Wat gebeurt er met uw vermogen bij een scheiding? Alles wat u moet weten

Een scheiding brengt nogal wat praktische zaken met zich mee. Eén van de lastigste onderwerpen is de verdeling van het vermogen dat je samen hebt opgebouwd.

Hoe die verdeling verloopt, hangt af van verschillende factoren. Denk aan huwelijkse voorwaarden en het moment waarop je bent getrouwd.

Het vermogen wordt verdeeld op basis van je huwelijkse staat en eventuele voorwaarden die je samen hebt afgesproken. Ben je vóór 1 januari 2018 getrouwd zonder huwelijkse voorwaarden? Dan worden alle bezittingen en schulden gelijk verdeeld.

Bij huwelijken na deze datum blijft het vermogen van vóór het huwelijk bij de oorspronkelijke partner. De rest wordt verdeeld.

De daadwerkelijke verdeling vraagt om een systematische aanpak. Je moet samen alle bezittingen, schulden en specifieke vermogensbestanddelen op een rijtje zetten.

Van spaargeld tot aandelen, en van inboedel tot erfenissen – elk onderdeel vraagt om zorgvuldige aandacht. De wet én je persoonlijke situatie spelen daarbij een rol.

Het verdelen van vermogen bij een scheiding

Bij een scheiding verdeel je het vermogen volgens wettelijke regels. Hoe dat precies gaat, hangt af van het huwelijksregime en wat er allemaal onder het vermogen valt.

Belangrijkste uitgangspunten bij vermogensverdeling

Het uitgangspunt is eerlijkheid en billijkheid. Beide partners hebben recht op een faire verdeling.

Voor huwelijken vóór 1 januari 2018 zonder voorwaarden geldt gemeenschap van goederen. Alles wordt dan gelijk verdeeld, ongeacht wie wat heeft ingebracht.

Bij huwelijken na 1 januari 2018 zonder voorwaarden blijft het vermogen van voor het huwelijk bij de oorspronkelijke eigenaar. Alleen het tijdens het huwelijk opgebouwde vermogen wordt verdeeld.

Huwelijkse voorwaarden kunnen natuurlijk andere afspraken bevatten. Bij koude uitsluiting blijft elk vermogen gescheiden.

Een verrekenbeding betekent dat overgespaarde inkomens wél verdeeld worden. Dat kan soms voor verrassingen zorgen.

Erfenissen en schenkingen volgen weer aparte regels. De voorwaarden van de schenker of erflater zijn daarbij doorslaggevend.

Verschillen tussen huwelijk en geregistreerd partnerschap

Getrouwde stellen en geregistreerde partners hebben dezelfde rechten als het gaat om vermogensverdeling. Het huwelijksregime of partnerschapscontract bepaalt hoe dat uitpakt.

Het grootste verschil zit in de standaardregeling. Wie na 1 januari 2018 trouwt zonder voorwaarden krijgt beperkte gemeenschap van goederen.

Geregistreerde partners kunnen kiezen voor gemeenschap van goederen of koude uitsluiting. Dat biedt net wat meer flexibiliteit.

Bij koude uitsluiting houdt iedere partner zijn eigen vermogen en schulden. Er is dan geen verdeling, tenzij je samen iets anders hebt afgesproken.

Samenwoners zonder geregistreerd partnerschap hebben geen automatische aanspraken op elkaars vermogen. Zij moeten zelf iets regelen via een samenlevingscontract.

Wat valt er onder het te verdelen vermogen?

Vermogen bestaat uit alle bezittingen minus de schulden. Tot de bezittingen reken je spaargeld, aandelen, obligaties, auto’s, antiek en bijvoorbeeld een tweede huis.

Financiële producten zoals lijfrentes, levensverzekeringen en beleggingen tellen ook mee. Een accountant of verzekeraar kan de waarde bepalen.

De inboedel hoort er ook bij. Denk aan meubels, elektronica, kunst of andere spullen in huis.

De waarde bepaal je meestal door te kijken naar vergelijkbare marktprijzen. Niet altijd makkelijk, maar wel belangrijk.

Schulden zijn net zo relevant als bezittingen. Denk aan hypotheken, creditcardschulden, studieschulden en belastingschulden.

Ook afbetalingsregelingen en leningen bij familie tellen gewoon mee. Alles moet op tafel komen.

Bedrijfsvermogen en aandelen in ondernemingen zijn wat lastiger. Je hebt vaak een specialist nodig om de waarde én eventuele belastingschulden goed vast te stellen.

Gemeenschap van goederen: wat betekent het voor uw vermogen?

