Internationale huwelijken: welk recht geldt bij echtscheiding?

Als partners met verschillende nationaliteiten of woonplaatsen willen scheiden, wordt het al snel ingewikkeld. Bij een internationale echtscheiding bepaalt het internationaal privaatrecht welke wetten gelden, afhankelijk van nationaliteit, woonplaats en eventuele keuzes die de partners ooit hebben gemaakt. Het is dus zeker niet vanzelfsprekend dat Nederlands recht altijd geldt, zelfs niet als je in Nederland woont.

De uitdagingen bij internationale scheidingen gaan verder dan alleen het bepalen van het toepasselijke recht. Partners moeten ook uitzoeken welke rechter bevoegd is en hoe kinderen en bezittingen verdeeld worden.

Een buitenlands huwelijk moet eerst erkend zijn in Nederland voordat je überhaupt kunt scheiden.

Wat is een internationale echtscheiding?

Een internationale echtscheiding ontstaat zodra buitenlandse elementen een rol spelen bij het uit elkaar gaan. Dit brengt complexe juridische vraagstukken met zich mee, omdat je vaak met meer dan één rechtssysteem te maken krijgt.

Definitie van internationale huwelijken en echtscheidingen

Internationale huwelijken zijn huwelijken waarbij de partners verschillende nationaliteiten hebben of in het buitenland zijn getrouwd. Zulke huwelijken vallen dus onder verschillende rechtssystemen.

Een internationale echtscheiding is wanneer buitenlandse factoren meespelen bij het uit elkaar gaan. Dat kan juridische complicaties opleveren, want elk land heeft zijn eigen regels.

De scheiding wordt internationaal zodra er grensoverschrijdende elementen zijn. Advocaten en rechters moeten dan rekening houden met meer dan één rechtssysteem.

Kenmerken van internationale echtscheidingen:

• Verschillende nationaliteiten van partners
• Huwelijk gesloten in het buitenland
• Woonplaats in verschillende landen
• Bezittingen in meerdere landen

Wanneer is er sprake van internationale aspecten?

Internationale aspecten komen in meerdere situaties voor. Meestal gaat het om verschillen in nationaliteit of woonplaats.

Nationaliteit speelt een rol zodra partners verschillende paspoorten hebben. Denk aan een Nederlandse vrouw en een Duitse man: je krijgt dan te maken met twee rechtssystemen.

Woonplaats in het buitenland zorgt ook voor internationale aspecten. Stel, partners trouwen in Nederland maar verhuizen daarna naar België—dan zit je in een internationale situatie.

Bezittingen in meerdere landen maken het allemaal nog lastiger. Een huis in Frankrijk en een bedrijf in Nederland vallen onder verschillende wetten.

De plaats van het huwelijk kan trouwens ook relevant zijn. Trouwen in Italië terwijl je beide Nederlands bent, kan gevolgen hebben voor de scheiding.

Verschillen met nationale echtscheiding

Nationale echtscheiding volgt alleen Nederlandse wetten en procedures. Alles valt dan onder één rechtssysteem.

Bij internationale echtscheiding moet je juist met meerdere systemen rekening houden. Dat maakt het proces vaak ingewikkelder en duurder.

Belangrijke verschillen:

Kosten en tijd lopen flink op bij internationale scheidingen. Door de juridische complexiteit duurt het vaak langer en betaal je meer.

Juridische expertise is eigenlijk onmisbaar als er internationale aspecten zijn. Je hebt een advocaat nodig die verstand heeft van internationaal privaatrecht.

De erkenning van beslissingen in andere landen kan lastig zijn. Een Nederlandse uitspraak moet soms ook nog in het buitenland erkend worden.

Bevoegdheid van de rechter bij internationale echtscheiding

Bij internationale echtscheidingen bepalen woonplaats en nationaliteit welke rechter de zaak mag behandelen. Soms zijn er zelfs meerdere landen tegelijk bevoegd, wat een ‘race to court’ kan veroorzaken.

Woonplaats en nationaliteit als bepalende factoren

De gewone verblijfplaats en nationaliteit van beide partners zijn doorslaggevend bij het bepalen van de rechtsmacht. Deze regels staan in de Brussel II-ter Verordening.

De Nederlandse rechter is bevoegd als:

• Beide partners de Nederlandse nationaliteit hebben
• Een van de partners gewoonlijk in Nederland woont
• Het laatste gezamenlijke woonland Nederland was

Gewone verblijfplaats betekent simpelweg het land waar iemand daadwerkelijk woont. Dat hoeft niet gelijk te zijn aan de nationaliteit.

