Mondelinge afspraken: wanneer ze bindend zijn en hoe u ze bewijst

Gepubliceerd op 9 oktober 2025 · Laatst bijgewerkt op 29 oktober 2026

Een mondelinge afspraak is in Nederland in beginsel net zo bindend als een schriftelijk contract: de wet gaat uit van vormvrijheid (artikel 3:37 lid 1 BW). De belangrijkste uitzondering zijn afspraken waarvoor de wet een geschrift of notariële akte eist, zoals de koop van een woning door een particulier of een concurrentiebeding.

Het echte verschil met een schriftelijk contract zit in het bewijs. Ontkent de ander de afspraak, dan moet u aantonen dat zij bestaat en wat de inhoud was (artikel 150 Rv). Hieronder leest u wanneer een mondelinge afspraak bindend is, welke afspraken op papier moeten, hoe u haar bewijst en hoe u haar afdwingt.

Wanneer is een mondelinge afspraak juridisch bindend?

Volgens artikel 3:37 BW kan een verklaring in iedere vorm worden gedaan, tenzij de wet anders bepaalt. Een overeenkomst kan dus ontstaan in een gesprek, aan de telefoon, met een handdruk of door gedrag, zoals het betalen van een afgesproken bedrag. Voor een mondelinge afspraak gelden dezelfde eisen als voor een schriftelijk contract:

• Er is een aanbod dat de ander aanvaardt (artikel 6:217 BW).
• Wil en verklaring stemmen overeen, of de ander mocht redelijkerwijs op de verklaring vertrouwen (artikelen 3:33 en 3:35 BW). Een grap op een verjaardag levert meestal geen overeenkomst op.
• Beide partijen zijn handelingsbekwaam. Een minderjarige heeft in beginsel toestemming van zijn ouders nodig, behalve voor aankopen die bij zijn leeftijd gebruikelijk zijn (artikel 1:234 BW).
• De inhoud is niet in strijd met de wet, de openbare orde of de goede zeden (artikel 3:40 BW), en het is voldoende duidelijk wat partijen van elkaar moeten doen (artikel 6:227 BW). Bij een koop gaat het in elk geval om de zaak en de prijs.

Hoe werken aanbod en aanvaarding in een gesprek?

Een mondeling aanbod vervalt als het niet direct wordt aanvaard, tenzij de aanbieder een termijn noemt (artikel 6:221 lid 1 BW). Een schriftelijk aanbod vervalt pas als het niet binnen een redelijke tijd wordt aanvaard. Een antwoord dat afwijkt van het aanbod, geldt als een nieuw aanbod en als verwerping van het oorspronkelijke (artikel 6:225 lid 1 BW). Gaat de afwijking alleen over ondergeschikte punten, dan komt de overeenkomst toch tot stand, tenzij de aanbieder direct bezwaar maakt.

Een voorbeeld ter illustratie: u zegt dat u uw laptop voor € 400 verkoopt en de ander antwoordt direct akkoord. Dan is er een koopovereenkomst. Antwoordt hij voor € 350 wel, dan is er niets gesloten totdat u dat tegenbod aanvaardt.

Zwijgen geldt in de regel niet als aanvaarding. Aanvaarding kan wel blijken uit gedrag, bijvoorbeeld als een aannemer na uw opdracht direct aan het werk gaat.

Voor welke afspraken eist de wet een geschrift of notariële akte?

Alleen als een wetsbepaling dat uitdrukkelijk zegt. Wordt een voorgeschreven vorm niet gevolgd, dan is de rechtshandeling in beginsel nietig, tenzij de wet een ander gevolg noemt (artikel 3:39 BW). De wet eist een vorm vooral om partijen te beschermen tegen overhaaste beslissingen met grote gevolgen.

Koopt een bedrijf een pand, dan kan de koop wel mondeling tot stand komen; alleen de levering vraagt een notariële akte. Een huurovereenkomst, ook voor woonruimte of bedrijfsruimte, is vormvrij. Voor de opzegging van een huurovereenkomst voor woonruimte gelden wel vormregels (artikel 7:271 BW).

Ook de arbeidsovereenkomst zelf is vormvrij. De werkgever moet de belangrijkste gegevens wel schriftelijk of elektronisch verstrekken (artikel 7:655 BW). Een opzegging kan mondeling, maar moet duidelijk en ondubbelzinnig zijn. Leg haar daarom altijd schriftelijk vast.

Wie moet een mondelinge afspraak bewijzen?

Wie zich op een afspraak beroept, moet haar bewijzen als de ander haar betwist (artikel 150 Rv). U moet dan zowel het bestaan als de inhoud aannemelijk maken: wie partij is, wat er is afgesproken en wanneer. De rechter mag elk bewijsmiddel gebruiken en waardeert het vrij (artikel 152 Rv). De regels staan in het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering.

