Precontractuele aansprakelijkheid: wanneer is afbreken onrechtmatig?

Gepubliceerd op 4 oktober 2025 · Laatst bijgewerkt op 9 oktober 2026

U mag onderhandelingen in beginsel altijd afbreken, maar niet als dat onaanvaardbaar is omdat de andere partij gerechtvaardigd mocht vertrouwen op een overeenkomst. Dan kunt u als afbrekende partij aansprakelijk zijn voor de gemaakte kosten en in bijzondere gevallen ook voor gederfde winst.

Ook wie tijdens de onderhandelingen verkeerde informatie geeft, kan aansprakelijk zijn. De regels staan niet in een apart wetsartikel, maar volgen uit rechtspraak van de Hoge Raad over redelijkheid en billijkheid, te beginnen met het arrest Plas/Valburg uit 1982.

Wat is precontractuele aansprakelijkheid?

Precontractuele aansprakelijkheid ontstaat in de fase waarin partijen nog onderhandelen, maar nog geen contract hebben gesloten.

Het draait vooral om de regels voor het gedrag van partijen tijdens deze onderhandelingen, en om de grenzen die de wet stelt aan het afbreken van gesprekken en de gevolgen daarvan.

Wanneer bent u precontractueel aansprakelijk?

Precontractuele aansprakelijkheid betekent dat een partij schadeplichtig kan zijn als zij tijdens de onderhandelingsfase onredelijk handelt.

Dus als iemand gesprekken onterecht en vroegtijdig afbreekt, kan de andere partij recht hebben op schadevergoeding.

Het juridische kader draait om redelijkheid en billijkheid.

Partijen mogen hun eigen belangen nastreven, maar moeten ook rekening houden met elkaars belangen.

Bij overtreding kan een schadevergoedingsplicht ontstaan.

Wat is het verschil tussen de precontractuele en de contractuele fase?

De precontractuele fase is de periode van onderhandelingen zonder definitieve overeenkomst.

De contractuele fase begint zodra partijen een geldige overeenkomst sluiten, met aanbod en aanvaarding.

In de precontractuele fase mag u nog stoppen met onderhandelen, maar als u dat onaanvaardbaar doet, kunt u aansprakelijk worden gehouden.

In de contractuele fase ontstaan rechten en verplichtingen die bij niet-nakoming tot contractuele aansprakelijkheid leiden.

Hoe beoordeelt de Nederlandse rechter dit?

In Nederland is precontractuele aansprakelijkheid vooral gebaseerd op het burgerlijk recht en de regels van redelijkheid en billijkheid.

De rechter kijkt naar de omstandigheden van het geval om te beoordelen of het afbreken van onderhandelingen echt onaanvaardbaar is.

Belangrijke criteria zijn of de niet-afbrekende partij mocht vertrouwen op het tot stand komen van een contract en of de afbrekende partij onrechtmatig handelde.

Alleen in uitzonderlijke gevallen ontstaat er een schadevergoedingsplicht; de rechter past deze vorm van aansprakelijkheid terughoudend toe.

Hoe verloopt de precontractuele fase?

Deze fase draait om het zorgvuldig voeren van onderhandelingen.

Partijen wisselen wensen en voorwaarden uit en verkennen of er ruimte is voor een overeenkomst.

Intenties en opties spelen een rol bij het bepalen van rechten en plichten voordat er een formeel contract ligt.

Wat geldt er aan het begin van de onderhandelingen?

Aan het begin mag u onderhandelingen vrijwel altijd zonder gevolgen stoppen.

Onderhandelingen starten meestal met het verkennen van de mogelijkheden.

Partijen bespreken hun wensen, doelen en voorwaarden; in deze fase bouwt u vertrouwen op, maar er is nog geen bindend contract.

Het is belangrijk dat partijen zich hier gedragen volgens redelijkheid en billijkheid.

Ze moeten rekening houden met elkaars gerechtvaardigde belangen en kunnen niet zomaar zonder gevolgen de onderhandeling afbreken.

