Boetebeding in contracten: hoe ver mag u gaan met contractuele boetes?

Gepubliceerd op 19 oktober 2025 · Laatst bijgewerkt op 8 oktober 2026

Wat doet een boetebeding in uw contract?

Bij een boetebeding mag u in beginsel zelf de hoogte van de boete afspreken, maar de rechter kan die boete op verzoek matigen als de billijkheid dat klaarblijkelijk eist. Dat laatste is de belangrijkste uitzondering: een boete die duidelijk te hoog is ten opzichte van de werkelijke schade houdt niet altijd stand. Voor werknemers en consumenten gelden bovendien extra beschermingsregels die de contractsvrijheid verder inperken.

Een boetebeding treedt volgens artikel 6:91 en 6:92 van het Burgerlijk Wetboek (BW) in de plaats van de wettelijke schadevergoeding, tenzij u dat contractueel anders regelt. Voor de manier waarop rechters een boete beoordelen, verwijzen wij naar gepubliceerde rechtspraak over matiging.

In het kort komt een boetebeding neer op drie mogelijke functies:

• Een financiële prikkel om de afspraak wel na te komen (aansporingsfunctie).
• Een vooraf vastgestelde vergoeding, zodat u de werkelijke schade niet hoeft te bewijzen (vervangt de schadevergoeding).
• Bewijs van de afspraak zelf: de schuldeiser hoeft niet aan te tonen dat en hoeveel schade is geleden.

Welke vormen van een boetebeding zijn er?

Een boetebeding kan een vast bedrag per overtreding zijn, een oplopende boete per dag of week, of een boete voor één specifiek benoemde verplichting.

Een boetebeding is een bepaling in de overeenkomst die regelt dat de ene partij een geldsom of andere prestatie verschuldigd is zodra zij een verplichting niet nakomt. Partijen kunnen de boete op een vast bedrag zetten, los van de werkelijke schade, of de boete juist koppelen aan de daadwerkelijk geleden schade.

Zo kan een boetebeding gaan om een vaste boete per overtreding, een oplopende boete per dag of week dat de overtreding voortduurt, of een boete die alleen geldt voor specifiek benoemde verplichtingen, zoals een concurrentie- of geheimhoudingsbeding.

In de praktijk komt u een boetebeding in veel verschillende soorten overeenkomsten tegen: in een aannemingsovereenkomst bij te late oplevering, in een huurovereenkomst bij onderhuur zonder toestemming, in een geheimhoudingsovereenkomst (NDA) bij het delen van vertrouwelijke informatie, en in een arbeidsovereenkomst bij overtreding van een concurrentie- of relatiebeding. De wettelijke grenzen die hierna aan bod komen, gelden in beginsel voor al deze varianten, met de arbeidsovereenkomst en de consumentenovereenkomst als belangrijkste uitzonderingen met eigen, striktere regels.

Boetebeding of contractuele rente: wat is het verschil?

Een boetebeding en een rentebeding lijken op elkaar, maar zijn niet hetzelfde. Contractuele rente is specifiek bedoeld als vergoeding voor het te laat betalen van een geldsom en loopt door zolang de betaling uitblijft. Een boetebeding is breder: het kan voor iedere denkbare tekortkoming gelden, niet alleen voor een betalingsachterstand, en is meestal een vast bedrag of een vast bedrag per tijdseenheid in plaats van een percentage over de hoofdsom.

Wat is de wettelijke basis van het boetebeding?

De regels staan in de artikelen 6:91 tot en met 6:94 BW; voor werknemers geldt daarnaast artikel 7:650 BW.

Wat zegt artikel 6:91 BW?

Volgens artikel 6:91 BW is een boetebeding ieder beding waarbij is bepaald dat u, als u een verbintenis niet nakomt, een geldsom of andere prestatie moet voldoen, ongeacht of dit dient tot vergoeding van schade of enkel als aansporing. De schuldeiser kan niet zowel nakoming van de hoofdverplichting als de boete vorderen (artikel 6:92 lid 1 BW).