Een ondertekende onderhandse akte heeft tussen partijen dwingende bewijskracht, tenzij tegenbewijs slaagt (artikel 157 lid 2 Rv). Dat voordeel mist u bij een mondelinge afspraak. Uw eigen verklaring als partij levert bovendien geen bewijs in uw voordeel op, tenzij er al ander, onvolledig bewijs ligt dat zij aanvult (artikel 164 lid 2 Rv). U hebt dus steun nodig van iets of iemand anders.

Welke bewijsmiddelen helpen?

• E-mails, WhatsApp-berichten en sms’jes die naar de afspraak verwijzen of haar bevestigen. Zie ook ons artikel over bewijs uit e-mails en WhatsApp.
• Offertes, facturen en betalingen die bij de afspraak passen.
• De uitvoering: geleverde zaken of verricht werk waartegen de ander geen bezwaar maakte.
• Getuigen die het gesprek hebben gehoord. Zij kunnen worden gehoord in een getuigenverhoor (artikel 163 en verder Rv).
• Een opname van een gesprek waaraan u zelf deelnam. Die mag u maken zonder dat te melden; strafbaar is alleen het heimelijk opnemen van een gesprek waaraan u niet deelneemt (artikel 139a Sr).

Berichten moeten wel aan een concrete afspraak te koppelen zijn. De kantonrechter van de Rechtbank Amsterdam oordeelde op 6 maart 2026 over telefonisch geplaatste bestellingen die de afnemer betwistte. De rechter ging ervan uit dat de WhatsApp-correspondentie van de afnemer afkomstig was, omdat die niet had gezegd welk ander nummer werd gebruikt. Toch moest de leverancier per factuur toelichten welke berichten bij welke bestelling hoorden (tussenvonnis, ECLI:NL:RBAMS:2026:2649).

Wat gebeurt er als u het niet kunt bewijzen?

Dan wijst de rechter uw vordering af, ook als de afspraak in werkelijkheid wel is gemaakt. U wordt dan meestal veroordeeld in de proceskosten van de wederpartij (artikel 237 Rv). Dreigt bewijs verloren te gaan, dan kunt u vóór een procedure een voorlopig getuigenverhoor vragen. Hoe u verder komt als u gelijk hebt maar weinig bewijs, leest u in ons artikel over gelijk hebben zonder bewijs.

Hoe legt de rechter een mondelinge afspraak uit?

Niet alleen naar de letterlijke woorden. Beslissend is welke betekenis partijen in de gegeven omstandigheden redelijkerwijs aan elkaars verklaringen mochten toekennen en wat zij van elkaar mochten verwachten. Dat is de maatstaf uit het Haviltex-arrest van de Hoge Raad van 13 maart 1981 (ECLI:NL:HR:1981:AG4158), die voor schriftelijke en mondelinge afspraken geldt.

Daarbij tellen de omstandigheden mee: zakelijk of privé, de deskundigheid van partijen en wat zij na het gesprek hebben gedaan. Een overeenkomst heeft bovendien de rechtsgevolgen die voortvloeien uit de wet, de gewoonte en de redelijkheid en billijkheid (artikel 6:248 lid 1 BW).

Hoe dwingt u een mondelinge afspraak af?

U kunt nakoming eisen, net als bij een schriftelijk contract. Voor een eis tot nakoming is geen ingebrekestelling nodig: u kunt nakoming vorderen zodra de verplichting opeisbaar is (artikel 3:296 BW). Meer leest u over de vordering tot nakoming.

Wilt u schadevergoeding wegens vertraging of de overeenkomst ontbinden, dan moet de ander in de regel eerst in verzuim zijn (artikelen 6:74, 6:81 en 6:265 BW). Daarvoor stuurt u een schriftelijke ingebrekestelling met een redelijke termijn (artikel 6:82 BW). Beschrijf daarin meteen wat volgens u is afgesproken. Een ingebrekestelling is niet nodig bij een fatale termijn, als nakoming onmogelijk is of als de ander al heeft laten weten niet te zullen nakomen (artikel 6:83 BW).

U kunt de schade vorderen die de ander redelijkerwijs kan worden toegerekend (artikelen 6:74 en 6:98 BW). Dat kan een voorschot zijn dat u al betaalde, maar ook gederfde winst. Een beroep op overmacht (artikel 6:75 BW) moet de ander onderbouwen. Zie ook ons artikel over remedies bij wanprestatie en, voor ondernemers, over een leverancier die zijn afspraken niet nakomt.

Komt het tot een procedure, dan gaan vorderingen tot € 25.000 naar de kantonrechter, waar u geen advocaat nodig hebt (artikel 93 Rv, stand 28 oktober 2026). Bij hogere bedragen procedeert u bij de rechtbank met een advocaat. Tijdens de mondelinge behandeling kan de rechter partijen en getuigen horen over wat er is gezegd.