Als een partij onderhandelingen zonder geldige reden stopt, kan dit leiden tot aansprakelijkheid, vooral als de andere partij mocht vertrouwen dat er een overeenkomst zou komen.

Is een intentieverklaring bindend?

Intentieverklaringen laten zien hoe partijen over een mogelijke overeenkomst denken, maar zijn meestal niet juridisch bindend.

Ze geven wel richting aan het onderhandelingsproces.

Toch kunnen deze verklaringen een zekere verplichting scheppen.

Als u bijvoorbeeld in een intentieovereenkomst belooft te blijven onderhandelen, ontstaat er misschien een plicht om dat ook echt te doen.

Dit voorkomt dat partijen zonder zwaarwegende reden ineens stoppen met onderhandelen.

Intentieverklaringen zorgen zo voor meer duidelijkheid en stabiliteit in de precontractuele fase, zonder meteen een definitief contract te vormen.

Wat is een optie in de precontractuele fase?

Een optie is het recht om binnen een bepaalde periode een overeenkomst te sluiten.

Dit geeft zekerheid over het voornemen, zonder dat u direct alle contractuele verplichtingen aangaat.

Opties bieden in deze fase flexibiliteit.

De houder mag later besluiten, terwijl de andere partij aan die periode vastzit.

Door opties te gebruiken, wordt het vooraf duidelijk onder welke voorwaarden een overeenkomst mogelijk is.

Hierdoor verkleint u het risico op voortijdig afbreken van onderhandelingen en mogelijke aansprakelijkheid.

Wanneer leidt het afbreken van onderhandelingen tot aansprakelijkheid?

Het afbreken van onderhandelingen kan tot aansprakelijkheid leiden als u bepaalde voorwaarden negeert.

De kern draait vaak om het gerechtvaardigd vertrouwen dat een partij wekt en hoe onaanvaardbaar het beëindigen van de onderhandelingen wordt gezien.

Rechterlijke uitspraken laten zien wanneer aansprakelijkheid daadwerkelijk ontstaat.

Wanneer is er gerechtvaardigd vertrouwen?

Gerechtvaardigd vertrouwen ontstaat als een partij tijdens de onderhandelingen duidelijke signalen afgeeft dat er een overeenkomst komt.

Dat vertrouwen moet wel redelijk zijn.

Als u bijvoorbeeld afspraken over belangrijke punten hebt gemaakt, mag de andere partij verwachten dat u de onderhandelingen afrondt.

Stopt een partij ineens zonder goede reden, dan kan dat het vertrouwen schaden.

Dit kan leiden tot precontractuele aansprakelijkheid, omdat de andere partij schade lijdt door het wegvallen van de verwachting op een contract.

Het vertrouwen moet wel duidelijk en specifiek zijn; vage intenties zijn niet genoeg.

Wanneer is afbreken onaanvaardbaar?

U mag onderhandelingen stoppen, maar het mag niet onaanvaardbaar zijn volgens redelijkheid en billijkheid.

De rechter kijkt naar dingen als de duur van de onderhandelingen, de gemaakte kosten en de verwachtingen van de partijen.

Een afbreking is bijvoorbeeld onaanvaardbaar als iemand niet serieus heeft onderhandeld, partijen tegen elkaar heeft uitgespeeld of belangrijke informatie heeft achtergehouden.

Als u op tijd communiceert over het afzien van een overeenkomst, kunt u voorkomen dat de afbreking als onaanvaardbaar wordt gezien.

Hoe oordelen rechters in de praktijk?

Rechters leggen niet snel schadevergoeding op bij het afbreken van onderhandelingen. Alleen als de andere partij aantoonbaar vertrouwde op het sluiten van een overeenkomst en daardoor schade leed, maken ze soms een uitzondering.

In de praktijk vergoeden partijen vaak gemaakte kosten, zoals advies- of onderzoekskosten. Schadevergoeding voor gederfde winst ziet u zelden voorkomen.

Uit de praktijk blijkt dat concrete afspraken en duidelijke communicatie echt helpen om conflicten te voorkomen.

