kliniekdonor regelt artikel 3 van de Wet donorgegevens kunstmatige bevruchting welke gegevens het kind krijgt. Vanaf twaalf jaar kan het kind zelf de niet-identificerende gegevens opvragen, zoals lichamelijke kenmerken, opleiding, beroep en sociale achtergrond. Is het kind jonger dan twaalf, dan kunnen de ouders die gegevens voor het kind opvragen.

Vanaf zestien jaar kan het kind ook de identificerende gegevens vragen, zoals naam en woonplaats. Daarvoor is in beginsel toestemming van de donor nodig. Weigert de donor, dan geeft het Cdkb de gegevens alleen niet vrij als zwaarwegende belangen van de donor zwaarder wegen dan het belang van het kind. Bij een bekende donor geldt deze regeling niet; u spreekt dan in de donorovereenkomst zelf af wanneer en hoe het kind over de donor hoort.

Hoe wordt de partner van de moeder juridisch ouder?

Dat hangt af van uw relatie en van het soort donor. Is de vrouwelijke partner op het moment van de geboorte met de moeder getrouwd of door een geregistreerd partnerschap verbonden, en is de donor voor beiden onbekend, dan wordt zij van rechtswege ouder (artikel 1:198 BW). Bij de geboorteaangifte levert u dan de verklaring juridisch ouderschap van het Cdkb in, die u via Donorgegevens.nl aanvraagt. Die verklaring is alleen mogelijk als de behandeling in een Nederlandse kliniek of ziekenhuis plaatsvond. Zie ook de uitleg van de Rijksoverheid.

Bij een bekende donor wordt de partner niet automatisch ouder, ook niet als u getrouwd bent. Zij kan het kind erkennen bij de ambtenaar van de burgerlijke stand. Dat kan al tijdens de zwangerschap; zij is dan vanaf de geboorte ouder. Adoptie via de rechtbank is ook mogelijk. Let op: erkenning en adoptie worden in het buitenland niet altijd op dezelfde manier erkend.

Heeft het kind al twee juridische ouders, dan kan de donor het niet meer erkennen. Leg daarom in de donorovereenkomst vast wie de tweede ouder wordt en op welke manier, en regel de erkenning door de partner bij voorkeur vóór de geboorte.

Kan de donor het kind erkennen?

Alleen onder strikte voorwaarden. Een erkenning is nietig zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de moeder, zolang het kind jonger is dan zestien jaar. Is het kind twaalf jaar of ouder, dan moet ook het kind zelf toestemming geven (artikel 1:204 BW). En zoals hierboven gezegd: heeft het kind al twee juridische ouders, dan is erkenning door de donor uitgesloten.

Spreek daarom vooraf af of de donor het kind ooit mag erkennen en of hij gezag wil hebben. Een alleenstaande moeder kan ervoor kiezen dat de donor juridisch vader wordt. Dan krijgt hij ook de plichten van een ouder, waaronder de onderhoudsplicht.

Kan een donor omgang afdwingen?

Een donor die geen juridisch ouder is, kan alleen omgang vragen als hij een nauwe persoonlijke betrekking met het kind heeft (artikel 1:377a BW). Biologisch ouderschap is daarvoor niet genoeg; er moeten bijkomende omstandigheden zijn.

De Hoge Raad oordeelde op 2 november 2012 (ECLI:NL:HR:2012:BX5798) over een donor die contact had gehad tijdens de zwangerschap, bericht kreeg van de geboorte en de moeder kort bezocht. Volgens de Hoge Raad bleek daaruit niet dat partijen een familieband wilden creëren. De donor werd niet-ontvankelijk verklaard in zijn verzoek om een omgangsregeling.

Die uitspraak laat zien waarom een donorovereenkomst ertoe doet. Staat erin dat de donor geen ouderrol krijgt en hoe vaak er contact is, dan is dat een aanwijzing voor wat partijen wilden. Spreekt u juist regelmatig contact af, bijvoorbeeld elk kwartaal, dan kan dat later wijzen op een nauwe persoonlijke betrekking.

Moet de donor kinderalimentatie betalen?

Een donor die geen juridisch ouder is, betaalt in beginsel geen kinderalimentatie. Artikel 1:394 BW legt een onderhoudsplicht op de verwekker die geen ouder is. Een man die alleen zaad ter beschikking stelt voor kunstmatige inseminatie, geldt daarbij in de regel niet als verwekker.