Bij een huwelijk ontstaat automatisch een gemeenschap van goederen. Bezittingen en schulden worden dan gedeeld.

De regels hiervoor zijn in 2018 veranderd. Dat heeft grote gevolgen voor de vermogensverdeling bij een scheiding.

Volledige gemeenschap van goederen

Echtparen die vóór 1 januari 2018 trouwden, vallen onder de volledige gemeenschap van goederen. Alles wordt volledig gedeeld.

Het huwelijksvermogen omvat bijvoorbeeld:

• Woningen en onroerend goed
• Bankrekeningen en spaargeld
• Auto’s en andere vervoersmiddelen
• Inboedel en persoonlijke spullen
• Alle schulden van beide partners

Vermogen van vóór het huwelijk valt ook in de gemeenschap. Zelfs erfenissen en schenkingen horen erbij, tenzij er een uitsluitingsclausule was.

Bij een scheiding krijgt ieder de helft van het totale vermogen. Beide partners zijn ook voor de helft verantwoordelijk voor alle schulden.

Deze regeling geldt nog steeds voor oudere huwelijken. Alleen huwelijkse voorwaarden kunnen hiervan afwijken.

Beperkte gemeenschap van goederen

Sinds 1 januari 2018 geldt voor nieuwe huwelijken de beperkte gemeenschap van goederen. Dit biedt meer bescherming voor individueel vermogen.

Privévermogen blijft gescheiden:

• Bezittingen van vóór het huwelijk
• Schulden van vóór het huwelijk
• Erfenissen en schenkingen (ook zonder uitsluitingsclausule)

Gemeenschappelijk vermogen ontstaat tijdens het huwelijk:

• Inkomsten en salarissen
• Samen gekochte bezittingen
• Schulden aangegaan tijdens het huwelijk
• Waardetoename van de woning

Bij een scheiding deel je alleen het gemeenschappelijke vermogen. Je houdt je eigen privévermogen zelf.

Het systeem voorkomt dat je opdraait voor oude schulden van je partner. Dat geeft wat meer zekerheid, gelukkig.

Uitzonderingen op de vermogensverdeling

Niet alles valt automatisch in de gemeenschap van goederen. Er zijn uitzonderingen die de verdeling beïnvloeden.

Huwelijkse voorwaarden kunnen de regels volledig veranderen. Je kunt afspreken om alles gescheiden te houden of eigen afspraken maken.

Erfenissen met uitsluitingsclausule blijven altijd privébezit. Dat geldt in beide systemen.

Bedrijfsvermogen kun je soms ook uitzonderen. Het hangt af van wanneer het bedrijf is gestart en hoe het is geregeld.

Op het moment van de scheidingsaanvraag wordt de gemeenschap bevroren. Nieuwe bezittingen of schulden vallen daar niet meer onder.

Sommige dingen zijn lastig te verdelen, zoals een familiebedrijf of een kunstcollectie. Daarvoor kun je aparte afspraken maken.

Huwelijkse voorwaarden en hun invloed op de verdeling

Huwelijkse voorwaarden bepalen hoe het vermogen wordt verdeeld als je uit elkaar gaat. Die afspraken kunnen verschillende verdelingsmodellen bevatten en hebben vaak een verrekenbeding voor extra bescherming.

Welke afspraken maken huwelijkse voorwaarden mogelijk?

Huwelijkse voorwaarden geven stellen allerlei opties om hun vermogen te regelen.

Ze kiezen uit verschillende systemen die bepalen wat privé blijft en wat gedeeld wordt.

Gemeenschap van goederen betekent dat alles samenvalt.

Bij scheiding delen partners het hele vermogen precies doormidden.

Koude uitsluiting houdt alles gescheiden.

Iedereen blijft verantwoordelijk voor z’n eigen bezittingen en schulden.

Bij scheiding valt er dus niets te verdelen.

Beperkte gemeenschap zit daar een beetje tussenin.

Bepaalde zaken blijven privé, zoals:

• Erfenissen en schenkingen
• Bezittingen van voor het huwelijk
• Eigen bedrijfsvermogen

Stellen kunnen daarnaast specifieke afspraken maken over allerlei onderdelen.

Het belang van het verrekenbeding

Met een verrekenbeding zorg je voor eerlijkheid tijdens het huwelijk.

Zo voorkom je dat één van de twee er met het voordeel vandoor gaat bij het verdelen van vermogen.

Het verrekenbeding regelt hoe je uitgaven voor elkaar vergoedt.

Als een partner kosten maakt voor de ander, kun je dat bij scheiding verrekenen.