Hoe lang kunt u een mondelinge afspraak afdwingen?

Een vordering tot nakoming verjaart in de regel vijf jaar nadat zij opeisbaar is geworden (artikel 3:307 BW). Een schriftelijke aanmaning of mededeling waarin u ondubbelzinnig uw recht op nakoming voorbehoudt, stuit de verjaring (artikel 3:317 BW). Daarna begint een nieuwe termijn.

Hoe langer u wacht, hoe moeilijker het bewijs wordt. Getuigen herinneren zich minder en berichten raken verloren. Leg daarom zo snel mogelijk vast wat er is afgesproken.

Wanneer is een mondelinge afspraak nietig of vernietigbaar?

Een afspraak in strijd met de wet, de openbare orde of de goede zeden is nietig (artikel 3:40 BW), net als een afspraak waarvoor een verplichte vorm ontbreekt (artikel 3:39 BW). Is iemand door bedreiging, bedrog of misbruik van omstandigheden (artikel 3:44 BW) of door dwaling (artikel 6:228 BW) tot de afspraak gekomen, dan is die vernietigbaar. De afspraak blijft dan geldig totdat zij wordt vernietigd.

Hoe legt u een mondelinge afspraak achteraf vast?

Stuur dezelfde dag een korte bevestiging per e-mail of bericht en vraag de ander te reageren als hij het niet eens is. Zwijgen is geen aanvaarding, maar een onweersproken bevestiging is wel een sterk bewijsstuk. Zet erin:

• de datum van het gesprek en wie erbij waren;
• wat er wordt geleverd of gedaan, tegen welke prijs en wanneer;
• de betalingstermijn en eventuele voorwaarden;
• wat er gebeurt bij vertraging of annulering, als dat is besproken.

Bewaar berichten, facturen en betaalbewijzen. Bij grotere bedragen of een langere samenwerking loont een schriftelijk contract. Dan liggen ook de punten vast die mondeling vaak blijven liggen, zoals aansprakelijkheid en opzegging. Lees hierover ons artikel over het opstellen van een contract; een concept kunt u ook laten controleren.

Beroept u zich op de afspraak, of wordt zij tegen u ingeroepen?

U wilt de afspraak afdwingen

• Ga na of de wet voor deze afspraak een vorm eist.
• Verzamel alle berichten en betalingen rond de afspraak.
• Vraag getuigen tijdig wat zij zich herinneren.
• Stel de ander schriftelijk in gebreke voordat u schadevergoeding of ontbinding vordert.

De ander beroept zich op een afspraak die u betwist

• Betwist de gestelde afspraak direct, schriftelijk en gemotiveerd.
• Laat een bevestiging die niet klopt niet onbeantwoord.
• Ga na of een vormvereiste ontbreekt, zoals bij woningkoop of borgtocht.
• Wees voorzichtig met uitvoering die als aanvaarding kan worden uitgelegd.

Wat doen wij bij een geschil over een mondelinge afspraak?

Onze advocaten civiel recht helpen u een mondelinge afspraak vast te stellen en af te dwingen, of u te verweren tegen een afspraak die volgens u nooit is gemaakt.

• Wij beoordelen of er een overeenkomst is en of een vormvereiste geldt.
• Wij brengen uw bewijs in kaart en beoordelen of het voldoende is.
• Wij stellen een bevestigingsbrief of ingebrekestelling op die de verjaring stuit en het verzuim vastlegt.
• Wij procederen en vragen zo nodig een (voorlopig) getuigenverhoor aan.

Mondelinge afspraken in vier punten

• Zonder wettelijk vormvereiste is een mondelinge afspraak even bindend als een schriftelijke; ontbreekt een verplichte vorm, dan is zij in beginsel nietig.
• Uw eigen verklaring is geen bewijs zonder steun van berichten, betalingen of getuigen.
• De rechter legt de afspraak uit naar wat partijen redelijkerwijs van elkaar mochten verwachten (Haviltex).
• Nakoming kunt u direct vorderen; voor schadevergoeding wegens vertraging en ontbinding is meestal eerst verzuim nodig.

Veelgestelde vragen

Voldoet een afspraak via WhatsApp aan een wettelijk schriftelijkheidsvereiste?

Dat hangt af van de bepaling. Voor elektronisch gesloten overeenkomsten geldt artikel 6:227a BW: een elektronische vastlegging voldoet aan een schriftelijkheidsvereiste als zij raadpleegbaar is, de echtheid voldoende gewaarborgd is en het tijdstip en de identiteit van partijen vast te stellen zijn. Laat dit bij twijfel per geval beoordelen.

Hoeveel tijd geef ik in een ingebrekestelling?

De wet noemt geen vast aantal dagen; de termijn moet redelijk zijn (artikel 6:82 lid 1 BW). Bij een eenvoudige betaling of levering is veertien dagen gebruikelijk.