Wat u op grond van het boetebeding verschuldigd bent, komt op grond van artikel 6:92 lid 2 BW in de plaats van de wettelijke schadevergoeding, tenzij u schriftelijk anders afspreekt. Is de tekortkoming niet aan u toe te rekenen – bijvoorbeeld bij overmacht – dan hoeft u de boete niet te betalen (artikel 6:92 lid 3 BW). Is voor het vorderen van schadevergoeding een ingebrekestelling nodig, dan geldt dezelfde eis voor het vorderen van de boete (artikel 6:93 BW).

Wilt u dat naast de boete óók de werkelijke schade vergoed kan worden, dan moet u dat uitdrukkelijk in het contract opnemen. Zonder die afspraak vervangt de boete de volledige schadevergoeding.

Regelend of dwingend recht?

De meeste regels over boetebedingen zijn regelend recht: u mag er bij overeenkomst van afwijken, mits u dat schriftelijk vastlegt. Zo kunt u afspreken dat de boete verschuldigd is zonder voorafgaande ingebrekestelling, of dat naast de boete ook volledige schadevergoeding kan worden gevorderd.

Het matigingsrecht van artikel 6:94 BW ligt anders: dat is dwingend recht. Een beding dat de bevoegdheid van de rechter om te matigen uitsluit, is op grond van artikel 6:94 lid 3 BW nietig. De rechter matigt overigens alleen op verzoek van de partij die de boete moet betalen, en nooit uit eigen beweging – behalve bij consumentencontracten, waar Europese regels over oneerlijke bedingen een ambtshalve toets voorschrijven.

Welke grenzen gelden per soort contract?

Hoeveel ruimte u heeft om een boete af te spreken, hangt sterk af van het type contract en de positie van de partijen. Voor arbeidsovereenkomsten en consumentencontracten gelden strengere beschermingsregels dan voor overeenkomsten tussen ondernemingen.

Welke grenzen gelden in een arbeidsovereenkomst?

In een arbeidsovereenkomst gelden de strengste grenzen: op grond van artikel 7:650 BW mag u per week niet meer dan een half dagloon aan boetes bij de werknemer in rekening brengen, en ook een enkele boete mag dat bedrag niet overschrijden. Deze bepaling is dwingend recht: u kunt er niet ten nadele van de werknemer van afwijken.

Daarnaast gelden vormvereisten: het boetebeding moet schriftelijk zijn overeengekomen, de overtreden voorschriften en het boetebedrag moeten in de overeenkomst zijn genoemd, en de bestemming van de boete moet vooraf duidelijk zijn vastgelegd. De boete mag niet – direct of indirect – ten voordele van de werkgever zelf komen.

Voor een concurrentie- of relatiebeding dat pas na het einde van de arbeidsovereenkomst gaat gelden, geldt dit wettelijke maximum niet op dezelfde manier; daar kunnen partijen een hogere boete afspreken, mits die in verhouding staat tot het belang dat de werkgever wil beschermen. Ook dan blijft de rechter bevoegd om te matigen als de boete onredelijk uitpakt.

Toets de hoogte van een boetebeding tijdens het dienstverband dus altijd aan het actuele dagloon van de werknemer: een boete die op papier redelijk lijkt, kan in de praktijk toch te hoog zijn als het weekmaximum van artikel 7:650 BW wordt overschreden.

Welke grenzen gelden tussen ondernemingen?

Tussen ondernemingen heeft u meer contractsvrijheid, maar geen onbeperkte vrijheid: de rechter kan een boete op grond van artikel 6:94 BW matigen als toepassing daarvan tot een klaarblijkelijk onaanvaardbaar resultaat leidt. Professionele partijen worden geacht bewust te hebben onderhandeld, dus rechters matigen in de praktijk terughoudender dan bij consumenten.

