Gepubliceerd op 24 oktober 2025 · Laatst bijgewerkt op 11 oktober 2026
Verdwijnen functies door automatisering, dan geldt de gewone herplaatsingsplicht: de werkgever moet onderzoeken of de werknemer binnen een redelijke termijn, eventueel met scholing, in een andere passende functie kan worden geplaatst (artikel 7:669 lid 1 BW). Dat er voor het geautomatiseerde werk geen gelijkwaardige functie meer is, ontslaat de werkgever niet van dat onderzoek.
Juist bij automatisering ontstaan vaak nieuwe taken, zoals beheer, controle of klantcontact, waarvoor scholing een boventallige werknemer geschikt kan maken. In dit artikel leest u wat de werkgever moet doen. De algemene regels over herplaatsing staan in ons artikel over de herplaatsingsplicht bij reorganisatie.
Inhoudsopgave
Is automatisering een geldige reden voor ontslag?
Ja. Het vervallen van arbeidsplaatsen door technologische veranderingen is een bedrijfseconomische reden in de zin van artikel 7:669 lid 3 sub a BW. Het UWV moet wel toestemming geven, en de werkgever moet aantonen dat de arbeidsplaatsen structureel vervallen.
Daarnaast moet de werkgever de juiste werknemers selecteren volgens het afspiegelingsbeginsel en aantonen dat herplaatsing niet mogelijk is. Voert de werkgever een belangrijke technologische voorziening in of wijzigt hij die, dan heeft de ondernemingsraad adviesrecht (artikel 25 lid 1 sub k WOR).
Wat moet de werkgever onderzoeken bij herplaatsing?
De werkgever onderzoekt passende functies binnen de onderneming en het concern, ook functies die binnen de herplaatsingstermijn vrijkomen of door externen worden vervuld. Die termijn is gelijk aan de opzegtermijn (artikel 9 Ontslagregeling).
- Bestaande en binnenkort vrijkomende vacatures, ook bij groepsvennootschappen.
- Functies van uitzendkrachten, oproepkrachten, ingeleend personeel, AOW-gerechtigden en zzp’ers.
- Nieuwe functies die door de automatisering ontstaan, zoals beheer of kwaliteitscontrole van het systeem.
- Of scholing een functie binnen redelijke termijn passend kan maken.
Moet de werkgever scholing aanbieden?
Herplaatsing moet ook met behulp van scholing worden onderzocht. Of scholing van de werkgever kan worden verlangd, hangt af van de duur en kosten van de opleiding en de kans dat de werknemer de nieuwe functie daarna kan vervullen.
Los daarvan moet de werkgever een werknemer in staat stellen scholing te volgen die nodig is voor zijn functie en, voor zover dat redelijk is, voor voortzetting van het dienstverband als de functie vervalt (artikel 7:611a lid 1 BW). Wettelijk of door de cao verplichte scholing is kosteloos voor de werknemer en vindt zoveel mogelijk onder werktijd plaats.
Wanneer is een nieuwe functie passend?
Een functie is passend als zij aansluit bij de opleiding, kennis en ervaring van de werknemer, eventueel na scholing. Een functie op een lager niveau kan passend zijn; de werkgever hoeft geen functie te creëren die er niet is.
Hoe toetsen het UWV en de kantonrechter de herplaatsing?
Het UWV toetst in de ontslagaanvraag wat de werkgever heeft gedaan en nog doet om de werknemer te herplaatsen. Een lijst vacatures doorsturen of naar het intranet verwijzen is onvoldoende; de werkgever moet zelf actief functies aanbieden en het gesprek aangaan.
Het gerechtshof Arnhem-Leeuwarden oordeelde dat ook vestigingen in het buitenland binnen een internationaal concern in het onderzoek kunnen moeten worden betrokken, en dat een vacaturestop de herplaatsingsplicht niet opzij zet (Gerechtshof Arnhem-Leeuwarden 14 oktober 2024, ECLI:NL:GHARL:2024:6312).
Wat zijn de gevolgen van onvoldoende herplaatsing?
Het UWV weigert de ontslagvergunning of de kantonrechter wijst een ontbindingsverzoek af. Is toestemming ten onrechte gegeven, dan kan de werknemer herstel of een billijke vergoeding vragen (artikel 7:682 BW). Wijst het UWV de aanvraag af, dan kan de werkgever de kantonrechter om ontbinding verzoeken (artikel 7:671b BW); bezwaar tegen de beslissing van het UWV is niet mogelijk.