Voorbeelden van verrekenbare uitgaven:

• Hypotheekbetalingen voor het huis van de partner
• Onderhoud en verbouwing van privé-eigendom
• Aflossing van persoonlijke schulden van de ander

Zo’n beding beschermt tegen misbruik.

Zonder verrekenbeding kun je jarenlang bijdragen zonder dat je daar ooit iets voor terugziet.

De verrekening gebeurt meestal op basis van wat er echt is uitgegeven.

Rente en waardestijging tellen soms ook mee.

Gevolgen van het niet naleven van verrekenafspraken

Als een partner zich niet aan de afspraken houdt, ontstaan er juridische problemen.

De benadeelde kan stappen ondernemen om z’n rechten te halen.

Mogelijke gevolgen van het niet naleven:

• Vordering tot betaling van het verschuldigde
• Rente over niet-betaalde bedragen
• Juridische procedures om betaling af te dwingen

De rechter kan ingrijpen als je er samen niet uitkomt.

Hij kijkt naar de huwelijkse voorwaarden en bepaalt wat iemand moet betalen.

Bewijs is hierbij onmisbaar.

Bonnetjes, bankafschriften en contracten laten zien wie wat heeft betaald.

Wie z’n administratie op orde heeft, voorkomt veel discussie.

Soms weigert een ex-partner gewoon te betalen.

Dan kun je beslag laten leggen op spullen of inkomen.

Dat kost vaak tijd en geld, maar uiteindelijk komt er meestal een oplossing.

Het proces van vermogensverdeling: stappenplan

Bij een scheiding moeten ex-partners hun gezamenlijke bezittingen en schulden verdelen.

Daarvoor moet je eerst alles goed op een rijtje zetten en duidelijke afspraken maken over wie wat krijgt.

In kaart brengen van het gezamenlijke en persoonlijke vermogen

Eerst maak je een complete lijst van alle bezittingen en schulden.

Dat overzicht is de basis voor de verdeling.

Bezittingen inventariseren:

• Spaarrekeningen en deposito’s
• Aandelen en obligaties
• Vastgoed (eigen woning en eventuele tweede huizen)
• Inboedel en persoonlijke spullen
• Auto’s en andere voertuigen
• Levensverzekeringen met waarde
• Pensioenrechten

Schulden vaststellen:

• Hypotheekschulden
• Studieschulden
• Doorlopende kredieten
• Belastingschulden
• Schulden aan familie of vrienden

De waarde van beleggingen zoals aandelen is soms lastig te bepalen.

Een accountant kan dan uitkomst bieden.

Voor inboedel kun je zelf kijken naar prijzen op Marktplaats.

Bij dure kunst of sieraden is een taxateur vaak nodig.

Afspraken maken over de verdeling

Na de inventarisatie spreek je af wie wat krijgt.

De wet zegt dat je het eerlijk en met respect voor elkaar moet verdelen (billijkheid).

Factoren die de verdeling beïnvloeden:

• Huwelijkse voorwaarden
• Trouwdatum (voor of na 1 januari 2018)
• Erfenissen en schenkingen
• Persoonlijke wensen van beide kanten

Je hoeft niet alles te verkopen.

Misschien wil één van jullie het huis houden en de ander uitkopen.

Bij onenigheid kan een mediator helpen.

Zo iemand begeleidt het gesprek en helpt om tot afspraken te komen.

Praktische overwegingen:

• Wie krijgt welke spaarrekeningen
• Hoe verdeel je de aandelen
• Wie neemt welke schulden over

Vastleggen in het echtscheidingsconvenant

Alle afspraken komen in een officieel scheidingsconvenant te staan.

Daarin staat precies wie wat krijgt.

Het convenant bevat:

• Exacte bedragen per bezitting
• Termijnen voor overdracht
• Verantwoordelijkheden per partner
• Afspraken over gezamenlijke schulden

Een advocaat stelt het convenant op en dient het in bij de rechtbank.

Na goedkeuring door de rechter kun je de verdeling uitvoeren.

Uitvoering van de verdeling:

• Bankrekeningen splitsen of sluiten
• Eigendomsoverdracht van huizen
• Aandelen overschrijven
• Verzekeringen aanpassen

Zorg dat alle overboekingen en eigendomsoverdrachten binnen de afgesproken tijd gebeuren.

Dat voorkomt gedoe achteraf.

Specifieke vermogensbestanddelen en hun behandeling

Bij een scheiding verdeel je verschillende soorten bezittingen en schulden elk op hun eigen manier.

Het huwelijksvermogen bestaat uit allerlei onderdelen met hun eigen regels.

Gezamenlijke woning en hypotheek

De gezamenlijke woning is vaak het grootste bezit.