Een vaste rekenregel voor “hoeveel procent van de contractwaarde nog redelijk is” bestaat niet – dat hangt af van de aard van de overtreding, de onderhandelingspositie van partijen en de werkelijke (potentiële) schade. Een voorbeeld ter illustratie: een boete van €10.000 per dag vertraging bij een levering van €50.000 zal een rechter eerder matigen dan diezelfde boete bij schending van een exclusiviteitsbeding in een omvangrijke distributieovereenkomst.

Welke grenzen gelden bij consumenten?

Bij consumenten geldt de strengste bescherming: een boetebeding dat onredelijk bezwarend is, is op grond van artikel 6:233 BW vernietigbaar. Anders dan bij matiging gaat het hier niet om het verlagen van de boete, maar om het (op verzoek van de consument, of ambtshalve door de rechter) buiten toepassing laten van het hele beding.

Of een boetebeding onredelijk bezwarend is, hangt onder meer af van de hoogte van de boete in verhouding tot de waarde van de prestatie, of het beding vooraf is onderhandeld, en de overige omstandigheden van het geval. De rechter toetst dit bij consumenten uit eigen beweging, ook als de consument zelf niets over het beding heeft aangevoerd.

Voor u als ondernemer betekent dit dat een boetebeding in algemene voorwaarden richting consumenten extra zorgvuldig moet worden geformuleerd: leg de boete in verhouding tot de werkelijke belangen vast, motiveer waarom de hoogte redelijk is, en zorg dat de consument de voorwaarden vooraf kon lezen. Kan de consument de voorwaarden niet tijdig inzien, dan is dat op zichzelf al een grond voor vernietiging, los van de hoogte van de boete.

In de praktijk speelt de werkelijke vraag pas als een van de partijen de boete daadwerkelijk inroept. Dan komt het aan op de manier waarop de rechter toetst.

Wanneer matigt de rechter een boete?

Rechterlijke matiging is het belangrijkste correctiemechanisme tegen een buitensporig boetebeding. De rechter beoordeelt of toepassing van de boete in de gegeven omstandigheden tot een klaarblijkelijk onaanvaardbaar resultaat leidt, en matigt zo nodig naar een bedrag dat hij wel redelijk vindt – met dien verstande dat u nooit minder krijgt toegewezen dan de wettelijke schadevergoeding (artikel 6:94 lid 1 BW).

Een verzoek tot matiging is geen aparte procedure: u voert het aan als verweer op het moment dat de wederpartij de boete bij de rechter vordert, bijvoorbeeld in een dagvaarding of tijdens een schikkingsoverleg. Een vordering tot betaling van een contractuele boete verjaart, net als andere vorderingen uit een overeenkomst, in beginsel na vijf jaar. Wacht daarom niet te lang met het inroepen van uw recht op matiging, en evenmin te lang met het incasseren van een boete waar u zelf recht op meent te hebben.

Hoe beoordeelt de rechter een boetebeding stap voor stap?

Dit afwegingskader gebruikt de rechter zodra de schuldenaar om matiging verzoekt, of – bij consumenten – ambtshalve:

1. Vergelijking met de werkelijke schade: hoe verhoudt de bedongen boete zich tot de schade die door de overtreding is ontstaan of redelijkerwijs kon ontstaan?
2. Aard en functie van het beding: is de boete vooral bedoeld als aansporing tot nakoming, of als (forfaitaire) schadevergoeding? Een zuiver punitieve boete wordt kritischer beoordeeld.
3. Overige omstandigheden: de ernst van de overtreding, de verhouding tussen partijen, eventuele onderhandelingen over het beding en de duur van de overtreding wegen mee.
4. Uitkomst: is de boete klaarblijkelijk onaanvaardbaar, dan matigt de rechter deze tot een bedrag dat hij, gelet op alle omstandigheden, wel redelijk vindt.

Hoe verschillen B2B- en consumentencontracten?

Bij consumenten toetst de rechter strenger en uit eigen beweging; tussen ondernemingen matigt hij alleen op verzoek en terughoudend.