Als twee Nederlanders in het buitenland wonen, blijft de Nederlandse rechtbank bevoegd. Hun nationaliteit geeft ze het recht om in Nederland te scheiden.

Voorwaarden voor een echtscheidingsprocedure in Nederland

Voor een echtscheidingsprocedure in Nederland gelden een paar voorwaarden. Het huwelijk moet eerst erkend zijn in Nederland.

Een buitenlands huwelijk wordt erkend als het geldig is volgens het recht van het land waar het is gesloten. Dit geldt ook voor religieuze of traditionele huwelijken.

De partner moet minimaal zes maanden in Nederland wonen voordat de Nederlandse rechter bevoegd wordt. Deze termijn geldt als alleen de gewone verblijfplaats als grond wordt gebruikt.

Als meerdere landen rechtsmacht hebben, mogen partijen kiezen uit verschillende bevoegde rechters. Er is geen vaste volgorde tussen die gronden.

Rechtsmacht bij kinderen en gezag

Als er kinderen zijn, gelden dezelfde bevoegdheidsregels als bij de echtscheiding zelf. De Brussel II-ter Verordening regelt zowel echtscheiding als gezag over de kinderen.

De rechter die bevoegd is voor de echtscheiding, beslist ook over:

• Gezag over de kinderen
• Omgangsregelingen
• Kinderalimentatie

Ouders hoeven daardoor niet naar verschillende landen voor verschillende onderdelen van hun scheiding. Alles kan in één procedure geregeld worden.

‘Race to court’: procedure bij meerdere bevoegde landen

Als meerdere landen bevoegd zijn, ontstaat soms een ‘race to court’. Wie het eerst een procedure start, bepaalt in welk land de zaak wordt behandeld.

De rechter die later wordt aangezocht, moet wachten tot duidelijk is of de eerste rechter bevoegd is. Dit heet litispendentie.

Blijkt de eerste rechter bevoegd, dan verwijst de Nederlandse rechter partijen naar dat buitenlandse gerecht. Zo voorkom je tegenstrijdige uitspraken.

Strategisch handelen is dus belangrijk bij internationale echtscheidingen. Wie snel is, heeft soms echt een voordeel als je voorkeur hebt voor een bepaald rechtssysteem.

Toepasselijk recht bij internationale scheidingen

Bij internationale scheidingen bepalen specifieke Europese regels welk land zijn wet mag toepassen. Partners mogen zelf kiezen welk recht geldt, maar als ze geen keuze maken, gelden vaste regels.

Het belang van het kiezen van het rechtsstelsel

Het kiezen van het juiste rechtsstelsel heeft grote gevolgen voor de scheiding. Elk land heeft z’n eigen regels over alimentatie, vermogensverdeling en kinderen.

Nederlandse regels zijn vaak soepeler dan die van andere landen. Nederland vraagt alleen om een duurzame ontwrichting van het huwelijk.

Andere landen stellen soms strengere eisen.

Het gekozen recht bepaalt ook:

• Hoe lang de procedure duurt
• Welke documenten nodig zijn
• Of er wachttijden gelden
• Welke kosten partners moeten betalen

Wie bewust kiest, houdt meer controle. Je weet van tevoren welke regels gelden.

Rome III-Verordening: regels voor het toepasselijk recht

De Rome III-Verordening geldt in alle EU-landen behalve Denemarken. Deze wet bepaalt welk land zijn regels mag gebruiken bij internationale scheidingen.

De verordening geeft partners veel vrijheid. Ze mogen kiezen uit verschillende rechtsstelsels die een band hebben met hun situatie.

Toegestane keuzes zijn:

• Het recht van het land waar beide partners wonen
• Het recht van het land waar zij laatst samen woonden
• Het recht van het land waarvan een van hen burger is
• Het recht van het land waar de procedure loopt

De keuze moet op papier staan. Beide partners moeten ermee instemmen.

Een advocaat helpt vaak bij deze keuze. Het is niet verplicht, maar wel verstandig.

Keuze-overeenkomst tussen partners

Partners kunnen een keuze-overeenkomst maken voor of tijdens het huwelijk. Ook tijdens de scheidingsprocedure kan dat nog.

De overeenkomst moet aan strenge eisen voldoen. Beide partners tekenen de tekst.

Een notaris of advocaat stelt de overeenkomst op.