Welke stappen zet de werkgever bij automatisering?
Begin met het herplaatsingsonderzoek zodra vaststaat welke functies door de automatisering vervallen. Leg elke stap vast, zodat u die in de UWV-aanvraag kunt onderbouwen.
- Vraag advies van de ondernemingsraad over de invoering van de nieuwe technologie en de reorganisatie.
- Stel vast welke functies structureel vervallen en welke nieuwe taken ontstaan.
- Pas het afspiegelingsbeginsel toe binnen uitwisselbare functies.
- Inventariseer vacatures en functies van externen in de onderneming en het concern.
- Beoordeel per werknemer of scholing een nieuwe functie passend kan maken.
- Voer herplaatsingsgesprekken en leg aanbod, reacties en afwijzingen schriftelijk vast.
Waar let u als werkgever op?
- Onderbouw met cijfers en planning dat de arbeidsplaatsen structureel vervallen.
- Betrek nieuwe functies die door de automatisering ontstaan in het herplaatsingsonderzoek.
- Onderzoek scholing serieus en leg de afweging vast.
- Vraag tijdig het advies van de ondernemingsraad (artikel 25 WOR).
- Geef boventallige werknemers voorrang op externe kandidaten.
Waar let u als werknemer op?
- Vraag welke nieuwe functies door de automatisering ontstaan.
- Geef aan welke scholing u zou kunnen volgen om een andere functie te vervullen.
- Controleer of de afspiegeling in uw functiegroep juist is toegepast.
- Vraag om een schriftelijk verslag van het herplaatsingsgesprek.
- Laat een ontslagaanvraag of vaststellingsovereenkomst juridisch beoordelen.
Wat kunnen wij voor u doen bij herplaatsing bij automatisering?
Onze advocaten arbeidsrecht adviseren werkgevers en werknemers bij reorganisaties door automatisering.
- Wij beoordelen of de bedrijfseconomische onderbouwing de toets van het UWV kan doorstaan.
- Wij stellen het herplaatsingsdossier en de UWV-aanvraag op.
- Wij adviseren over scholingsverplichtingen op grond van artikel 7:611a BW.
- Wij begeleiden de adviesaanvraag aan de ondernemingsraad.
- Wij voeren verweer of een procedure bij het UWV of de kantonrechter.
Samengevat
- Automatisering kan een bedrijfseconomische ontslaggrond zijn (artikel 7:669 lid 3 sub a BW).
- De herplaatsingsplicht geldt onverkort, ook als het oude werk verdwijnt.
- Herplaatsing moet ook met scholing worden onderzocht.
- De herplaatsingstermijn is gelijk aan de opzegtermijn.
- Bij invoering van belangrijke technologie heeft de ondernemingsraad adviesrecht (artikel 25 lid 1 sub k WOR).
Veelgestelde vragen
Geldt de herplaatsingsplicht als mijn werk volledig is geautomatiseerd?
Ja. De werkgever moet onderzoeken of u in een andere passende functie kunt worden geplaatst, eventueel na scholing, ook als uw eigen werk niet meer bestaat.
Moet mijn werkgever mij omscholen voor een nieuwe functie?
Als scholing binnen redelijke termijn een functie passend kan maken, moet de werkgever die mogelijkheid onderzoeken. Of hij een opleiding moet bekostigen, hangt af van duur, kosten en kans van slagen.
Hoe lang moet de werkgever zoeken?
Gedurende de redelijke termijn, die gelijk is aan de opzegtermijn: bij de wettelijke termijn één tot vier maanden (artikel 7:672 lid 2 BW).
Telt een functie bij een buitenlandse vestiging mee?
Dat kan, in een internationaal concern. Het hof Arnhem-Leeuwarden oordeelde dat de werkgever ook buitenlandse vacatures actief moest nagaan (ECLI:NL:GHARL:2024:6312).
Heeft de ondernemingsraad iets te zeggen over automatisering?
Ja. Over de invoering of wijziging van een belangrijke technologische voorziening en over een reorganisatie heeft de ondernemingsraad adviesrecht (artikel 25 WOR).