Dat verandert als de omstandigheden laten zien dat de donor meer was dan donor, bijvoorbeeld bij natuurlijke inseminatie of als hij feitelijk een vaderrol op zich nam. Hij kan dan als verwekker worden aangemerkt. Bovendien kan het ouderschap van de verwekker op grond van artikel 1:207 BW door de rechter worden vastgesteld, met alle ouderlijke plichten van dien. Een donorovereenkomst die vastlegt dat de donor uitsluitend doneert en dat de inseminatie kunstmatig plaatsvindt, helpt dit onderscheid aan te tonen.

Wat legt u vast in een donorovereenkomst?

• De gegevens van de donor en de wensouder(s)
• Dat de donor uitsluitend doneert en hoe de inseminatie plaatsvindt
• Wie de tweede juridische ouder wordt, en via erkenning of adoptie
• Of de donor het kind ooit mag erkennen of gezag mag vragen
• Contact met het kind: hoe vaak, vanaf welke leeftijd en op wiens initiatief
• Wanneer en hoe het kind hoort wie de donor is
• Medische afspraken, zoals onderzoek naar erfelijke aandoeningen en inzage in uitslagen
• Vergoedingen, zoals reiskosten en kosten van medisch onderzoek
• Privacy en geheimhouding
• Wat er gebeurt als de situatie verandert, zoals een verhuizing of een nieuw kind

Wat controleert u als wensouder voordat u tekent?

• Staat er dat de donor geen ouderrol krijgt en dat hij het kind alleen erkent als u dat samen afspreekt?
• Is geregeld hoe uw partner juridisch ouder wordt, en is de erkenning bij voorkeur vóór de geboorte gepland?
• Zijn de contactafspraken zo concreet dat ze later niet als gezinsleven kunnen worden uitgelegd?
• Bewaart u de getekende overeenkomst samen met de stukken over de inseminatie?

Wat controleert u als donor voordat u tekent?

• Staat er dat u alleen zaad ter beschikking stelt via kunstmatige inseminatie, zodat u niet als verwekker geldt (artikel 1:394 BW)?
• Welke kosten krijgt u vergoed, zoals reiskosten en medisch onderzoek?
• Welk contact mag u met het kind hebben, en wilt u ooit erkennen?
• Hoe wordt uw privacy beschermd en wanneer hoort het kind wie u bent?

Wanneer past u de donorovereenkomst aan?

Pas de overeenkomst aan zodra uw omstandigheden veranderen. Denk aan een verhuizing die het contact met de donor raakt, een nieuwe partner of een tweede kind met dezelfde donor. Leg wijzigingen schriftelijk vast en laat beide partijen tekenen, zodat later niet onduidelijk is welke versie geldt.

Ook zonder wijziging is het verstandig een oudere overeenkomst te laten nakijken. Zo is de taak van de Stichting donorgegevens overgegaan naar het College donorgegevens kunstmatige bevruchting. Een overeenkomst die nog naar de oude instantie of oude regels verwijst, sluit niet altijd meer aan bij de huidige situatie.

Veelgestelde vragen

Wat als de donor zich niet aan de overeenkomst houdt?

Voor afspraken over kosten en privacy kunt u nakoming of schadevergoeding vorderen, zoals bij elke overeenkomst (Boek 6 BW). Gaat het om ouderschap, gezag of omgang, dan beslist de rechter in het belang van het kind. De overeenkomst is dan een belangrijk bewijsstuk, maar niet doorslaggevend.

Moet de donorovereenkomst naar de notaris?

Nee. Een onderhandse overeenkomst die beide partijen ondertekenen, is geldig. Een notariële akte maakt het wel lastiger om later de handtekening of de datum te betwisten. De bewijsregels staan in artikel 157 en volgende van het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering.

Wat als we later naar het buitenland verhuizen?

Andere landen erkennen een Nederlandse erkenning of adoptie niet altijd op dezelfde manier. De Rijksoverheid wijst erop dat de keuze tussen erkenning en adoptie gevolgen kan hebben in het buitenland. Laat u daarover informeren voordat u die keuze maakt.

Hoe wij u helpen met een donorovereenkomst

• Wij stellen de donorovereenkomst op of controleren een bestaande overeenkomst op ouderschap, contact en kosten.
• Wij adviseren hoe de partner van de moeder juridisch ouder wordt: van rechtswege, door erkenning of door adoptie.
• Wij passen de overeenkomst aan als uw omstandigheden veranderen.
• Wij staan u bij in een procedure over erkenning, omgang of alimentatie.

Meer over hoe Law & More u hierbij helpt, leest u op de pagina familierecht advocaat.