Belangrijke voorwaarden:

• De keuze moet duidelijk zijn beschreven
• Beide partners moeten vrijwillig instemmen
• Het gekozen recht moet toegestaan zijn
• De overeenkomst mag niet tegen de openbare orde zijn

De eerste keuze geldt voor de hele procedure. Je kunt later niet zomaar van recht wisselen.

Volgorde bij ontbreken van een keuze-overeenkomst

Zonder keuze-overeenkomst bepaalt de Rome III-Verordening automatisch welk recht geldt. De regels volgen een vaste volgorde.

Eerste regel: Het recht van het land waar beide partners op het moment van de procedure wonen.

Dit geldt ook als zij daar pas kort wonen.

Tweede regel: Wonen de partners in verschillende landen? Dan geldt het recht van het land waar zij laatst samen woonden.

Dat moet binnen een jaar voor de procedure zijn geweest. Een van beiden moet daar nog steeds wonen.

Derde regel: Als dat niet lukt, geldt het recht van het land waarvan beide partners burger zijn.

Laatste regel: Past geen van de regels? Dan geldt het recht van het land waar de procedure loopt.

In Nederland wordt dan Nederlands recht toegepast.

Financiële afwikkeling en vermogensverdeling

Bij internationale echtscheidingen hangt de vermogensverdeling af van welk huwelijksvermogensregime geldt en welk land de regels bepaalt. Buitenlandse bezittingen en alimentatie vragen om extra aandacht, want elk land pakt het anders aan.

Huwelijksvermogensregime en internationale regels

Het toepasselijke recht bepaalt of echtgenoten in gemeenschap van goederen zijn gehuwd of andere afspraken hebben. Die keuze heeft grote gevolgen voor de verdeling.

Voor huwelijken na 29 januari 2019 geldt de Huwelijksvermogensrecht Verordening. De hoofdregel: het recht van de eerste huwelijkswoonplaats is van toepassing.

Bij huwelijken tussen 1992 en 2019 geldt het Huwelijksvermogensverdrag. Hebben echtgenoten dezelfde nationaliteit? Dan geldt vaak het recht van hun nationaliteit.

Huwelijkse voorwaarden kunnen veel onduidelijkheid voorkomen. Je kunt daarin kiezen welk recht geldt voor het vermogensregime.

Zonder huwelijkse voorwaarden bepalen internationale regels welk recht van toepassing is:

• Nederlandse echtgenoten in buitenland: vaak Nederlands recht
• Buitenlandse echtgenoten in Nederland: hangt af van woonplaats en nationaliteit
• Gemengde nationaliteiten: recht van eerste woonplaats

Verdeling van buitenlandse bezittingen

Buitenlandse bezittingen maken het verdelen van vermogen ingewikkelder. Elk land heeft z’n eigen regels voor huizen, bankrekeningen en investeringen.

Huizen in het buitenland vallen meestal onder lokale wetgeving. Een vakantiewoning in Frankrijk? Dan gelden Franse regels, zelfs als het huwelijk onder Nederlands recht valt.

Bankrekeningen en aandelen zijn vaak makkelijker te verdelen. Die volgen het recht dat geldt voor het huwelijksvermogensregime.

Praktische problemen bij internationale verdeling:

• Verschillende belastingregels per land
• Wisselkoersrisico’s bij verkoop
• Lokale procedures voor eigendomsoverdracht
• Hoge kosten voor juridische bijstand

Goede documentatie van alle bezittingen is echt belangrijk. Je moet alles in kaart brengen—ook wat in het buitenland staat.

Alimentatie bij internationale echtscheidingen

Alimentatie bij internationale scheidingen volgt vaak andere regels dan vermogensverdeling. Het recht van het land waar de scheiding plaatsvindt bepaalt meestal de hoogte.

Nederlandse rechters passen Nederlandse alimentatieregels toe. Ze kijken naar inkomen, vermogen en levensstandaard van beide echtgenoten.

Problemen bij internationale alimentatie:

• Verschillende inkomens in verschillende landen
• Wisselende kosten van levensonderhoud
• Moeilijke handhaving over grenzen

De alimentatie moet vaak worden omgerekend naar de lokale munt. Wisselkoersschommelingen kunnen dan roet in het eten gooien.

Handhaving van alimentatie in het buitenland is soms lastig. EU-landen werken samen via speciale verdragen.

Buiten de EU wordt alimentatie innen een stuk moeilijker.

Je kunt samen afspraken maken over de munt waarin je betaalt. Dat voorkomt discussies achteraf.