Bij gemeenschap van goederen is het huis van jullie samen, ongeacht wie de hypotheek heeft afgesloten.

Drie hoofdopties bij verdeling:

• Verkoop: Je verkoopt het huis en verdeelt de opbrengst
• Overkoop: Eén koopt de ander uit tegen de getaxeerde waarde
• Uitgesteld regime: Je stelt de verkoop uit tot later

De hypotheekschuld neem je altijd mee in de berekening.

Je moet de overwaarde (waarde min hypotheek) eerlijk verdelen.

Wie de ander uitkoopt, moet meestal een nieuwe hypotheek afsluiten.

De bank kijkt dan opnieuw naar het inkomen.

Spaargeld, beleggingen en ondernemingsvermogen

Spaargeld en beleggingen die je samen hebt opgebouwd, verdeel je gelijk.

Dat geldt voor alle rekeningen van tijdens het huwelijk.

Verschillende soorten vermogen:

Heb je een eigen bedrijf, dan wordt het verdelen meteen ingewikkelder.

Een specialist moet de bedrijfswaarde vaststellen.

Vaak spreek je af dat de ondernemer de zaak houdt en de ander uitbetaalt.

Beleggingen waardeer je op de peildatum van de scheiding.

Koerswinsten of -verliezen na die datum zijn voor de nieuwe eigenaar.

Schulden en lopende verplichtingen

Alle schulden die tijdens het huwelijk ontstaan, worden bij gemeenschap van goederen gelijk verdeeld. Ook als slechts één partner die schuld heeft gemaakt, geldt die verdeling.

Hoofdregel schulden:

• Beide partners zijn verantwoordelijk voor alle huwelijksschulden.
• Meestal gebeurt de verdeling 50/50.
• Crediteuren kunnen zich op beide partners verhalen.

Lopende verplichtingen zoals leningen, creditcards en persoonlijke leningen tellen mee bij de eindafrekening. Partners blijven vaak hoofdelijk aansprakelijk tegenover de crediteur.

Sommige schulden vallen buiten de verdeling. Denk aan schulden voor persoonlijke uitgaven die niks met het gezin te maken hadden, zoals gokschulden of boetes.

Financiële en fiscale gevolgen van de scheiding

Scheiden heeft flinke gevolgen voor belastingen, toeslagen en je financiële toekomst. Je moet je belastingaangifte aanpassen en raakt soms belangrijke fiscale voordelen kwijt.

Belastingaangifte en fiscale partnerschap

Het fiscaal partnerschap stopt automatisch als je uit elkaar gaat. Je moet dit zelf melden bij de Belastingdienst.

In het scheidingsjaar kun je kiezen: samen aangifte doen tot de scheidingsdatum, of het hele jaar apart opgeven.

Belangrijke fiscale wijzigingen:

• Hypotheekrente wordt anders verdeeld.
• Giftenaftrek moet opnieuw worden toegewezen.
• Vermogen in box 3 wordt apart belast.
• Pensioenopbouw krijgt een andere fiscale behandeling.

De verdeling van aftrekposten vraagt om goede planning. Je kunt samen afspreken wie welke aftrek claimt in het scheidingsjaar.

Let op: Maak duidelijke afspraken over fiscale keuzes. Je kunt hiermee veel geld besparen of verliezen bij de eindafrekening.

Impact op toeslagen en fiscale voordelen

Scheiden betekent vaak dat je toeslagen en fiscale voordelen verliest. Het gezamenlijke inkomen telt dan niet meer als rekenbasis.

Toeslagen die kunnen wegvallen:

• Huurtoeslag (door veranderd inkomen)
• Zorgtoeslag (andere inkomensgrens)
• Kinderopvangtoeslag (nieuwe verdeling)
• Kindgebonden budget

De hoogte van nieuwe toeslagen hangt af van je eigen inkomen. Een partner met een lager inkomen krijgt soms juist meer toeslag.

Fiscale voordelen die veranderen:

• Arbeidskorting blijft individueel.
• Algemene heffingskorting per persoon.
• Ouderenkorting (bij AOW-leeftijd).

Je moet toeslagen opnieuw aanvragen. Dit gebeurt niet vanzelf als je uit elkaar gaat.

Vooruitblik: financiële planning na de scheiding

Na de scheiding begint een compleet nieuwe financiële fase. Zonder goede planning kun je voor verrassingen komen te staan.

Belangrijke stappen:

• Maak een nieuw budget op basis van je eigen inkomen.
• Bekijk beleggingen en spaarrekeningen opnieuw.
• Pas verzekeringen aan (denk aan overlijden of arbeidsongeschiktheid).
• Plan je pensioenopbouw opnieuw.