Dit verschil in bescherming bestaat omdat een consument wordt geacht minder onderhandelingsmacht en juridische kennis te hebben dan een professionele partij. Bij B2B-contracten gaat de wet uit van twee partijen die de risico’s bewust hebben afgewogen.

Hoe voorkomt u veelvoorkomende knelpunten?

In de praktijk lopen ondernemers en werkgevers vaak tegen dezelfde vragen aan bij het opstellen of toepassen van een boetebeding.

Wat doet u als de boete veel hoger is dan de schade?

Onderbouw de boetehoogte bij het sluiten van het contract met een realistische schade-inschatting en leg die onderbouwing vast. Overweeg een oplopende boete, zodat de hoogte meegroeit met de duur van de overtreding.

Een voorbeeld ter illustratie: in plaats van één vaste boete van €10.000 per dag, kunt u werken met €500 voor de eerste week, €750 voor de tweede week en €1.000 vanaf de derde week, gekoppeld aan aantoonbare kosten zoals vervangende inkoop of gederfde winst. Zo’n opbouw houdt eerder stand bij een verzoek tot matiging.

Hoe regelt u of de boete naast schadevergoeding geldt?

Leg uitdrukkelijk vast of de boete de schadevergoeding vervangt (zuiver boetebeding) of dat u daarnaast ook aanvullende schade kunt vorderen (cumulatief beding). Zonder die afspraak geldt de hoofdregel van artikel 6:92 lid 2 BW: de boete vervangt de schadevergoeding.

Voorbeeldtekst voor een zuiver boetebeding: “De overeengekomen boete vervangt iedere aanspraak op schadevergoeding wegens de overtreding, behoudens opzet of bewuste roekeloosheid van de schuldenaar.”

Mag een boetebeding matiging uitsluiten?

Een beding dat de rechterlijke matigingsbevoegdheid volledig uitsluit, is nietig op grond van artikel 6:94 lid 3 BW. Werk in plaats daarvan met een plafond, bijvoorbeeld: “De totale boete bedraagt nooit meer dan 20% van de contractwaarde,” of met een procedurele waarborg zoals overleg voorafgaand aan het opleggen van de boete.

Wat als de boete niet duidelijk is omschreven?

Een boetebeding dat niet precies aangeeft voor welke overtreding welk bedrag geldt, leidt al snel tot discussie – en bij een arbeidsovereenkomst zelfs tot ongeldigheid, omdat artikel 7:650 BW vereist dat de overtreden voorschriften en het boetebedrag met name worden genoemd. Beschrijf daarom per verplichting concreet wanneer de boete verschuldigd is, hoe hij wordt berekend en of hij per overtreding, per dag of eenmalig geldt.

Waar let u op als u een boetebeding opstelt?

Gebruik onderstaande punten als uitgangspunt bij het opstellen of beoordelen van een boetebeding:

• Is duidelijk omschreven welke verplichting de boete uitlokt?
• Staat het boetebedrag, of de manier waarop het wordt berekend, met name genoemd?
• Is vastgelegd of de boete de schadevergoeding vervangt of dat u daarnaast aanvullende schade kunt vorderen?
• Is de hoogte in verhouding tot de mogelijke schade en het belang dat u wilt beschermen?
• Is bij een arbeidsovereenkomst rekening gehouden met het weekmaximum van artikel 7:650 BW?
• Is bij een consumentenovereenkomst de boete niet onevenredig hoog in verhouding tot de prestatie?
• Is het beding schriftelijk vastgelegd en heeft de wederpartij het vooraf kunnen lezen?
• Sluit het beding de rechterlijke matigingsbevoegdheid niet uit?

Waar let u op als u een boete moet betalen?