Kinderen en internationale echtscheiding

Bij internationale echtscheidingen met kinderen bepaalt de woonplaats van de kinderen welk recht geldt voor kindregelingen. Internationale kinderontvoering vormt een speciale bedreiging die bescherming vraagt onder internationale verdragen.

Hoofdverblijfplaats en toepasselijk recht op kindregelingen

De hoofdregel: het recht van het land waar de kinderen wonen geldt. Nederlandse rechters kijken naar de gewone verblijfplaats van de kinderen om te bepalen welke wet van toepassing is.

Wonen de kinderen in Nederland? Dan geldt Nederlands recht voor beslissingen over:

• Ouderlijk gezag
• Omgangsregelingen
• Alimentatie
• Hoofdverblijfplaats

De Nederlandse rechter mag alleen beslissen als de kinderen echt in Nederland wonen.

Zijn ouders het niet eens over de bevoegde rechter en wonen de kinderen in het buitenland? Dan kan de Nederlandse rechter niet beslissen over kindregelingen.

Een ouderschapsplan is verplicht bij internationale echtscheidingen met minderjarige kinderen. Dat plan moet rekening houden met de internationale situatie van het gezin.

Internationale kinderontvoering en het Haags Kinderontvoeringsverdrag

Internationale kinderontvoering ontstaat als een ouder het kind zonder toestemming mee naar het buitenland neemt. Vooral bij internationale echtscheidingen levert dit flinke risico’s op voor kinderen.

Het Haags Kinderontvoeringsverdrag beschermt kinderen in zulke situaties. Meer dan 100 landen doen mee aan dit verdrag.

Het verdrag zorgt dat kinderen snel terugkeren naar hun gewone verblijfplaats. Ouders kunnen het verdrag inschakelen via de Nederlandse centrale autoriteit.

• Snelle procedure binnen 6 weken
• Directe terugkeer naar het oorspronkelijke land
• Beperkte uitzonderingen alleen als er ernstig gevaar dreigt

De centrale autoriteit helpt ouders bij het terughalen van kinderen die onrechtmatig naar het buitenland zijn gebracht. De rechter van het land waar het kind woonde, blijft bevoegd over de uiteindelijke kindregelingen.

Het verdrag regelt alleen de terugkeer, niet het ouderlijk gezag zelf. Dat blijft een apart traject.

Erkenning en uitvoering van buitenlandse echtscheidingen

Buitenlandse echtscheidingen worden meestal erkend in Nederland, maar er bestaan specifieke regels en uitzonderingen. De erkenning hangt af van zaken als de bevoegdheid van de buitenlandse rechter en of de uitspraak past binnen het Nederlandse recht.

Erkenning van buitenlandse uitspraken in Nederland

Nederland erkent buitenlandse echtscheidingen als aan bepaalde voorwaarden is voldaan. De buitenlandse rechter moet volgens Nederlandse maatstaven bevoegd zijn geweest.

Automatische erkenning geldt bij uitspraken uit EU-landen. Als de beslissing voldoet aan de Brussel II-ter Verordening, is er geen aparte procedure nodig.

Voor niet-EU landen liggen de regels strenger. De echtscheiding wordt erkend als:

• De buitenlandse rechter bevoegd was
• Beide partijen konden deelnemen aan de procedure
• De uitspraak onherroepelijk is
• Erkenning niet botst met de Nederlandse openbare orde

Sommige landen hebben bilaterale verdragen met Nederland. Zulke verdragen maken erkenning makkelijker dankzij duidelijke afspraken over wederzijdse acceptatie.

Problemen en uitzonderingen bij wederzijdse erkenning

Openbare orde is de belangrijkste uitzondering. Nederlandse rechters weigeren erkenning als de buitenlandse uitspraak botst met fundamentele Nederlandse principes.

Voorbeelden van weigeringsgronden:

• Discriminatie op basis van geslacht
• Geen eerlijke rechtspraak
• Schending van verdedigingsrechten
• Tegenstrijdigheid met eerdere Nederlandse uitspraken

Procedurele problemen kunnen ook voor weigering zorgen. Kreeg een partij geen kans om zich te verdedigen? Dan volgt meestal geen erkenning.

Bij tegenstrijdige uitspraken uit verschillende landen geldt de eerste onherroepelijke beslissing. Latere uitspraken over hetzelfde huwelijk worden niet meer erkend.

Bepaalde landen kennen echtscheidingsvormen die Nederland niet accepteert, zoals eenzijdige verstoting zonder rechterlijke controle. Zulke procedures passen niet bij de Nederlandse rechtsnormen.