Het netto besteedbare inkomen verandert meestal flink. Alimentatie kan dat inkomen verhogen of juist verlagen.

Financiële doelen opnieuw bepalen:
Misschien wil je kleiner wonen, of juist meer sparen voor je pensioen. Nieuwe wensen vragen om andere keuzes.

Een financieel adviseur kan helpen om alles door te rekenen. Soms is dat echt geen overbodige luxe.

Veelgestelde vragen

Bij een scheiding duiken vaak dezelfde vragen op over het verdelen van vermogen. Hoe het precies wordt verdeeld, hangt af van huwelijkse voorwaarden, het soort bezit en wanneer je het hebt gekregen.

Hoe wordt het vermogen verdeeld bij een echtscheiding?

Er zijn grofweg twee manieren om het vermogen te verdelen. Dat hangt af van de huwelijkse voorwaarden die je hebt afgesproken.

Heb je geen huwelijkse voorwaarden? Dan deel je alles door de helft. Dat geldt voor alle bezittingen en schulden die tijdens het huwelijk zijn opgebouwd.

Met huwelijkse voorwaarden bepalen de afspraken hoe het vermogen wordt verdeeld. Meestal houdt elke partner zijn eigen bezittingen en schulden.

Persoonlijke bezittingen van voor het huwelijk blijven meestal privé. Tenzij je daar bij de notaris andere afspraken over hebt gemaakt.

Wat zijn de regels rondom de verdeling van vermogen bij huwelijkse voorwaarden?

Huwelijkse voorwaarden regelen welke bezittingen gemeenschappelijk zijn en welke privé blijven. Je legt deze afspraken vast bij de notaris.

Bij gemeenschap van goederen deel je alles wat je tijdens het huwelijk krijgt. Dus inkomen, spaargeld en andere bezittingen.

Bij uitsluiting van gemeenschap houdt iedereen zijn eigen vermogen. Alleen samen gekochte spullen worden gedeeld.

Gemengde stelsels combineren beide regels. Je kiest zelf wat je samen wilt delen en wat niet.

Heeft mijn ex-partner recht op een deel van mijn pensioen na de scheiding?

Pensioen dat tijdens het huwelijk is opgebouwd, wordt meestal gedeeld. Dit hangt af van de huwelijkse voorwaarden en hoe lang je getrouwd bent geweest.

Bij pensioenverdeling krijgt elke partner de helft van het opgebouwde pensioen tijdens het huwelijk. Het pensioen van voor het huwelijk blijft privé.

Je kunt samen afspreken om het pensioen niet te delen. Zet dat dan wel in het scheidingsconvenant.

Wat gebeurt er met de eigen woning bij een echtscheiding?

De woning wordt verdeeld volgens de eigendomsverhouding en de huwelijkse voorwaarden. Zijn jullie samen eigenaar? Dan deel je de waarde.

Eén partner kan de woning overnemen door de ander uit te kopen. Dat gebeurt tegen de huidige marktwaarde.

Verkoop van de woning is ook een optie. Dan verdeel je de opbrengst volgens de gemaakte afspraken.

Bij huur kunnen beide partners aanspraak maken op het huurcontract. De rechter beslist uiteindelijk wie mag blijven wonen.

Hoe wordt vermogen behandeld als er sprake is van een erfenis of schenking?

Erfenissen en schenkingen zijn meestal privévermogen. Die blijven dus van degene die ze heeft ontvangen.

Dat geldt alleen als het vermogen niet is vermengd met gezamenlijke bezittingen. Zodra je het samenvoegt, kan het alsnog gemeenschappelijk worden.

Zet je een erfenis op een gezamenlijke rekening? Dan wordt het vaak als gezamenlijk vermogen gezien. Je partner krijgt er dan ook recht op.

Je kunt samen afspreken dat erfenissen altijd privé blijven. Leg dat vast in de huwelijkse voorwaarden.

Wat moet ik doen om mijn financiële zaken goed te regelen bij een scheiding?

Je moet eerst alle bezittingen en schulden op een rijtje zetten. Denk aan huizen, spaargeld, aandelen, auto’s en zelfs meubels.

Een scheidingsconvenant legt de verdeling juridisch vast. Jullie ondertekenen dit document allebei, waarna de rechter het bekrachtigt.

Een advocaat of mediator kan best handig zijn. Zij helpen bij het maken van eerlijke afspraken over het vermogen.

Leg alle afspraken duidelijk vast. Zo voorkom je gedoe of discussies achteraf.