Hoe toetst de rechter aan redelijkheid en billijkheid?

Precontractuele aansprakelijkheid draait vooral om het gedrag van partijen tijdens onderhandelingen. De rechter kijkt naar redelijkheid en billijkheid: wat mochten partijen redelijkerwijs van elkaar verwachten?

Welke maatstaf hanteert de rechter?

Redelijkheid en billijkheid zijn het vertrekpunt bij het beoordelen van handelen in de precontractuele fase. U mag onderhandelingen in principe vrij stoppen.

Vooral in het begin van de onderhandelingen heeft stoppen meestal geen gevolgen. Maar als de andere partij kosten heeft gemaakt of onterecht vertrouwde op het slagen van de onderhandelingen, wordt het anders.

Dan kan de rechter zwaarder wegen of iemand aansprakelijk is. Ze kijken naar gerechtvaardigd vertrouwen en onvoorziene omstandigheden.

Hoe weegt de rechter de belangen van partijen?

Iedereen mag zijn eigen belangen nastreven, maar u moet ook rekening houden met de belangen van de ander. Gewoon manipuleren, niet serieus onderhandelen of kandidaten tegen elkaar uitspelen, dat kan niet zomaar.

Wie zich onaanvaardbaar gedraagt, kan precontractueel aansprakelijk worden gehouden. Bescherming tegen misbruik van vertrouwen speelt een grote rol.

De rechter kijkt ook of het stoppen van onderhandelingen wel terecht was, bijvoorbeeld bij onvoorziene omstandigheden buiten iemands schuld om.

Welke schade kunt u vergoed krijgen?

Precontractuele aansprakelijkheid kan tot verschillende soorten schade leiden. Wat u precies vergoed krijgt, hangt af van het soort schade en hoe u die berekent.

Vertrouwen in de onderhandelingen en gemaakte kosten zijn hierbij doorslaggevend.

Welke soorten schade komen in aanmerking?

Schade bestaat meestal uit verliezen die direct te maken hebben met de onderhandelingen. Denk aan advies- of onderzoekskosten die voor niets zijn gemaakt door het vroegtijdig stoppen.

Uitgaven die u sowieso had gemaakt, krijg u niet terug. Alleen als iemand er echt op mocht vertrouwen dat de overeenkomst sowieso zou komen, kan gederfde winst soms meetellen.

Alleen schade die aantoonbaar door de fout is ontstaan, komt voor vergoeding in aanmerking.

Hoe wordt de schadevergoeding berekend?

U begint met het vaststellen van directe en gevolgschade. Directe schade zijn de daadwerkelijk gemaakte en nutteloos geworden kosten.

Als het vertrouwen werd gewekt dat het contract zeker zou komen, kan de vergoeding ook uit gederfde winst bestaan.

Alleen schade die u redelijkerwijs kunt aantonen, komt in aanmerking. Gewone kosten die u sowieso had gemaakt, vallen buiten de vergoeding.

Hoe voorkomt u precontractuele aansprakelijkheid?

Precontractuele aansprakelijkheid vraagt om een goede voorbereiding en inzicht in de risico’s. Duidelijke afspraken en kennis van de juridische kaders kunnen veel ellende voorkomen.

Welke afspraken helpen?

Duidelijkheid vooraf is echt belangrijk.

Dat kan bijvoorbeeld met een Letter of Intent (LOI) waarin u afspreekt dat er pas een overeenkomst is als beide partijen tekenen.

Wees eerlijk over uw intenties. Onderhandelt u met het idee dat er een overeenkomst komt, wees daar dan open over.

Misleidt u de ander of stopt u onverwacht zonder goede reden, dan kunt u aansprakelijk worden gesteld.

Registreer gemaakte kosten en inspanningen goed. Dat maakt discussies over schadevergoeding later een stuk overzichtelijker.

Soms is het slim om een clausule op te nemen dat kosten deels worden vergoed als onderhandelingen zonder goede reden stoppen.

Waar let u op als u de onderhandelingen wilt afbreken?

