Matiging boetebeding: wanneer verlaagt de rechter de boete?

Gepubliceerd op 25 oktober 2025 · Laatst bijgewerkt op 31 oktober 2026

De rechter verlaagt een contractuele boete alleen als de schuldenaar daarom vraagt en de billijkheid dit klaarblijkelijk eist (artikel 6:94 lid 1 Burgerlijk Wetboek). Dat is een strenge maatstaf: de boete moet leiden tot een buitensporig en daarom onaanvaardbaar resultaat, en de rechter kan nooit onder de wettelijke schadevergoeding uitkomen.

Voor consumenten geldt een belangrijke uitzondering. Is een boetebeding in algemene voorwaarden oneerlijk, dan moet de rechter het beding uit eigen beweging vernietigen in plaats van de boete te matigen. Hieronder leest u hoe de rechter toetst, welke omstandigheden meewegen en hoe dat in drie uitspraken uitpakte. De basisregels over het boetebeding leest u in ons artikel over het boetebeding in contracten.

Wat is matiging van een boetebeding?

Matiging betekent dat de rechter het bedrag van een overeengekomen boete verlaagt. De wettelijke basis is artikel 6:94 BW. Een afspraak die matiging uitsluit, is nietig (artikel 6:94 lid 3 BW); het boetebeding zelf blijft dan wel geldig.

Een boetebeding is elke afspraak waarbij de schuldenaar bij een tekortkoming een geldsom of een andere prestatie moet leveren (artikel 6:91 BW). Partijen spreken zo’n boete af om nakoming af te dwingen en om discussie over de omvang van de schade te voorkomen. Juist omdat partijen dat bewust hebben afgesproken, grijpt de rechter maar zelden in.

Welke maatstaf hanteert de rechter?

De rechter matigt pas als toepassing van het boetebeding in de gegeven omstandigheden leidt tot een buitensporig en daarom onaanvaardbaar resultaat. Een groot verschil tussen boete en werkelijke schade is op zichzelf niet genoeg.

De Hoge Raad legde die maatstaf vast in het arrest Intrahof/Bart Smit van 27 april 2007 (ECLI:NL:HR:2007:AZ6638). Het hof had gematigd vanwege een “disproportionele discrepantie” tussen boete en schade. Volgens de Hoge Raad was dat de verkeerde maatstaf. De rechter moet niet alleen kijken naar de verhouding tussen boete en schade, maar ook naar de aard van de overeenkomst, de inhoud en strekking van het beding en de omstandigheden waaronder het is ingeroepen.

De woorden “klaarblijkelijk eist” in artikel 6:94 BW maken duidelijk dat de rechter terughoudend moet zijn. De rechter moet ook motiveren waarom hij matigt. Een verzoek om matiging zonder concrete feiten maakt daarom weinig kans.

Welke omstandigheden wegen mee bij matiging?

De rechter weegt alle omstandigheden van het geval. In de rechtspraak spelen vooral de positie van partijen, de ernst van de overtreding en de hoogte van de boete ten opzichte van het belang dat het beding beschermt een rol.

• De aard van de overeenkomst: tussen professionele partijen die over het beding hebben onderhandeld, is de rechter terughoudender dan bij een eenzijdig opgelegd beding.
• De strekking van het beding: een boete die vooral moet afschrikken, zoals bij een geheimhoudings- of concurrentiebeding, mag hoger zijn dan de schade.
• De ernst en de verwijtbaarheid van de overtreding: een bewuste schending weegt zwaarder dan een kleine of onopzettelijke fout.
• De opbouw van de boete: een boete per dag die maandenlang doorloopt, kan tot een bedrag leiden dat niemand bij het sluiten van het contract voor ogen had.
• Het gedrag van de schuldeiser: wie lang stilzit terwijl de boete oploopt, maakt een beroep op matiging sterker.

Een uitspraak: oplopende boete bij een concurrentiebeding

Hoe dat uitpakt, laat een kort geding bij de kantonrechter van de Rechtbank Rotterdam (zittingsplaats Dordrecht) van 21 mei 2024 zien (ECLI:NL:RBROT:2024:4786). Het concurrentiebeding kende een boete van € 25.000 per overtreding en € 5.000 per dag dat de overtreding voortduurde. De werkgever vorderde € 205.000 aan verbeurde boetes. De werknemer moest stoppen bij de concurrent, maar de kantonrechter wees als voorschot op de boete € 75.000 toe. Hij woog onder meer de hoogte van de al verbeurde boete mee en het risico dat de werknemer in grote financiële problemen zou raken.

Hoe ver mag de rechter de boete verlagen?

De rechter kan de boete niet verder verlagen dan het bedrag van de schadevergoeding waarop de schuldeiser volgens de wet recht zou hebben (artikel 6:94 lid 1 BW). Die ondergrens beschermt de schuldeiser die werkelijk schade heeft geleden.