Veelgestelde Vragen

Bij internationale echtscheidingen spelen allerlei factoren mee bij de keuze van het toepasselijke recht. Woonplaats, nationaliteit en gemaakte rechtskeuzes zijn hierbij belangrijk.

Hoe wordt bepaald welke wetgeving van toepassing is bij een echtscheiding van een internationaal huwelijk?

Het internationaal privaatrecht bepaalt welk recht geldt. Vaak zijn nationaliteit en woonplaats doorslaggevend.

Hebben de echtgenoten vooraf een rechtskeuze gemaakt? Dan geldt meestal het recht van dat gekozen land, mits die keuze volgens de internationale regels geldig is.

Is er geen rechtskeuze? Dan gebruikt men conflictregels om het toepasselijke recht te bepalen.

Bij een gezamenlijke nationaliteit geldt meestal het recht van dat land op het moment van het huwelijk. Ontbreekt die, dan kijkt men naar de huwelijksdomicilie.

Wat zijn de gevolgen van de keuze van het toepasselijke recht bij internationale echtscheidingen?

Het toepasselijke recht bepaalt hoe de echtscheiding wordt afgehandeld. Elk land heeft zijn eigen regels voor de verdeling van het vermogen.

Soms geldt het Nederlands recht voor de scheiding zelf, maar buitenlands recht voor de verdeling van het vermogen. Dat zorgt nog wel eens voor verwarring.

Ook onderhoudsregelingen hangen af van het toepasselijke recht. Dit kan veel uitmaken voor de financiële afspraken tussen ex-partners.

De regels over kinderen verschillen per land. Het toepasselijke recht bepaalt hoe gezag en omgang uitpakken.

Op welke manier beïnvloedt de woonplaats van de echtgenoten de rechtskeuze bij een internationale echtscheiding?

Woonplaats speelt een grote rol bij de keuze van het toepasselijke recht. Nederland kent zelfs een speciale regel van tien jaar.

Wonen de echtgenoten langer dan tien jaar in Nederland? Dan geldt het Nederlandse recht vaak automatisch voor hun huwelijksvermogen.

Ook de gewone verblijfplaats telt mee bij het bepalen van het toepasselijke recht, vooral als er geen gezamenlijke nationaliteit is.

Het land waar de echtgenoten binnen zes maanden na het huwelijk gaan wonen, heet de huwelijksdomicilie. Dat kan doorslaggevend zijn.

Welke procedure moet er gevolgd worden om een internationale echtscheiding aan te vragen?

Eerst kijkt men of de Nederlandse rechter bevoegd is. Dit gebeurt op basis van de Brussel II bis Verordening.

De Nederlandse rechter is bevoegd als een van de partners in Nederland woont. Ook als beide partners de Nederlandse nationaliteit hebben, kan de rechter hier de zaak behandelen.

Zijn de partijen in het buitenland getrouwd? Ze kunnen alsnog in Nederland scheiden als ze hier wonen of de Nederlandse nationaliteit hebben.

Na het vaststellen van de bevoegdheid dien je het echtscheidingsverzoek in bij de rechtbank. Daarna loopt de procedure volgens het Nederlandse procesrecht.

Hoe wordt de verdeling van het vermogen bepaald bij echtscheidingen die internationaal zijn?

Voor de verdeling van het vermogen kijkt men naar het Haags Huwelijksvermogensverdrag van 1978. Dat verdrag bepaalt welk recht geldt.

Elk land heeft zijn eigen regels voor huwelijksvermogensstelsels. In Nederland kennen we bijvoorbeeld gemeenschap van goederen of huwelijkse voorwaarden.

De verdeling verloopt niet overal hetzelfde. Het toepasselijke recht bepaalt hoe het vermogen verdeeld wordt.

Bij internationale huwelijken is het niet ongewoon dat het vermogen verspreid is over verschillende landen. Dat maakt de verdeling soms behoorlijk ingewikkeld.

Zijn er internationale verdragen of regels die de rechtsgeldigheid bepalen bij internationale echtscheidingen?

Het Haags Huwelijksvermogensverdrag van 1978 regelt welk recht geldt voor het vermogen. Veel Europese landen gebruiken dit verdrag.

De Brussel II bis Verordening bepaalt welke rechter mag beslissen over echtscheidingen. Deze regel geldt in de hele Europese Unie.

Buitenlandse echtscheidingsuitspraken kan Nederland erkennen. Dat gebeurt volgens internationale verdragen en regels.