• Leg in een intentieovereenkomst vast dat er pas een overeenkomst is na ondertekening door beide partijen.
• Meld zo vroeg mogelijk dat u twijfelt of afziet van de overeenkomst, en waarom.
• Ga na of de andere partij al kosten heeft gemaakt op basis van uw toezeggingen.
• Leg de reden van het afbreken schriftelijk vast, zeker als de omstandigheden zijn veranderd.

Waar let u op als de andere partij afhaakt?

• Verzamel e-mails, concepten en verslagen waaruit blijkt dat over de belangrijkste punten overeenstemming was.
• Houd een overzicht bij van de kosten die u voor de onderhandelingen heeft gemaakt.
• Stel de andere partij schriftelijk aansprakelijk en vraag om uitleg over het afbreken.
• Beperk verdere kosten zodra duidelijk is dat de onderhandelingen stoppen.

Wat kunnen wij voor u doen bij precontractuele aansprakelijkheid?

Onze advocaten civiel recht staan partijen bij in geschillen over afgebroken onderhandelingen.

• Wij beoordelen aan de hand van de rechtspraak van de Hoge Raad of het afbreken van de onderhandelingen onaanvaardbaar was.
• Wij stellen een intentieovereenkomst op met een duidelijk voorbehoud en afspraken over kosten.
• Wij brengen in kaart welke kosten en eventuele gederfde winst voor vergoeding in aanmerking komen.
• Wij stellen de wederpartij aansprakelijk of verweren u tegen een aansprakelijkstelling.
• Wij voeren zo nodig de procedure bij de rechtbank over de schadevergoeding.

Samengevat

• U mag onderhandelingen in beginsel vrij afbreken, maar niet als dat onaanvaardbaar is.
• Beslissend is of de andere partij gerechtvaardigd mocht vertrouwen op een overeenkomst; vage intenties zijn niet genoeg.
• Meestal gaat het om vergoeding van gemaakte kosten; gederfde winst komt alleen in bijzondere gevallen in aanmerking.
• Een intentieovereenkomst met een duidelijk voorbehoud beperkt het risico.

Veelgestelde vragen

Wat is precontractuele goede trouw?

Precontractuele goede trouw betekent dat u eerlijk en zorgvuldig onderhandelt. U mag de ander niet misleiden en u houdt zich aan de redelijke verwachtingen die uit de onderhandelingspositie volgen.

Welke verplichtingen hebben partijen tijdens de onderhandelingsfase?

Partijen moeten alle relevante informatie delen die nodig is om het contract goed te beoordelen. U gaat respectvol met elkaar om en houdt geen belangrijke feiten achter.

Wat als onderhandelingen worden afgebroken?

Onrechtmatig afbreken kan leiden tot een schadeplicht. De benadeelde partij kan compensatie eisen om terug te keren naar de situatie van vóór de onderhandelingen of voor gemiste voordelen als het vertrouwen was gewekt dat het contract er zeker zou komen.

Hoe wordt schade berekend bij precontractuele aansprakelijkheid?

De schade wordt berekend op basis van het verlies doordat het contract niet tot stand komt. Dit kan een terugplaatsing zijn of het verlies van verwachte voordelen uit het niet afgesloten contract.

Hoe dekt u zich in?

U kunt een precontractueel document, zoals een LOI, tekenen waarin staat dat onderhandelingen geen garantie op een overeenkomst geven. Zo beperkt u de aansprakelijkheid als de gesprekken toch niks opleveren.

Welke rol spelen redelijkheid en billijkheid?

Redelijkheid en billijkheid zijn eigenlijk de graadmeter om te zien of iemand netjes en eerlijk heeft gehandeld. U kijkt dus echt of een partij zorgvuldig genoeg was en of ze eerlijk met de situatie omgingen.

Deze normen bepalen of u iemand aansprakelijk mag stellen als diegene zijn informatieplicht of zorgvuldigheidsplicht niet nakomt. Het draait uiteindelijk om de vraag: had u dit van elkaar mogen verwachten?