Voor de schuldenaar betekent dit dat het verweer “er is geen schade” de boete niet automatisch tot nul brengt. Ook zonder aantoonbare schade kan een boete blijven staan, omdat het beding ook bedoeld kan zijn om nakoming af te dwingen (artikel 6:91 BW). Omgekeerd kan de schuldeiser op grond van artikel 6:94 lid 2 BW aanvullende schadevergoeding vragen als de billijkheid dat klaarblijkelijk eist, bijvoorbeeld als de werkelijke schade veel hoger is dan de boete.

Hoe gaat de rechter om met boetebedingen tegenover consumenten?

Bij consumenten moet de rechter uit eigen beweging toetsen of een boetebeding in algemene voorwaarden oneerlijk is. Is het beding oneerlijk, dan vernietigt de rechter het beding en blijft de boete helemaal buiten toepassing.

Dat volgt uit de Europese richtlijn oneerlijke bedingen (Richtlijn 93/13/EEG). Het Hof van Justitie van de EU besliste op 30 mei 2013 in de zaak Asbeek Brusse (C-488/11) dat de rechter een oneerlijk boetebeding niet mag matigen, maar buiten toepassing moet laten. De Hoge Raad oordeelde op 13 september 2013 dat de Nederlandse rechter die toetsing ambtshalve moet verrichten zodra hij over de nodige gegevens beschikt, ook in hoger beroep, en een oneerlijk beding moet vernietigen (ECLI:NL:HR:2013:691).

Voor een ondernemer die tegenover consumenten een boete afspreekt, is dat een groot risico. Een te hoog boetebeding levert dan niet een lagere boete op, maar helemaal geen boete. Meer over de verschillen leest u in ons artikel over contracteren met consumenten en bedrijven.

Wanneer is de boete eigenlijk verschuldigd?

Voordat de rechter aan matiging toekomt, moet vaststaan dat de boete verschuldigd is. Dat vraagt een tekortkoming en, als de wet dat vereist, verzuim (artikelen 6:92 en 6:93 BW).

Artikel 6:93 BW bepaalt dat voor de boete een aanmaning of ingebrekestelling nodig is in dezelfde gevallen als bij schadevergoeding. In veel contracten staat dat de boete “zonder ingebrekestelling” verschuldigd is. Dat mag, omdat deze regel van regelend recht is. Staat er niets, dan is een ingebrekestelling met een redelijke termijn vaak nodig (artikel 6:82 BW), tenzij een uitzondering van artikel 6:83 BW geldt. Bij een boetebeding in een arbeidsovereenkomst gelden daarnaast de eisen van artikel 7:650 BW; lees daarover ons artikel over het boetebeding in de arbeidsovereenkomst.

Hoe maakt u als schuldeiser een boete matigingsbestendig?

Zorg dat de boete verschuldigd is en dat u kunt uitleggen waarom de hoogte past bij het belang van het beding. Dat begint bij het opstellen van het contract.

• Bepaal in het beding of de boete zonder ingebrekestelling verschuldigd is (artikel 6:93 BW), of stuur een ingebrekestelling met een redelijke termijn.
• Leg de overtreding vast met bewijs, zoals e-mails, facturen of verklaringen.
• Treed snel op en laat een boete per dag niet maandenlang oplopen zonder reactie; de Rotterdamse uitspraak laat zien wat er met een opgelopen bedrag kan gebeuren.
• Leg vast welk belang het beding beschermt en welke schade dreigt, ook als die moeilijk te becijferen is.
• Toets een beding in algemene voorwaarden tegenover consumenten vooraf op oneerlijkheid.

Hoe onderbouwt u als schuldenaar een beroep op matiging?

Bekijk eerst of de boete verschuldigd is, en vraag pas daarna om matiging. De rechter matigt niet uit zichzelf (artikel 6:94 lid 1 BW), dus u moet het verzoek uitdrukkelijk doen en met concrete omstandigheden onderbouwen.

• Controleer of er een ingebrekestelling nodig was en of die is verstuurd (artikelen 6:82 en 6:93 BW).
• Ga na of de tekortkoming u kan worden toegerekend of dat er overmacht was (artikel 6:75 BW).
• Bent u consument en staat het beding in algemene voorwaarden, laat het beding dan toetsen op oneerlijkheid.
• Verzamel feiten over de aard van het contract, uw verwijtbaarheid, de opbouw van de boete en uw financiële positie.
• Laat zien hoe groot de werkelijke schade van de wederpartij is; dat bepaalt de ondergrens van matiging.

Wat kunnen wij doen in een geschil over een contractuele boete?

Onze advocaten civiel recht staan zowel schuldeisers als schuldenaren bij in geschillen over contractuele boetes.

• Wij beoordelen of de boete verschuldigd is: het beding, het verzuim en de toerekenbaarheid.
• Wij onderbouwen een beroep op matiging met de omstandigheden die de rechter volgens artikel 6:94 BW en het arrest Intrahof/Bart Smit meeweegt, of voeren daartegen verweer.
• Wij toetsen boetebedingen in algemene voorwaarden aan de regels voor oneerlijke bedingen.
• Wij stellen een boetebeding op dat past bij het belang dat u wilt beschermen.