Een verdachte kan alleen worden veroordeeld als de rechter uit wettige bewijsmiddelen de overtuiging heeft gekregen dat het feit is begaan. Wettig bewijs betekent dat het uit de wettelijk erkende bronnen komt; overtuigend betekent dat de rechter er ook daadwerkelijk van uitgaat.
Inhoudsopgave
Wettelijke basis
Artikel 338 van het Wetboek van Strafvordering geeft de dubbele eis. Artikel 339 somt de wettige bewijsmiddelen op: eigen waarneming van de rechter, verklaringen van de verdachte, van getuigen en van deskundigen, en schriftelijke bescheiden. Artikel 341 lid 4 bevat het verbod dat het bewijs uitsluitend op de verklaring van de verdachte berust; artikel 342 lid 2 bevat de bekende regel unus testis nullus testis: het bewijs kan niet uitsluitend op de verklaring van één getuige berusten. Artikel 344 lid 2 maakt een uitzondering voor het proces-verbaal van een opsporingsambtenaar, dat op zichzelf voldoende kan zijn. Voor getuigen die de verdediging niet heeft kunnen ondervragen, gelden de eisen die het Europees Hof voor de Rechten van de Mens in Al-Khawaja en Schatschaschwili heeft geformuleerd: hoe zwaarder de verklaring weegt, hoe meer compenserende waarborgen nodig zijn.
Hoe het in de praktijk werkt
De verdediging richt zich zelden op de vraag of iets is gebeurd, en vrijwel altijd op de vraag of het bewijs de wettelijke toets doorstaat. Het horen van getuigen bij de rechter-commissaris is daarbij het belangrijkste instrument; verzoeken daartoe moeten tijdig en gemotiveerd worden gedaan, omdat de rechter een noodzakelijkheids- of verdedigingsbelangcriterium toepast afhankelijk van het moment.
Waar het misgaat
Onderzoekswensen worden pas op de zitting ingediend en afgewezen wegens het strengere criterium. Een tweede fout is het niet bestrijden van de betrouwbaarheid van een enkele belastende verklaring, terwijl juist daar de bewijsminimumregels aangrijpen. Ten derde wordt digitaal bewijs, zoals berichten uit gekraakte communicatiediensten, aanvaard zonder de herkomst en de integriteit ervan ter discussie te stellen.
Verwante begrippen
Het bewijs hangt samen met het zwijgrecht, met het vormverzuim en met de dagvaarding.
Verder lezen
Uitgebreider over dit onderwerp: Bewijs in strafzaken: wanneer is iets overtuigend genoeg?, De rol van psychologisch bewijs in strafzaken: Kans of risico? Inzicht en impact, Bewijs verzamelen in strafzaken: wat is toelaatbaar?.
Staat u terecht? Onze strafrecht advocaten toetsen het bewijs aan de wettelijke minima.