• Controleer of de tekortkoming u kan worden toegerekend; bij overmacht is de boete niet verschuldigd (artikel 6:92 lid 3 BW).
• Ga na of een ingebrekestelling nodig was en of die is verstuurd (artikel 6:93 BW).
• Controleer dat de wederpartij niet zowel nakoming als de boete vordert (artikel 6:92 lid 1 BW).
• Verzoek de rechter om matiging als de boete buitensporig is in verhouding tot de schade (artikel 6:94 BW).
• Is de boete opgelegd tijdens uw dienstverband, toets die dan aan het maximum van een half dagloon per week (artikel 7:650 BW).

Wat kunnen wij voor u doen bij een boetebeding?

Wij helpen zowel de partij die een boete wil bedingen of innen als de partij die een boete moet betalen.

• Wij stellen een boetebeding op met een onderbouwde hoogte en een duidelijke keuze tussen vervangende of aanvullende schadevergoeding (artikel 6:92 BW).
• Wij toetsen een boetebeding in een arbeidsovereenkomst aan de vormvereisten en het maximum van artikel 7:650 BW.
• Wij beoordelen boetebedingen in algemene voorwaarden voor consumenten op onredelijk bezwarende bepalingen (artikel 6:233 BW).
• Wij vorderen een verbeurde boete namens u, na een ingebrekestelling als die vereist is (artikel 6:93 BW).
• Wij voeren verweer tegen een boetevordering en verzoeken de rechter zo nodig om matiging (artikel 6:94 BW).

Samengevat

1. Een boetebeding vervangt volgens artikel 6:92 BW de wettelijke schadevergoeding, tenzij u schriftelijk anders afspreekt.
2. De rechter kan een boete op verzoek matigen (artikel 6:94 BW), maar een beding dat matiging uitsluit is nietig.
3. In een arbeidsovereenkomst geldt op grond van artikel 7:650 BW een maximum van een half dagloon per week aan boetes.
4. Bij consumenten kan een onredelijk bezwarend boetebeding worden vernietigd op grond van artikel 6:233 BW – de rechter toetst dit uit eigen beweging.
5. Leg altijd schriftelijk vast of de boete de schadevergoeding vervangt of dat u daarnaast aanvullende schade kunt vorderen.

Veelgestelde vragen over het boetebeding

Kan ik naast de boete ook nakoming vorderen?

Nee. U kunt niet zowel nakoming van de oorspronkelijke verplichting als de boete vorderen (artikel 6:92 lid 1 BW). U kiest voor de boete, of voor nakoming.

Moet ik bewijzen dat ik schade heb geleden om de boete te kunnen innen?

Nee, dat is juist een van de voordelen van een boetebeding: u hoeft de werkelijke schade niet te bewijzen om de boete te kunnen vorderen.

Kan een boetebeding met terugwerkende kracht worden gewijzigd?

Een boetebeding is en blijft een contractuele afspraak. Wijziging kan alleen met instemming van beide partijen, of – voor een lopende overtreding – via een beroep op matiging bij de rechter.

Geldt matiging ook als ik zelf akkoord ben gegaan met de boete?

Ja. Instemming met het boetebeding bij het sluiten van het contract staat een verzoek tot matiging later niet in de weg. De rechter kijkt naar de omstandigheden op het moment dat de boete wordt ingeroepen, niet alleen naar wat u destijds heeft afgesproken.

Wat gebeurt er als de tegenpartij failliet gaat voordat de boete is betaald?

Een vordering uit een boetebeding is in beginsel een gewone concurrente vordering die u, net als andere vorderingen, bij de curator moet indienen. Of en in hoeverre u wordt uitbetaald, hangt af van de afwikkeling van het faillissement en van de vraag of er voldoende boedel overblijft voor concurrente schuldeisers.

Kan ik een boetebeding ook los van de rest van het contract vernietigen?

Ja, bij consumentenovereenkomsten is dat juist het uitgangspunt: alleen het onredelijk bezwarende boetebeding zelf wordt vernietigd op grond van artikel 6:233 BW, terwijl de overige afspraken in de overeenkomst gewoon in stand blijven en dus verder gelden zoals overeengekomen.

Meer over hoe Law & More u hierbij helpt, leest u op de pagina civiel recht advocaat.